Energie voor inzet

Bestbewaarde defensiegeheimen: diensthonden en brandstof

Mon, 27 Apr 2026 11:44:05 GMT

"Geheim" als gemakkelijk wapen tegen transparantie.

Al weer enige tijd geleden was er op een vliegbasis, na een symposium, een rondleiding over de onderdelen, waaronder een bezoek aan het hondentrainingscentrum. De verantwoordelijk onderofficier gaf toelichting op de gegeven demonstraties en vertelde over wat de honden konden en wat het belang voor Defensie was. Op de vraag van een bezoeker hoeveel diensthonden Defensie eigenlijk had, zei de man met gezaghebbende stem dat hij daar niets over kon zeggen, geheim, je moest de vijand niet wijzer maken dan die was.

Die grappige uitleg drong zich op bij het luisteren naar het interview dat de nieuwe staatssecretaris, Derk Boswijk, 23 maart gaf aan BNR Duurzaam. Hij liet zich door Harm Edens ondervragen over duurzaamheid, zeldzame aardmetalen en brandstof en zei dat het zaken waren die direct onze veiligheid en Defensie raakten. Hij voelde zich wat overvallen door de vraag van Edens of het niet eens tijd werd dat Defensie openheid zou geven over het eigen brandstofverbruik. De staatsecretaris hield de boot af en zei dat je de vijand niet wijzer moest maken dan je wilde.

Boswijk leek wel een beetje aan zijn eigen antwoord te twijfelen, en terecht. De vijand niet de informatie geven of die wel of niet de straat van Hormuz moet afsluiten? Dat de vijand denkt dat wij al op frituutvet zijn overgestapt, maar dat dat nog niet zo is?

Openheid waar dat kan, is essentieel voor het vertrouwen.

In het interview bevestigde de staatssecretaris de doelstelling uit 2014 dat Defensie in 2030 20% minder afhankelijk van fossiele brandstoffen wil zijn. Om de voortgang daarvan te kunnen volgen, bedong de Tweede Kamer in 2018 dat Defensie elk jaar in het Jaarverslag de gebruikte brandstof zou rapporteren. Dat heeft het ook een paar jaar gedaan, maar is daar zonder opgave van reden weer mee opgehouden.

Als je serieus werk wil maken van de noodzaak om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen dan moet je weten hoeveel je gebruikt en waar het aan opgaat. Dat Defensie ondanks eigen doelstellingen, toezeggingen aan de Kamer en antwoorden op Woo-verzoeken hierover geen openheid van zaken geeft, is zorgelijk. Defensie schermt te gemakkelijk met vijanden die er niet zijn om geen verantwoording af te hoeven leggen waar het dat wel moet doen. Dat ondergraaft het meest kostbare wat je als organisatie kunt hebben: vertrouwen.

Ergens in mei wordt het Jaarverslag 2025 gepresenteerd en moet blijken of de nieuwe staatssecretaris die benepen geheimzinnigheid als het gaat om het brandstofgebruik, weet te doorbreken.

Foto: Defensie

Is Defensie klaar voor de energieoorlog? Nou, nee!

Mon, 23 Mar 2026 10:39:41 GMT

Waar al langer voor werd gewaarschuwd, is gebeurd: de energieoorlog

Het conflict in het Midden-Oosten heet nu een energieoorlog te zijn. Productiefaciliteiten worden over en weer aangevallen en de Straat van Hormoez is afgesloten, de prijzen voor olie en gas schieten door het dak. Eigenlijk is die energieoorlog al in 2022 begonnen met de Russische inval in de Oekraïne en het opblazen van Nordstream 2. In Nederland is de krijgsmacht een van de grootste gebruikers van fossiele brandstoffen en veruit de grootste bij de overheid. Hoe gaat het haar gevechtskracht handhaven als de aanvoer van voldoende en betaalbare energie langdurig onder druk staat?

Defensie kijkt al jaren weg voor de risico's van een energieoorlog

In 2014 nam Defensie zich voor om minder afhankelijk te worden van operationele brandstof: in 2030 20% minder afhankelijk en in 2050 70% minder afhankelijk. Die doelstellingen zijn helaas weer uit de boeken verdwenen. In 2018 beloofde Defensie de Tweede Kamer jaarlijks in haar jaarverslag het verbruik van diesel, scheepsdiesel en kerosine te rapporteren. Dat heeft het ook een paar jaar gedaan, maar is daar inmiddels zonder verdere opgave van reden, weer mee opgehouden.

Als daar met een beroep op de Wet open overheid om wordt gevraagd, wordt een misleidend antwoord gegeven: U vraagt naar de verbruikte brandstof en ik u geef de verstrekte brandstof. Maar, de door Defensie zelf geleverde brandstof is misschien maar de helft van de verbruikte brandstof. Schepen verlaten opgetopt Den Helder, maar bunkeren onderweg uit buitenlandse tankers of uit commerciële voorraden. Eenheden die in poolverband worden ingezet, die tijdelijk of permanent in het buitenland zijn gestationeerd, maken ook geen gebruik van door Defensie zelf geleverde brandstof.

Als er bezwaar tegen de beslissing wordt gemaakt, wordt er nog meer onzin uit de kast getrokken. Na de hoorzitting laat de minister weten dat de gevraagde informatie op het ministerie niet beschikbaar is en dus niet gegeven kan worden. De minister is ook niet van plan de Operationele Commando's op te dragen hem daarover te rapporteren, want ze hebben het al druk genoeg. Hoezo moeilijk, al in de jaren negentig rapporteerden alle schepen elke maand hun brandstofverbruik. Eén druk op de knop en het ligt bij de minister op z'n bureau.

Begin met duidelijkheid te scheppen: hoeveel gebruiken we en waar gaat het aan op?

Het is inderdaad een uitdaging om minder afhankelijk te worden fossiele brandstoffen en tegelijkertijd je slagkracht te behouden. Maar wegkijken en denken dat het allemaal wel overwaait, helpt niet. De eerste stap is te weten hoeveel je gebruikt en waar het aan opgaat, landen als Duitsland en de VK rapporteren daar al wel uitgebreid over, waarom Nederland niet?

Europa en Nederland zijn voor hun welvaart en veiligheid afhankelijk van energie die het zelf niet heeft; een achilleshiel die onze tegenstanders al lang hebben ontdekt en die daar nu gebruik van maken. Defensie krijgt de komende jaren veel extra geld, maar dat wordt slecht besteed als we qua energie nog afhankelijker worden van onze geopolitieke tegenstanders.

Stap 1: stop met die benepen geheimzinnigheid als het gaat om hoeveelheid gebruikte brandstof en waar het aan opgaat.

F oto: Defensie

Een affaire bij de Marine, roddel en achterklap

Tue, 24 Feb 2026 12:56:12 GMT

Een vriend vond in een boek uit een nalatenschap een oude brief van 12 februari 1885 die gericht was aan de Hoofdingenieur der Marine, Den Helder. Het is een privécorrespondentie die gaat over een affaire die de kranten haalde en waar vragen over in de Tweede Kamer werden gesteld, namelijk over fouten die gemaakt waren bij het ontwerp van het zeilinstructiekorvet Hr.Ms. Nautilus. Het bijzondere van dit briefje is niet alleen dat er van de Dramatis Personea uitgebreide levensbeschrijvingen te vinden zijn, maar ook een bijzonder voorbeeld is van roddel en achterklap ”op het hoogste niveau”.

De geadresseerde, J.C. Jansen (foto), was later minister in twee kabinetten en ook wethouder in Den Haag. De schrijver, C.L. Loder, hoofdingenieur der Marine en later Directeur Scheepsbouw. Viceadmiraal MacLeod was in 1885 Chef van het materieel der Zeemacht. Het onderwerp van de brief is een andere hoofdingenieur der Marine, A.J.H. Beeloo.

Beeloo was blijkbaar verantwoordelijk voor het ontwerp van de Nautilus en Loder informeert Jansen over het laatste nieuws uit Den Haag.

‘Gisterenmorgen heeft hij (Beeloo) zijn werk hervat, en vandaag gaf hij bij gewonen brief aan den Schout zijn verzoek te kennen om naar aanleiding van het gebeurde met de Nautilus en het daarop door den minister genomen maatregelen te worden overgeplaatst naar een der andere Maritieme directiën.’

Loder haalt een paar keer hard uit naar de arme Beeloo en eindigt zijn brief nogal vilein met:

‘Ik dacht dat het je niet onaangenaam zou wezen van de fait et gestes der leden van ons corps op de hoogte te blijven. Hoort ge soms iets, deel het mij dan lens mio*; ik beloof u hetzelfde.'

De hele affaire moet los van de persoonlijke animositeit gezien worden in het licht van de grote uitdagingen waar de marine toen voor stond, namelijk de overgang van houten schepen naar stalen schepen en van zeil naar stoom. Een directe voorganger van de hierboven genoemde personen was de nu ook nog bekende marine ingenieur B.J. Tideman (1834-1883).

Ook nu bouwt de Koninklijke Marine verder op de fundamenten die al eeuwen geleden zijn gelegd, dat het in staat is om met eigen ontwerpen en op Nederlandse werven, de beste en modernste marineschepen aan de vloot toe te kunnen voegen. Hopelijk houdt het nieuwe kabinet dat in het achterhoofd bij het schrijven van een nieuwe defensienota: doe vooral waar je goed in bent!

Met dank aan Bart Escher voor het gedane uitzoekwerk.

* lens mio: (alleen) voor mijn ogen.

Foto's Nautilus zijn van het NIMH

Foto van J.C. Jansen: Onze Afgevaardigden

Het dichtpluggen van Groningen is een grote fout.

Sun, 15 Feb 2026 13:24:49 GMT

Eigen foto: Fraeylemaborg, Slochteren

Van het ene uiterste naar het andere.

Jarenlang is er te gemakkelijk weggekeken bij de overlast van de gaswinning in Noord-Nederland, het bracht zo veel geld in het laatje dat men het er liever niet over had. Goed dat daar nu wel aandacht voor is en dat het schadeherstel voortvarend wordt aangepakt. Maar het afhandelen van het Groningergasveld dreigt nu naar het andere uiterste om te slaan: de gaswinning is niet alleen gestopt, maar met een kostbare ingreep worden de putten ontmanteld en met beton afgesloten, inmiddels allemaal bij wet geregeld. In het coalitieakkoord Aan de slag staat dat het Groningerveld gesloten blijft.

Ons gebrek aan energiezekerheid maakt ons kwetsbaar.

Tegelijkertijd wordt alom gewaarschuwd dat onze energiezekerheid onder druk staat, met name van gas. Nederland was decennia exporteur van gas, maar is nu bijna helemaal van import afhankelijk. Het gas dat we tot voor kort uit Rusland haalden, is inmiddels vervangen door Amerikaans LNG-gas, maar de leveringszekerheid daarvan lijkt helaas ook twijfelachtig. Na een wat strengere winter dan de afgelopen jaren, is de huidige Nederlandse gasreserve inmiddels al bedenkelijk laag, nog maar 15,7% op 15 februari.

Onlangs pleitte TNO voor het openhouden van een aantal gasputten om een deel van het Groningse gas als reserve achter de hand te houden, dus er niet voor te kiezen om alles hermetisch af te sluiten. Dat lijkt een open deur gelet op de gespannen geopolitieke situatie, maar of het nieuwe Kabinet die stap durft te zetten, is onduidelijk. Dat is natuurlijk raar. Wel een grote broek aantrekken als het gaat om meer geld voor Defensie, maar als het gaat om onze eigen energieweerbaarheid, nota bene een weerbaarheid die geld kan opleveren/besparen, lijkt politiek opportunisme de boventoon te voeren.

TNO wil het Groningerveld achter de hand houden om Nederland niet nog kwetsbaarder te maken als het gaat om onze energiezekerheid. En áls er dan gas wordt gewonnen, dan niet om er geld aan te verdienen, maar om ervoor te zorgen dat Nederland doordraait. Als er dan toch geld aan wordt verdiend, voeg ik daar zelf aan toe, laat dat dan rechtstreeks naar Groningen en Noord-Drenthe gaan, als tegemoetkoming voor het ongemak en de schade.

Politiek opportunisme en wensdenken

Voor degenen die vinden dat het Groningerveld wel definitief dicht kan omdat we toch van de fossiele brandstoffen af moeten, nog een waarschuwing. Er is de komende decennia nog geen enkel zicht op een volledig fossielvrije samenleving en gas van eigen bodem is "well to wheel" de minst verontreinigende fossiele brandstof die er is, maak er dus verantwoord gebruik van.

Het definitief dichtpluggen van het Groningerveld ondermijnt onze weerbaarheid en staat in schril contrast met waar we wel onze verantwoordelijkheid nemen, namelijk meer investeren in Defensie. Politici die nu vasthouden aan het hermetisch afsluiten van het Groningse gas, zijn net zo schuldig aan politiek opportunisme als zij die jarenlang wegkeken bij de ongelimiteerde winning.

Defensie "Aan de slag" met idee-fixen?

Mon, 02 Feb 2026 13:51:19 GMT

Het te formeren minderheidskabinet Jetten heeft met "Aan de slag" een coalitieakkoord gesloten. Er staat ook een stevige defensieparagraaf in met de ambitie veel geld uit te trekken voor defensie, dat is ook nodig gelet op de Russische dreiging en de onzekere steun vanuit Amerika. Maar er staan ook een paar rare idee-fixen in die Nederland en Defensie niet verder helpen.

De Wet op de defensiegereedheid

Het kabinet Jetten wil het plan van het kabinet Schoof overnemen om te komen tot een Wet op de defensiegereedheid, een wet waarmee Defensie plannen kan realiseren die nu tegen wet- en regelgeving aanlopen. Dat helpt Defensie misschien op korte termijn, maar heeft het ingebakken risico dat Defensie zich gaat gedragen, gechargeerd gesteld, als een staat binnen de staat. Dat is juridisch ongewenst en zal ook veel maatschappelijke weerstand oproepen.

Het haalt ook de focus af van de werkelijke opgave waar Nederland voor staat namelijk dat héél Nederland van het slot moet, voor huizen, industrie, agrarische sector, voor de energietransitie ... Het wordt wel heel ingewikkeld als iedere sector z'n eigen juridische uitzonderingen gaat lopen regelen.

Het Defensiebudget wettelijk vastleggen op 3,5% BBP

Het is vreemd dat het parlement een van haar belangrijkste instrumenten, het budgetrecht, uit eigen beweging zou willen afgeven: dat is wat er gebeurt als je het defensiebudget wettelijk vastlegt. Dat was al het geval met 2% BBP, maar "Aan de slag" wil het zelfs naar 3,5% BBP optrekken. Dat breekt met de wijze waarop we begrotingen maken en is een bewijs van onvermogen van politici om te doen waarvoor ze betaald worden: de plannen van Defensie kritisch beoordelen en daar wel of geen geld beschikbaar voor stellen.

Wat ga je doen als je het geld om wat voor reden, niet uitgegeven krijgt, terwijl de zorg onder druk staat. Ga je dan zeggen, vervelend, maar we zijn wettelijk verplicht het uit te geven? Wettelijk vastgelegde budgetten zijn "gratis" geld, met geldverspilling en begrijpelijk ongenoegen tot gevolg.

W at te doen?

Defensie moet de komende tien jaar in omvang bijna verdubbelen en dat is een enorme opgave. Van groot belang is dat het nu aanwezige draagvlak behouden blijft, maar daar gaan deze twee lompe instrumenten niet aan bijdragen. Het lijkt erop alsof Defensie z'n eigen tegenspraak al aan het organiseren is, en dat gaat averechts werken.

Kabinet Jetten kom zo snel mogelijk met een nieuwe defensienota met daarin een doordacht en haalbaar plan hoe Defensie de komende jaren naar 3,5% BBP kan groeien. Klamp u niet vast aan idee-fixen die Defensie niets gaan brengen.

Foto: Defensie

Kabinet Schoof, bedankt voor uw inzet, maar Nederland en Defensie moeten verder.

Tue, 16 Dec 2025 10:43:04 GMT

Het Kabinet Schoof heeft de afgelopen twee jaar onder moeilijke politieke en parlementaire omstandigheden op de winkel gepast. Dat terwijl de internationale situatie natuurlijk om een slagvaardiger regering vroeg dan Schoof kon bieden. Ook Defensie heeft er het beste van proberen te maken: de beide bewindslieden werkten onvermoeibaar aan samenwerkingsverbanden met bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties, zorgden voor investeringen in nieuwe dronetechnologie en de wapens die ons daartegen moeten beschermen. Om de krijgsmacht van de toekomst meer ruimte te geven om te trainen en te oefenen, heeft Defensie een plan ingediend.

Geen relevante defensienota, maar wel een uitzonderingswet?

De Defensienota 2024 ging begrijpelijkerwijs over hoe te gaan van circa 1,5% naar 2% BBP. Maar nu moet Defensie in zo'n 15 jaar bijna verdubbelen, naar 3,5% BBP. Hoe ga je dat in godsnaam doen in een land met een demografisch probleem, waar elke vierkante meter is belegd en wordt bevochten, waar we volop in een energietransitie zitten? Organisch groeien, iedereen er evenveel bij, lijkt geen optie. Er moeten keuzes worden gemaakt: waar kunnen we het beste groeien gelet op de onvermijdelijke beperkingen, waar gaan we in investeren en welke capaciteiten kunnen we beter afstoten of aan onze bondgenoten overlaten?

Helaas is het na de Defensienota 2024 stil gebleven over hoe Defensie die groeispurt gaat realiseren, ziet men door de bomen het bos niet meer, weet men zelf niet hoe het verder moet? In een soort vlucht naar voren, heeft Defensie nu wel de Wet op de defensiegereedheid voor advies aan de Raad van State aangeboden. Met deze wet wordt Defensie vrijgesteld van een aantal regels die de groei mogelijk beperken. Maar hoe zit dat met al die andere hoofdpijndossiers, de woningnood opheffen, het bedrijfsleven redden, Nederland van het stikstofslot afhelpen?

Een nieuw kabinet moet met een realistische kijk op die 3,5% BBP komen .

Geen up-to-date defensienota, maar wel pleiten voor een uitzonderingswet? Dat is de omgekeerde wereld: voor welke plannen die er nog niet zijn, moeten er uitzonderingen komen? Dat Defensie zich laat verleiden tot dit soort opportunisme, is riskant, want het draagvlak dat er nu is, kan weer snel afbrokkelen, zeker als extra investeren in de krijgsmacht te veel ten koste gaat van de zorg. De hoogste tijd dat er een nieuw kabinet komt dat een nieuwe defensienota schrijft, met een realistische kijk op hoe te groeien naar 3,5% BBP. Daarna pas kijken waar bestaande regelgeving de uitvoering onevenredig hindert.

Zo aan het einde van het jaar toch nog een extra pluim voor het kabinet Schoof. Het heeft de moed gehad om met een algemeen vuurwerkverbod te komen. Om een einde te maken aan de volledig uit de hand gelopen orgie van lawaai, overlast en vervuiling, met het daaraan onvermijdelijk verbonden geweld tegen politie, brandweer en hulpverleners.

Energie voor Inzet wenst u fijne feestdagen en een voorspoedig 2026.

Energie en duurzaamheid: tussen ambitie en illusiepolitiek.

Wed, 08 Oct 2025 15:27:28 GMT

Ambitie

Vorige week stuurde de staatssecretaris van Defensie een brief naar de Tweede Kamer betreffende de Uitvoeringsagenda Energie & Duurzaamheid. Daarin geeft Defensie aan hoe het inhoud wil geven aan de noodzaak om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. Niet eerder heeft Defensie zich zo nadrukkelijk uitgesproken over het belang van energiezekerheid:

Energie is mission critical : een essentiële voorwaarde voor de gevechtskracht. Kazernes, trainingslocaties, schietbanen, kampementen, vaartuigen, vliegtuigen en voertuigen moeten tijdig en zeker van energie worden voorzien. De oorlog in de Oekraïne laat zien dat de energievoorziening een belangrijk strategisch doelwit is.

Vastgoed en kampementen

Als het gaat om vastgoed en kampementen wil Defensie haar afhankelijkheid van fossiele energie verminderen door het toepassen van energiebesparende technieken en het opwekken van duurzame energie. Tegelijkertijd wil Defensie samen met andere partners de toepassing van kleine kernenergieopwekking (microreactoren) onderzoeken. Een aanzienlijke besparing is ook te realiseren door bij renovatie van vastgoed en bij nieuwbouw gebouwen van de hoogste energielabels te voorzien.

Voor niet-projectgebonden initiatieven zoals energiezekerheid, duurzame brandstoffen, en de energiezekerheid van kampementen en kazernes komen tientallen miljoenen euro's beschikbaar.

Wapensystemen

Bij het rollende, varende en vliegende materieel wil Defensie in 2030 voor 30% onafhankelijk zijn van fossiele brandstoffen. Daar waar mogelijk door elektrificatie van transportmiddelen, zoals sleepboten, blusvoertuigen en dienstauto's. Waar dat niet mogelijk is, door toepassing van alternatieve brandstoffen zoals biobrandstoffen, synthetische brandstoffen en methanol.

Ook door meer gebruik te maken van oefen- en trainingssimulatoren wil Defensie het gebruik van brandstof voor praktijkoefeningen terugdringen.

Illusiepolitiek

Goed dat Defensie energie als mission critical identificeert en de maatregelen om het energiegebruik op kazernes en kampementen terug te dringen, gaan zeker helpen.

Maar het voornemen om in 2030 30% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen door elektrificatie en het gebruik van alternatieve brandstoffen, is illusiepolitiek bedrijven. Grootscheepse elektrificatie van militaire mobiliteit is onrealistisch (grote en actieradius) en de markt voor alternatieve brandstoffen worstelt nu al met de verplichte bijmenging voor voertuigen. Voor de krijgsmacht is die 30% bijmenging een extra grote opgave omdat meer dan de helft van de operationele brandstof kerosine is. Met name in de luchtvaart lijkt het gebruik van duurzame brandstoffen nauwelijks van de grond te komen.

Als je energie als mission critical aanmerkt, maar niet weet hoeveel je gebruikt en waar het aan opgaat, dan is die ambitie van 30% een wassen neus; 30% van wat? Nog zorgelijker is dat Defensie onlangs liet weten dat de Operationele Commando's hun brandstofgebruik niet rapporteren en dat de minister ze dat ook niet gaat opdragen: te tijdrovend en te complex; hoezo tijdrovend en complex, de Bundeswehr publiceert dat soort gegevens al tien jaar.

Wat er echt moet gebeuren

Als je "energie is mission critical" serieus neemt dan is een paradigmawissel nodig, simpelweg omdat nieuwe technieken en alternatieve brandstoffen alleen, het niet gaan oplossen. Daarvoor moet Defensie van "high tech-high energy" over naar "high tech-low energy"; schaf achterhaalde grootverbruikers zoals airmanoeuvre af en introduceer nieuwe wapenystemen die inherent minder brandstof gebruiken dan de huidige.

De oorlog in de Oekraïne maakt nu al duidelijk dat high tech-low energy de winnende kaart is. Mentaal moet Defensie die stap nog zetten.

foto: Defensie

https://www.boekscout.nl/shop2/boek/9789464892871 https://www.boekscout.nl/shop2/boek/9789465288970

Defensie is een onverbeterlijke brandstof junk ... en de minister speelt voor stommetje.

Wed, 01 Oct 2025 17:41:31 GMT

Defensie is een grootverbruiker van diesel en kerosine, maar weet niet hoeveel en waar het aan opgaat.

Defensie is in Nederland een van de grootste gebruikers van energie en veruit de grootste bij de Rijksoverheid. Nederland heeft zich met wet- en regelgeving verplicht het gebruik van fossiele brandstoffen te verminderen, nodig om klimaatverandering tegen te gaan. Voor Defensie is er een extra reden om minder afhankelijk te worden van diesel en kerosine, simpelweg omdat we daar in Europa zelf niet over beschikken en onze tegenstanders niet aarzelen om zo nodig het "oliewapen" in te zetten. De oorlog in de Oekraïne drukt ons wat dat betreft dagelijks met de neus op de feiten.

Defensie heeft zich zelf daarom in 2015 de opdracht gegeven om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen en heeft de Tweede Kamer toegezegd jaarlijks haar verbruik te rapporteren. Defensie heeft dat laatste ook een paar jaar gedaan, maar is daar zonder opgave van reden weer mee opgehouden.

Na het verzoek om die informatie middels de Wet open overheid en het daaropvolgende bezwaar, laat de minister het volgende weten (BS202510125).

Er zijn geen schriftelijke rapportages (van de OPCO's) beschikbaar die het daadwerkelijke verbruik weergeven. Mij is ook aangereikt dat een dergelijke inzicht bijzonder tijdrovend en complex is.

De minister speelt voor "stommetje".

Dat de minister zich hier lafjes verschuilt achter de Operationele Commando's (OPCO's), is teleurstellend. Als het al waar is dat er geen rapportages zijn, kan hij de OPCO's daar gewoon opdracht toe geven.

Maar het is niet eens waar. Dertig jaar geleden rapporteerde elk marineschip al maandelijks het brandstofverbruik aan de Commandant Zeemacht. Bij de Luchtmacht wordt bij elke sortie, bij aanvang en einde van de vlucht, de brandstof gemeten. Bij landvoertuigen is het inderdaad wat lastiger, veel voertuigen op verschillende locaties, maar met moderne digitale systemen kun je het verbruik tegenwoordig real-time bijhouden. Alle grote transportbedrijven werken al met dat soort systemen, waarom Defensie niet? Al was het maar om de bedrijfsvoering efficiënter te maken.

Is het erg dat de minister voor stommetje speelt? ... Ja! Niet alleen omdat de minister de Tweede Kamer de informatie onthoudt waarom het gevraagd heeft. Maar nog meer omdat het illustratief is voor de wijze waarop Defensie wegduikt voor de grote uitdagingen van de energietransitie. De Operationele Energiestrategie (2015) en de Defensie Energie en Omgeving Strategie (2019-2022) hebben geen opvolger gekregen en de Defensienota 2024 besteedde er geen enkele aandacht aan.

Extra investeren in Defensie is weggegooid geld als de energietransitie niet serieus wordt aangepakt.

Nederland wil voor Defensie veel extra geld uittrekken, nodig als antwoord op de Russische dreiging. Maar het heeft geen zin om te investeren in nieuwe wapensystemen die nóg meer brandstof gebruiken dan de huidige wapensystemen. Nieuwe wapensystemen die dertig tot veertig jaar meegaan en die dan, als het erop aankomt, niet te gebruiken zijn omdat de benodigde brandstof, om wat voor reden dan ook, niet of onvoldoende beschikbaar is.

De juiste keuzes maken, is moeilijk, want voorlopig kunnen we niet zonder fossiele brandstoffen. Maar de juiste keuzes maken, begint met een goede overzicht waar die enorme hoeveelheid brandstof die Defensie nu gebruikt, aan opgaat: aan welke wapen- en transportsystemen, waar en bij welke inzet? Al was het maar om te achterhalen waar met relatief simpele ingrepen nu al brandstof kan worden bespaard, zonder dat dat ten koste van de bedrijfsvoering gaat.

Defensie is verslaafd aan fossiele brandstoffen. Het weet dat dat niet goed is, maar kan zich er niet aan onttrekken. Het doet dan zoals elke junk en kijkt weg alsof er geen probleem is. Defensie is nu niet klaar voor de Russische agressie, maar zal dat dan over twintig jaar, ondanks al dat extra geld, ook niet zijn.

Foto Defensie

https://www.boekscout.nl/shop2/boek/9789465288970 htps://www.boekscout.nl/shop2/boek/9789464892871

De bizarre defensieparagraaf van BBB

Mon, 25 Aug 2025 16:06:43 GMT

Verkiezingsprogramma's zijn doorgaans taaie kost. Veel mooie wensen en vergezichten, maar zelden verrassend of inspirerend, of je het er nu mee eens bent of niet. Maar de BBB-defensieparagraaf is daarop een uitzondering. Zelden zal een politieke ambitie zo ondoordacht en inconsistent zijn geformuleerd.

Op naar 3,5% BBP, oh nee, toch maar niet.

De BBB pleit voor een sterke krijgsmacht en streeft naar 3,5% BBP, maar met een sterk voorbehoud.

Hoofdstuk 11. BBB legt zich nu nog niet vast op het bereiken van 3,5% BBP en ruim 19,3 miljard euro in 2035. Zulke bedragen kunnen en mogen niet per definitie ten koste gaan van andere zaken die voor BBB essentieel zijn: de betaalbaarheid en instandhouding van de huidige AOW, ons sociale zekerheidsstelsel, goede en toegankelijke gezondheidszorg, een ronkende economie met een sterke mkb-sector, goede infrastructuur en een leefbaar platteland.

Dat je enige aarzeling hebt bij de haalbaarheid van die 3,5%, is politiek te verdedigen. Maar om de 3,5%-ambitie al weg te geven voordat de coalitieonderhandelingen zijn begonnen, is nogal amateuristisch.

Elk stadje zijn defensieschatje.

Nederland wil haar krijgsmacht bijna verdubbelen en daar is veel extra ruimte voor nodig. Een uitdaging want elke vierkante meter zal bevochten moeten worden. Maar BBB heeft al een oplossing voor dit probleem, namelijk veel meer kleinere kazernes en liefst ook in de grote stad.

Paragraaf 11.3 Kleinschalige kazernes. In de toekomst zal Defensie groeien door de realisatie van kleinschalige kazernes door heel Nederland. De aanwezigheid van Defensie, zowel in vastgoed als middels oefeningen, moet nadrukkelijk ook worden uitgebreid in de (grote) steden.

Een oplossingsrichting met grote, negatieve consequenties voor de bedrijfsvoering en de logistieke ondersteuning van de krijgsmacht. De megakazerne bij Zeewolde lijkt niet in dit politieke voornemen te passen.

Oefenen tussen het goudgele graan.

Om toch voldoende te kunnen oefenen pleit BBB ervoor dat ook te doen in het agrarisch buitengebied. Wel zodanig dat niemand er last van heeft en de boeren ruimschoots worden gecompenseerd.

Paragraaf 11.3 Agrarisch oefenterrein. Waar militairen in realistische omstandigheden kunnen trainen terwijl boeren hun activiteiten kunnen voortzetten, met gegarandeerde compensatie bij schade .

Hoe dit in de praktijk zou moeten werken en hoe het valt te rijmen met de door BBB veel bejubelde "voedselzekerheid", blijft onduidelijk.

Een doekje voor het bloeden voor de BBB-staatssecretaris: méér tanks.

Met dit soort voorstellen maakt BBB het Defensie wel erg moeilijk om te groeien. Maar voor de BBB-staatssecretaris van Defensie is er gelukkig wel een beetje troost: als enige concrete investering in nieuwe slagkracht wil BBB er een tankbataljon bij. Waarom specifiek méér tanks terwijl allerlei andere capaciteiten ook om aandacht vragen, wordt niet duidelijk.

Paragraaf 11.2 Tweede tankbataljon. Nederland zal overgaan op aanschaf van een tweede tankbataljon diep geïntegreerd met onbemande systemen, wezenlijk voor de slagkracht van onze landmacht en onze bijdrage aan de NAVO. We laten technologie zoveel mogelijk van het vechten doen .

Blijft nog de vraag waar je de nieuwe tanks onderbrengt en laat oefenen, op een nieuwe kazerne achter het Feijenoordstadion en dan oefenen op het bietenveld van boer Piet?

Tot slot

BBB heeft ten opzichte van de traditionele politiek partijen natuurlijk een achterstand in politieke denkkracht, maar dit is toch wel heel erg teleurstellend.

https://www.boekscout.nl/shop2/boek/9789464892871 https://www.boekscout.nl/shop2/boek/9789465288970

Investeer die 1,5% BBP in mobiliteit én energiezekerheid

Mon, 18 Aug 2025 19:27:49 GMT

De NAVO-lidstaten hebben overeenstemming bereikt over een substantiële verhoging van hun defensiebudgetten, 3,5% van het BBP voor de krijgsmacht en 1,5% voor de militaire infrastructuur. Maar is die 1,5 % alleen een handig politiek opzetje om tegemoet te komen aan de overspannen eisen van Donald Trump, of wordt daar daadwerkelijk invulling aan gegeven? De verkiezingsprobramma's, voor zover bekend, hebben het wel over die 3,5%, maar niet over die andere 1,5%, dat zijn toch ook miljarden.

Gaat Nederland extra geld vrijmaken voor de militaire infrastructuur of gaan we een labeltje "militaire infrastructuur" hangen aan dingen die toch al op de financiële balk stonden? Als er een separaat budget komt voor militaire infrastuctuur dan rijst de vraag welk ministerie dat geld gaat beheren en waar we het aan wordt uitgeven. Er zijn twee voor de handliggende gebieden waar dat geld aan kan worden besteed.

Mobiliteit

Bij het verbeteren van de militaire infrastructuur wordt nu vooral gedacht aan het verbeteren van de weg- en railinfrastructuur en het geschikt maken van bruggen en tunnels voor zwaar (militair) transport. Daar heeft Nederland zich terecht sterk voor gemaakt want in geval van nood zal veel NAVO-materieel vanuit Nederland moeten worden aangevoerd.

Dat kan ook politiek goed worden ingepast omdat er de komende jaren sowieso veel geld moet naar herstel en reparatie van veel bruggen en tunnels.

Energie-infrastructuur

De Inspectie Justitie en Veiligheid maakte zich onlangs ( 7 augustus) zorgen over de robuustheid van het landelijk hoogspanningsnet. Dat staat sowieso onder druk door de snelle elektrificatie van de samenleving, maar kan bij oorlogshandelingen al snel een nationale achilleshiel worden. Een reëel gevaar want ook nu proberen Rusland en de Oekraïne elkaars energie-infrastructuur te verwoesten. Qua energiezekerheid is Europa extra kwetsbaar omdat het, los van de noodzakelijke infrastructuur, zelf niet beschikt over fossiele brandstoffen.

Maar wat hebben we in Nederland om Defensie van energie te voorzien als de reguliere voorzieningen door sabotage of oorlogsgeweld niet kunen leveren? Defensie beschikt over een eigen pijplijnorganisatie, onderdeel van een groter NATO-netwerk, om een aantal vliegvelden van brandstof te voorzien. Den Helder beschikt over een eigen, weliswaar verouderd, kracht-warmte station en op een aantal locaties wordt op bescheiden schaal duurzame energie opgewekt. Maar daar houdt het wel mee op en is volstrekt onvoldoende in tijden van nood.

Werk voor het nieuwe kabinet.

Het nieuwe kabinet moet richting geven aan hoe die 1,5% BBP voor militaire infrastructuur moet worden besteed. Dat geld moet, naast mobiliteit, ook naar de energie-infrastructuur gaan: om ervoor te zorgen dat Defensie kan doordraaien als (delen) van het landelijk net uitvallen. Dat kan door bestaande netwerken robuuster te maken en/of ervoor te zorgen dat kazernes, vliegvelden en havens gedurende langere tijd in hun eigen energie kunnen voorzien: denk aan noodaggregaten, een eigen (ondergronds) netwerk, grote batterijopslagcapaciteit en zelfopgewekte duurzame energie etc.

Het is sowieso tijd voor een diepgaande onderzoek naar de kwetsbaarheid van onze (militaire) energie-infrastructuur en hoe die te verbeteren.

Foto boven: Defensie, het kracht-warmtestation in Den Helder

https://www.boekscout.nl/shop2/boek/9789464892871 https://www.boekscout.nl/shop2/boek/9789465288970

Het Binnenhof krijgt toch wel een noodstroomvoorziening?

Thu, 07 Aug 2025 09:43:23 GMT

Ministers en hoge militairen roepen de bevolking op om zich voor te bereiden op een dreigende oorlog: iedereen moet een noodpakket in huis hebben voor onder andere als de stroom uitvalt. De Inspectie Justitie en Veiligheid waarschuwt (7 augustus) dat de veiligheidsregio's onvoldoende zijn voorbereid op een stroomuitval die meerdere dagen duurt. Heel verstandig die aandacht allemaal, maar wordt dat gevoel van urgentie ook gedeeld door de Staten-Generaal?

Het Binnenhof, het hart van onze democratie, wordt gerenoveerd, nodig om het gebouwencomplex aan te passen aan de eisen van deze tijd. Die renovatie duurt jaren, de kosten rijzen de pan uit en het politieke gekrakeel mag enige naam hebben. Dat het zo lang duurt en de kosten alsmaar stijgen, komt mede omdat de technische installaties, koeling, verwarming, communicatie en dataverkeer, etc ... aangepast moeten worden. Volgens Kamerstuk 34293, quote: "Dit komt vanwege de toenemende veiligheidseisen in relatie tot de risico's op en rond het Binnenhof de afgelopen jaren". Er is besloten om alle technische installaties, samen te noemen de Technische Hoofdinfrastructuur (THI), te centraliseren in een grote kelderbak onder het binnenplein.

"Veiligheid" leidt natuurlijk tot de logische vraag of de THI ook voorzien gaat worden van een noodstroominstallatie om bij uitval van het landelijk net te kunnen blijven functioneren, op het geheel van de kosten van de renovatie natuurlijk een peulenschil. Bij de Afdeling Communicatie van het Project Renovatie Binnenhof is daar navraag naar gedaan. Maar de verantwoordelijk Senior Communicatieadviseur beperkt zijn antwoord tot één regel: "De informatie waar u om vraagt is geen openbare informatie en kan daarom niet gedeeld worden".

Los van het ergerlijke dedain van de betreffende ambtenaar om geen fatsoenlijk antwoord te geven, blijft natuurlijk de vraag of het Binnenhof nu wel of niet een noodstroomvoorziening krijgt om qua energievoorziening te allen tijde te kunnen blijven functioneren. Je kan het je bijna niet voorstellen dat na al die jaren van vergaderen, overleggen, debatteren, plannen maken en honderden miljoenen verder, niemand aan een noodstroomvoorziening heeft gedacht. Maar je weet het niet!

Wie brengt duidelijkheid?

Foto: Defensie

https://www.boekscout.nl/shop2/boek/9789465288970

https://www.boekscout.nl/shop2/boek/9789464892871

Een ontijdig plan: de Wet op de defensiegereedheid

Tue, 22 Jul 2025 09:48:06 GMT

Foto: Mediacentrum Defensie

Defensie gaat enorm uitbreiden.

De kogel is door de kerk. De NAVO heeft besloten dat de bondgenoten 5% van hun BBP aan Defensie uitgeven: 3,5% voor de krijgsmacht en 1,5% voor de defensiekritieke infrastructuur. Dat is nodig om de Russische dreiging te weerstaan, maar is wel een enorme uitdaging.

Die uitdaging bestaat niet alleen uit het vinden van het nodige geld, maar ook in de wijze waarop je het uitgeeft: de facto moet Defensie in zo'n vijftien jaar bijna verdubbelen. Haast onmogelijk omdat Nederland demografisch steeds meer in onbalans raakt, onze energieafhankelijkheid steeds groter wordt en elke vierkante meter juridisch is belast en wordt bevochten. Ga er maar aan staan!

En wil daarbij niet gehinderd worden door wet- en regelgeving.

Om die "ruimtelijke" beperkingen het hoofd te bieden, heeft de regering onlangs een voorstel ingediend voor een Wet op de defensiegereedheid (Wodg). Een wet die Defensie bij de gereedstelling van de krijgsmacht de mogelijkheid biedt belemmeringen weg te nemen: bij luchtvaartuigen, schieten, de aanleg van wegen, noodzakelijke nuts- en energievoorzieningen, opleiden en oefenen, gevaarlijke stoffen en munitie, transport en mobiliteit, toename legering, bouw- en sloopactiviteiten, afwijkend gebruik van frequentieruimte en grootschalige oefeningen.

Het is onmogelijk om in te schatten wat de draagwijdte van de Wodg wordt. Regelt Defensie zich met deze wet een carte blanche voor de ruimtelijk ordening? Zo wil de Wodg bijvoorbeeld een uitzondering op de Erfgoedwet. Is het de bedoeling om alle monumentale legerings/administratieve gebouwen te slopen als Defensie dat even beter uitkomt?

Nederland zit op slot en de politiek heeft daar vooralsnog geen oplossing voor gevonden. Alleen voor Defensie een uitzondering maken, is verleidelijk, maar kortzichtig. Het lost de grote problemen niet op en schept een gevaarlijk precedent: degenen die het hardst roepen, krijgen een uitzonderingspositie en de rest zoekt het maar uit. Het zal ook tot een eindeloze stroom juridische procedures leiden: heeft de minister wel of niet rechtmatig een beroep op de Wet op de defensiegereedheid gedaan? Dan is er nog het gevaar dat al te ruimhartige bevoegdheden zich weer snel tegen Defensie keren, dat het draagvlak dat er nu voor Defensie is, weer snel afbrokkelt.

Begin eerst met een goeddoordachte defensienota met hoe, wat en waar.

Een verdubbeling van de krijgsmacht vraagt een enorme inspanning van Nederland en de krijgsmacht. Als eerste moet een nieuw kabinet met een defensienota komen met daarin de beleidslijnen hoe, wat en waar. Gaat Defensie simpelweg organisch verdubbelen of kiest het voor een krijgsmacht die voor Nederland behapbaar is, demografisch, ruimtelijk en qua energie. Als daar in de Kamer overeenstemming over is, moet worden bezien waar Defensie in specifieke gevallen meer wettelijke bevoegdheden moet krijgen. Dat is de Koninklijke weg en de enige gangbare route.

De Wet op de defensiegereedheid is, op z'n zachts gezegd, een ontijdig plan.

Ondergangszon is te bestellen bij uw (online) boekhandel of via https://www.boekscout.nl/shop2/boek/9789465288970

Een nieuw kabinet moet voorkomen dat Defensie een reus op lemen voeten wordt.

Tue, 03 Jun 2025 15:02:42 GMT

Defensie wil minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen, maar weet niet hoe.

Om in de toekomst relevant te blijven, wil Defensie minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen. Maar hoe dat te doen zonder aan slagkracht in te boeten, is een uitdaging.

In de Operationele Energiestrategie (OES-2015) en de daaropvolgende Defensie Energie en Omgeving Strategie 2019-2022 (DEOS) stelde Defensie zich tot doel om in 2050 70% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen. Maar die doelstelling is onder het Kabinet Schoof vrijwel uit beeld geraakt. De Defensienota 2024 laat zich er niet over uit en de DEOS heeft geen opvolger gekregen. Klaarblijkelijk zag men de doelstelling "2050" meer als een rem op de ontwikkeling van de krijgsmacht dan als een voorwaarde om het militaire apparaat toekomstbestendig te maken.

Om de eigen doelstellingen te kunnen bewaken, rapporteerde Defensie tot voor kort jaarlijks haar energiegebruik. Daar is het zonder opgave van reden mee opgehouden. Als daar met een beroep op de Wet open overheid om wordt gevraagd, worden misleidende cijfers gegeven. De in de Stand van Defensie (mei 2025) gepresenteerde bijmengpercentages geven niet alleen een vertekend beeld, maar met name kerosine (0%) en scheepsdiesel (3%) blijven nog ver achter bij de doelstelling om in 2030 30% duurzame brandstof bij te mengen.

Een nieuw kabinet moet voorkomen dat de krijgsmacht een reus op lemen voeten wordt.

Defensie gaat de komende jaren flink investeren in nieuw materieel: voertuigen, vliegtuigen en schepen die vaak méér brandstof gebruiken dan de systemen die ze vervangen. Dat maakt de krijgsmacht kwetsbaar omdat "energie" steeds vaker wordt gebruikt als geopolitiek druk- en chantagemiddel. Ook het in de voorste linie krijgen van voldoende brandstof zal steeds moeilijker worden door geavanceerde dronesystemen. Je hebt niet veel aan je groot materieel als de peut op de bon is, of de aanvoer onder vijandelijk vuur ligt.

Op de aankomende NAVO vergadering zullen de lidstaten besluiten veel meer geld aan Defensie uit te geven. Dat is nodig gelet op de Russische dreiging, maar is om allerlei redenen ook een enorme opgave. Een nieuw kabinet — het huidige is net gevallen — zal met een nieuwe defensienota richting moeten geven aan een voor Nederland ongekende opschaling van de krijgsmacht. Daarbij moet de noodzaak om in 2050 70% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen weer prominent als beleidsdoel terugkomen. Toegegeven een enorme uitdaging, maar onvermijdelijk: doen we dat niet dan is de krijgsmacht over twintig jaar een reus op lemen voeten.

foto Defensie: machinekamer van Zr.Ms. Johan de Witt

De (beperkte) militaire maakbaarheid van Nederland vraagt om het maken van heldere keuzes

Sun, 23 Mar 2025 10:26:53 GMT

Europa gaat enorm investeren in Defensie, nodig om de Russen buiten de deur te houden en omdat we niet langer verzekerd zijn van Amerikaanse steun. De Europese Unie wil de komende jaren 800 miljard euro extra aan Defensie uitgeven en Nederland wil groeien naar tenminste 3% van het BBP, de helft meer dan wat we nu al uitgeven. Dat is los van het geld dat in de nationale begroting moet worden gevonden een enorme opgave, voor Defensie en voor Nederland.

Demografische beperkingen

Defensie wil groeien naar 200.000 medewerkers en de politiek speelt zelfs met de gedachte de dienstplicht weer in te voeren. Die extra mensen zijn op het eerste gezicht ook nodig, maar wensdenken lijkt het van de realiteit te winnen. Door de demografische onbalans (niet-werkenden, werkenden) zullen alle sectoren, industrie, zorg, onderwijs, et cetera, de komende decennia er alles aan doen om schoolverlaters binnen te halen en uitstroom tegen te gaan; nodig om Nederland draaiende te houden. Dat Defensie langdurig een voorkeurspositie op de arbeidsmarkt wordt gegund of weet te bevechten, is hoogst twijfelachtig. Dat forceren, kan zich ook weer snel tegen Defensie gaan keren.

Toenemende energieafhankelijkheid

Nu we de Russische energie in de ban hebben gedaan, niet te afhankelijk willen worden van Arabische sjeiks en de Verenigde Staten niet langer onze betrouwbare bondgenoot zijn, neemt onze strategische kwetsbaarheid toe. Het gebrek aan energiezekerheid ondermijnt onze economie en zal op den duur ook onze krijgsmacht verzwakken: de wapensystemen die we nu aanschaffen, diesel en kerosine grootverbruikers, blijven nog dertig tot veertig jaar operationeel. Nederland is kwetsbaarder dan andere Europese landen omdat we gewoonweg de ruimte niet hebben voor grootschalig opwekking van duurzame energie en het investeren in nucleaire energie politiek-maatschappelijk lastig blijft en veel tijd zal vergen.

Ruimtelijke beperkingen

Een andere beperkende factor is het gebrek aan ruimte. Defensie heeft in de jaren negentig veel vastgoed en terreinen afgestoten en is nu op zoek naar nieuwe, grote locaties. Dat is op zich logisch, maar de ruimte is beperkt en iedere vierkante kilometer wordt al benut, is juridisch al vastgelegd en zal als een leeuw worden verdedigd. Dat terwijl er de komende decennia mogelijk nog een paar miljoen niet-Nederlanders bijkomen. Dan zijn er nog de andere beperkende factoren zoals geluidsoverlast, stikstof, netcongestie, etc. De huidige discussies over waar F35s gestationeerd moeten worden, waar nieuwe munitie-opslag moet komen, waar de nieuwe megakazerne gebouwd moet worden, is nog maar een opmaat voor wat ons op dat gebied allemaal te wachten staat. Daar kan je alles van vinden, maar is wel de realiteit.

Groeien naar 3% BBP vraagt om een Europese aanpak en een nieuwe defensienota

De Defensienota 2024 had een half jaar geleden deze ontwikkelingen nog niet kunnen voorzien en houdt helaas nog te veel vast aan “meer van hetzelfde” en het idee dat de krijgsmacht organisch en evenredig met het budget kan meegroeien. Maar een toename naar 3% BBP vraagt ook om een realistische aanpak. Als je je alleen laat leiden door wat er militair gezien noodzakelijk is, kom je in de knel met wat er maatschappelijk mogelijk is.

De oplossing ligt in meer Europese taakspecialisatie en samenwerking. Er zijn landen die geografisch, demografisch of ruimtelijk beperkt zijn, maar ook landen die dat nog niet zijn. Er zijn landen met een grote defensie-industrie en landen die qua logistiek en digitale infrastructuur al verder zijn Er zijn landen die minder energieafhankelijk zijn omdat ze beschikken over nucleaire energie, zoals Frankrijk en landen die in potentie veel duurzame energie kunnen opwekken, zoals Spanje.

Binnen Europa strategische sterktes en zwaktes met elkaar uitwisselen, is uit oogpunt van soevereiniteit en nationale verdediging natuurlijk riskant, maar als Europa voor haar veiligheid op eigen benen wil staan dan is dat de enige weg vooruit. Het is daarom tijd voor een nieuwe defensienota die de eigen groeibeperkingen accepteert, maar optimaal gebruik maakt van wat we wel kunnen en waar we goed in zijn.

foto Defensie: Prinses Amalia doopt de Den Helder

https://www.boekscout.nl/shop2/boek/9789464892871 https://www.boekscout.nl/shop2/boek/9789465288970

Stop (voorlopig) met de aanschaf van Amerikaans materieel en zet in op alternatieve energie

Sat, 01 Mar 2025 14:36:50 GMT

President Trump zet de wereld op zijn kop. Met name Westerse landen maken zich grote zorgen omdat de Amerikaanse president niet langer geïnteresseerd lijkt te zijn in collectieve veiligheid en Westerse waarden. Voor hem zijn het transactionele zaken die geld in het laatje brengen: geen geld, geen Zwitsers.

Amerikaanse wapenexport

Trump heeft wel gelijk dat Europa meer moet betalen voor haar veiligheid, maar aan zo’n oproep zit altijd een stevig Amerikaans eigenbelang. Amerika is een militaire grootmacht, niet alleen omdat het er veel geld aan uitgeeft, maar ook omdat het sinds mensenheugenis de grootste wapenexporteur ter wereld is. In 2024 ging het om 318,7 miljard dollar aan door Defensie en bedrijven geleverde middelen. Daar wordt goed aan verdiend en drukt ook de kosten van de eigen wapensystemen. Daarenboven koop je ook “invloed” want al die landen die Amerikaanse wapens kopen, blijven nog decennia afhankelijk van kennis en reserveonderdelen.

Na het beschamende optreden van Trump tegen Zelensky in The Oval Office , weten we dat die "invloed" zo nodig wordt aangewend om andere landen voor Amerika te laten buigen, ze ermee te chanteren.

Amerikaanse olie en gas

Ook het gebrek aan energiezekerheid ondermijnt de Europese veiligheid. Nu de Russische brandstoffen in de ban zijn gedaan, wordt het nog afhankelijker van het Midden-Oosten en de Verenigde Staten. Maar Trump gebruikt die afhankelijkheid nu ook als drukmiddel: Europa zou volgens hem eigenlijk verplicht Amerikaans olie en gas moeten kopen om het Amerikaanse handelstekort teniet te doen.

Daar komt bij dat Trump een hekel heeft aan duurzame energie. In de Verenigde Staten probeert hij het de nek om te draaien en laat hij niet na om het voortdurend te ridiculiseren. Dat Trump weer aanpapt met Rusland is mogelijk een poging om gezamenlijk optimaal het “fossiele” monopolie uit te buiten.

We laten ons te gemakkelijk klemzetten

Al sinds jaar en dag probeert Europa de eigen defensie-industrie aan te jagen. Dat is niet gemakkelijk omdat allerlei (Europese) nationale belangen rationalisering van de eigen defensie-industrie in de weg staan. De politiek heeft wel de mond vol van die eigen defensie-industrie, maar tekent vaak te gemakkelijk bij het kruisje bij de aanschaf van nieuwe Amerikaanse wapensystemen.

Veiligheid en energiezekerheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Europa is strategisch kwetsbaar omdat het zelf niet over fossiele brandstoffen beschikt. Ook in Nederland zijn er politieke (regerings)partijen die “energiezekerheid” niet serieus nemen en het te vaak verwarren met “klimaatgeneuzel”; dat is rechtstreeks onze tegenstanders in de kaart spelen.

Sla terug!

Als Amerika Europa forse importtarieven oplegt, kan Europa niet achterblijven. Begin dan met het belasten van Amerikaanse wapensystemen: als waarschuwing dat de liefde niet van een kant kan komen en om de eigen wapenindustrie een duwtje in de rug te geven.

Zet bovendien volop in op nucleaire en duurzame energie om ons te bevrijden van machtshongerige Russen, geldbewuste Arabische sjeiks en Amerikaanse dwingelanden.

Foto Defensie

Beweren dat Putin een beetje gelijk heeft, is onjuist en pervers

Sat, 22 Feb 2025 10:32:24 GMT

Elke keer als de oorlog in de Oekraïne weer prominent in het nieuws komt, hoor je mensen beweren dat Putin misschien toch een beetje gelijk heeft: dat de NAVO tegen de afspraken in toch verder naar het Oosten is opgeschoven. Dat is juridisch onjuist, selectief en historisch gezien pervers.

De Duitse eenwording in 1990

Kort na de verrassende val van de Berlijnse muur op 9 november 1989 nam Bondskanselier Kohl het initiatief en presenteerde hij zijn tienpuntenplan om Oost- en West-Duitsland weer te verenigen. De Westerse leiders stemden na enige aarzeling in, maar Sovjetleider Gorbatsjov wilde aanvankelijk alleen akkoord gaan als dat nieuwe Duitsland uit de EU en de NAVO zou stappen. Het koortsachtige internationale overleg werd gekanaliseerd in het 2 + 4 overleg, Oost en West-Duitsland en de vier oorspronkelijke bezettingsmachten: Amerika, Frankrijk, Groot-Brittannië en de Sovjet-Unie.

Nadat de Duitse partners de Oder-Neisse grens accepteerden en daarmee afzagen van de vooroorlogse gebieden die nu Pools waren, de eerste vrije verkiezingen in de DDR waarin de Oost-Duitse bevolking Kohls tienpuntenplan omarmden en ruimhartige financiële compensatie voor de Sovjet-Unie, werd het 2 + 4 verdrag gesloten. Op 3 oktober 1990 werden Oost en West-Duitsland weer één land.

Na een mislukte poging in augustus 1991 om Sovjetleider Gorbatsjov af te zetten, viel de Sovjet-Unie op 25 december 1991 uit elkaar in vijftien onafhankelijke republieken. Met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie werd ook het Warschaupact opgeheven en kregen de voormalige communistische vazalstaten, zoals Polen, hun vrijheid weer terug.

Juridisch onjuist

De toenmalige minister van Buitenlandse Zaken van de Verenigde Staten, James Baker, heeft toegegeven dat hij had gezegd dat de NAVO niet naar het Oosten zou uitbreiden, maar dat hij daarmee voor zijn beurt had gesproken; blijkbaar zover voor zijn beurt dat dat ook niet in het uiteindelijke 2 + 4 verdrag is opgenomen. Zaten de Sovjetleiders te slapen of vonden ze het uiteindelijk het sop de kool niet waard? Je kunt je sowieso afvragen wat het 2 + 4 verdrag bijna vijfendertig jaar later nog voorstelt, omdat een van de ondertekenaars, de Sovjet-Unie, al in 1991 ophield te bestaan.

Dat Rusland zijn recht probeert te halen op basis van een achterhaalde mondelinge toezegging is ook selectief: Rusland mag dan wel tegen de uitbreiding van de NAVO zijn, maar die andere grote ex-Sovjetrepubliek, Oekraïne, wil niets liever dan lid worden van de NAVO. Waarom zou de Russische vijandigheid meer gewicht in de schaal leggen dan de Oekraïense wens onderdeel van het bondgenootschap te willen worden?

Ten aanzien van Polen

In de eeuwen waarin Europa was ondergedompeld in godsdienstoorlogen en dynastieke twisten was de Pools-Litouwse dubbelmonarchie een toonbeeld van etnische en religieuze tolerantie. Maar de opkomende wereldmacht Pruisen en het imperialistische Rusland hebben in de achttiende eeuw met vier delingen Polen-Litouwen onder elkaar verdeeld. Na de Eerste Wereldoorlog herleefde Polen als natiestaat, maar het werd in 1939 opnieuw door Duitsland en Rusland veroverd en opgedeeld.

Het idee dat de twee hoofdrolspelers in het 2 + 4 verdrag, Duitsland en de Sovjet-Unie, die samen de Polen onnoemelijk veel leed hebben bezorgd, zoveel jaar na de Tweede Wereldoorlog, opnieuw zouden hebben kunnen bepalen wat de Polen wel of niet zouden mogen, is natuurlijk ronduit stuitend.

Beweren dat Putin misschien toch een beetje gelijk heeft dat het Westen haar belofte heeft verbroken en daarmee zijn agressie tegen de Oekraïne vergoelijken, is juridisch onjuist, selectief en in het licht van de geschiedenis pervers. Dat dat Russische narratief toch steeds weer opduikt, is indicatief voor de wijze waarop het Kremlin de geschiedenis naar zijn hand probeert te zetten om zo verdeeldheid in het Westen te zaaien.

Foto: Ambassade van Oekraïne

https://www.boekscout.nl/shop2/boek/9789464892871 https://www.boekscout.nl/shop2/boek/9789465288970

Veiligheid door energiezekerheid

Wed, 11 Dec 2024 14:56:18 GMT

foto: Koninklijke Marine

Het gebrek aan energiezekerheid ondermijnt onze veiligheid

Eind november kondigde Teijin, de producent van de kunstvezel Aramid waarvan ook kogelwerende vesten worden gemaakt, aan de vestiging in Arnhem te sluiten, mede door de hoge energiekosten. De olieraffinaderij van Gunvor in Rotterdam legt de productie stil omdat het niet langer kan concurreren met nieuwe productiefaciliteiten in Azië, Afrika en het Midden-Oosten. De Europese auto-industrie zit in zwaar weer en vreest de Chinese import van elektrische auto's.

Mario Drahgi schreef een lijvig rapport voor de Europese Commissie waarin hij waarschuwde voor de teloorgang van de Europese maakindustrie, mede door de hoge kosten van energie.

Tijdens de Coronacrisis werd Europa zich er pijnlijk van bewust dat het te afhankelijk was geworden van goedkope import; dat moest anders en de maakindustrie moest weer terug. Maar het tegenovergestelde dreigt te gebeuren: mede door het niet langer beschikbaar zijn van relatief goedkoop Russisch olie en gas, en de steeds strengere beperkingen aan de uitstoot van schadelijke stoffen. Daarbij komt de zorg dat Trump een veel traditioneler beleid zal voeren ten aanzien van het gebruik van fossiele brandstoffen dan zijn voorganger: "drill baby, drill" , waardoor de energiekloof met de VS nog groter wordt dan die al is.

Maar wat doen we eraan? Weer terugvallen op Russische afhankelijkheid en daarmee de oorlogen die het voert, betalen? De aan de industrie opgelegde beperkingen schrappen en de uitstoot van gevaarlijke stoffen accepteren? De belastingen en accijnzen op fossiele brandstoffen afschaffen en de staatsschuld verder laten oplopen? Doorgaan of stoppen met het investeren in wapensystemen die nog méér brandstof gebruiken dan de systemen die ze vervangen. Moeilijke keuzes en al helemaal voor het kabinet Schoof. Er is wel een minister van Klimaat en Groene Groei, mevrouw Hermans (VVD), maar die krijgt vooralsnog weinig ruimte van de drie andere coalitiepartijen NSC, PVV en BBB.

Vol inzetten op alternatieven voor fossiele brandstoffen

Onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen ondermijnt onze economie en maakt ons strategisch kwetsbaar. Voor onze veiligheid hebben niet alleen een sterke krijgsmacht nodig, maar moeten we Europa ook energieonafhankelijk maken. Dat gaat nu veel te traag door tegenwerking van de fossiele industrie en haar surrogaten, én de milieuorganisaties die zich te veel aan illusoire oplossingen vastklampen; een merkwaardig monsterverbond.

Het kabinet Schoof moet "vechten" voor onze energiezekerheid en veiligheid door;

vol in te zetten op duurzame energie en de elektrische infrastructuur die daarvoor nodig is;
het gebruik van fossiele brandstoffen terug te dringen opdat duurzame energie daarmee beter kan concurreren;
de nog beschikbare kleinere gasvelden voor (veilige) exploitatie open te stellen;
nucleaire energie voor energieopwekking en transportmiddelen te faciliteren en te ondersteunen.

Dat zal niet gemakkelijk zijn en mogelijk ook een tijdelijke terugval in de welvaart veroorzaken. Maar het afkomen van onze verslaving aan fossiele brandstoffen is om meerdere redenen de enige weg die langdurig veiligheid en welvaart mogelijk maakt.

Bent u nog op zoek naar een leuk kerstcadeau? Bestel Beerengoed bij de boekhandel of via de link Beerengoed

Putin gebruikt klimaatverandering als wapen.

Mon, 28 Oct 2024 09:38:20 GMT

Putin gebruikt klimaatverandering als wapen

Er zijn verstandige mensen die erop wijzen dat klimaatverandering niet alleen veel materiële en economische schade zal veroorzaken, maar ook een serieus veiligheidsrisico gaat worden. Landen komen tegenover elkaar te staan op zoek naar zoet water, energie en schaarse grondstoffen. Waar sommige delen van de wereld dor en onbewoonbaar worden, zullen andere streken, tot nu toe van weinig interesse zoals arctische gebieden, geopolitiek aan belang winnen. Nu nog vruchtbare delta’s zullen door zeespiegelstijging verdwijnen.

Voor mensen die denken dat het allemaal wel meevalt met klimaatverandering als veiligheidsrisico, is de BRICS bijeenkomst – de vergadering van opkomende economieën – die recentelijk in Moskou plaatsvond, hopelijk een openbaring, namelijk dat Rusland klimaatverandering als wapen tegen het Westen inzet. Volgens president Putin is “klimaatverandering” een neokoloniaal instrument dat het Westen inzet om de rest van de wereld haar wil op te leggen: het Westen dwingt arme landen dure nieuwe technologie te kopen in plaats van goedkope (Russische) kolen te importeren.

Is het alleen triomfantelijke retoriek van een in de verdrukking zitten dictator die zich weer even in het middelpunt van de belangstelling weet? Nee, het is niet alleen een poging om de rest van de wereld tegen elkaar op te zetten, maar vooral een poging om de energietransitie te dwarsbomen. Rusland heeft er alle belang bij om kolen, olie en gas naar de rest van de wereld te blijven exporteren om zo haar oorlogen te kunnen blijven financieren. Daar komt bij dat klimaatverandering de exploratie van grote delen van Siberië vergemakkelijkt wat ook weer extra geld in het laatje brengt.

Er zit nog een andere luguber kant aan Putins gebruik van klimaatverandering als wapen. Deze zomer was het in India op sommige plaatsen drie weken boven de 50 graden Celsius, met de voorspelling van deskundigen dat dat in de toekomst steeds vaker gaat gebeuren. Delen van de wereld waar nu nog miljoenen mensen wonen, worden dan onleefbaar met grote emigratiegolven tot gevolg. Putin c.s. weten hoe emigratie het Westen ondermijnt en gebruiken vluchtelingen nu al als wapen. Ze zullen er geen been in zien om de miljoenen klimaatvluchtelingen naar het Westen te drijven, is het niet goedschiks dan kwaadschiks.

Ook in Nederland vindt Putin navolgers.

In Nederland maakt de minister van Klimaat, mevrouw Hermans, zich terecht zorgen omdat de klimaatdoelen 2030 niet worden gehaald. Nu is dat op zich best een uitdaging, maar al helemaal als allerlei sectoren, belanggroepen en zelfs ministeries het halen van die doelen ondermijnen. Het helpt ook niet als twee coalitiepartijen, PVV en BBB, de inspanningen om klimaatverandering tegen te gaan onzin vinden of menen dat het wel een tandje minder kan. Naast het immigratiedossier dreigen deze partijen nu “klimaatverandering” als wapen in te zetten: om eigen economische belangen te beschermen de energietransitie afschilderen als een instrument van de elite om de kleine man kort te houden.

De veiligheidsdiensten waarschuwen keer op keer voor de Russische hybride oorlogsvoering: het Westen van binnenuit ondermijnen door de maatschappelijke tegenstellingen aan te wakkeren. Ze zijn daar succesvoller in dan wij willen geloven, wij hebben nu in de regering immers al partijen die klimaatverandering onbeschroomd als politiek wapen inzetten.

Kleinere bemanningen! Dan ook de werklast verminderen, maar hoe?

Mon, 12 Aug 2024 09:54:26 GMT

Hoe bemannen we onze toekomstige fregatten?

Alom zijn er zorgen over hoe we de huidige en toekomstige marineschepen voldoende kunnen bemannen. De Koninklijke Marine wil daarom nieuwe schepen met een kleinere bemanning laten varen. Dat is natuurlijk verstandig, maar alleen zinvol als de werklast aan boord navenant vermindert. Zo niet, dan loop je het gevaar het paard achter de wagen te spannen. Wordt de werkdruk aan boord te hoog, dan zal dat de uitstroom aanjagen met als gevolg een nog zwaardere belasting voor de mensen die overblijven, een vicieuze neerwaartse spiraal.

Wat zijn de mogelijkheden om de werkdruk voor de (platform) technische dienst aan boord van fregatten te verminderen? Ruwweg bestaat het werk uit, bedienen van installaties, planmatig onderhoud en correctief onderhoud.

Het bedienen van installaties

Als het gaat om het bedienen van de installaties is er de afgelopen decennia veel bereikt. Van grotendeel handmatige bediening in ketelruimen en machinekamers, naar technische centrales, naar gedeeltelijk bediening vanaf de brug, heeft automatisering veel werk overgenomen. Hoeveel daar nog vanaf kan, is de vraag, want bij noodsituaties en tijdens oorlogswacht c.q. gevechtswacht is gespecialiseerd personeel nodig om snel en adequaat in te kunnen grijpen.

Planmatig en incidenteel onderhoud

Nu de juiste keuzes maken in het rationaliseren van de platformtechnische installaties zal de toekomstige inzet waarborgen. Enige mogelijkheden om de werklast te verminderen, zijn hieronder kort weergegeven.

Fregatten maken al decennia gebruik van kruisvaart, hoofdvaart combinaties: aparte machines zijn nodig om het grote verschil te overbruggen tussen transitsnelheid (+/- 15 knp) en maximale vaart (+/- 30 knp). Maar het gebruik van een kruisvaart, hoofdvaart combinaties vereist het gebruik van twee verschillende prime movers (dieselmotor en gasturbine), toepassing van grote, complexe tandwielkasten en koppelingen, en variabele spoed installaties. Door de maximale snelheid te verminderen, worden hoofdvaartmachines, complexe tandwielkasten en aanverwante systemen overbodig.

Marineschepen hebben traditioneel twee schroefassen, waar de koopvaardij meestal met één schroef vaart. Maar als de maximale vaart lager wordt, zou mogelijk met één vaste schroef kunnen worden volstaan. Dat is energie-efficiënter en bespaart veel installaties, kosten en werk. Voor noodgevallen zou gebruik kunnen worden gemaakt van een uitvoerbare azipod-installatie.

Marineschepen hebben naast hun elektrische boordnet, nog twee "kracht" netwerken: het HD-luchtleidingennet en het hydraulieksysteem. Twee complexe systemen die onderhoud vragen en kwetsbaar zijn voor schok en schade. Het overbodig maken van deze systemen door gebruik te maken van hoogwaardige elektrische componenten en accentuaters zal de werklast verminderen.

De mate van planmatig onderhoud kan grof worden beoordeeld op het aantal installed and/or runnig cilinders. Door een dieselelektrisch krachtbron die zowel (gedeeltelijk) de voortstuwing als het boordnet voedt, kan van acht prime movers aan boord van de huidige fregatten (2 GTs, 2 voortstuwingsdiesels, 4 DGENs) worden teruggegaan naar minder.

Incidenteel onderhoud wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door falende mechanische overbrengingen: tandwielkasten, koppelingen, stuwblokken, draaglagers, schotdoorvoeringen, VSI. Wanneer voor een dieselelektrische krachtbron wordt gekozen voor voortstuwing en boordnet, verschuift het accent van een mechanische voortstuwing naar een doorgaans minder risicovolle elektrische bedrijfsvoering.

Het ASW-fregat

Het eerste nieuwe fregat waar op structurele wijze de werklast teruggedrongen kan worden, door het rationaliseren van de installaties, is het ASW-fregat. In Het anti-submarine warfare fregat (marineblad 4-2024) gaan LTZ 1 TD Van 't Hart en KTZ TD Walraven uitgebreid in op het platform, waaronder voortstuwing en energieopwekking.

De nieuwe ASW-fregatten krijgen een CODLAD voortstuwing: CODLAD staat voor combined diesel electric and diesel . Tot 15 knopen worden de schroeven aangedreven door elektromotoren, daarna nemen de twee voortstuwingsdiesels het over. Vanaf 23 knopen tot hoge vaart die tenminste 25 knopen moet zijn, drijven zowel de dieselmotoren als de elektromotoren beide assen aan. In totaal krijgt het ASW fregat 6 prime movers ( 2 voortstuwingsdiesels en 4 DGENs)

Nieuw is ook dat de E-motoren ook een Power-Take-Off (PTO) functionaliteit hebben. Wanneer de voortstuwingsdiesels de assen aandrijven, werken de E-motoren als generatoren om het boordnet te voeden: de dieselgeneratoren hoeven dan niet te draaien, dat vermindert het aantal running cilinders, en dus onderhoud.

Met het toepassen van een CODLAD-voortstuwing voor een fregat met een waterverplaatsing van 6400 ton, zet de Koninklijke Marine een stap waar andere marines nog niet aan toe zijn. Het vermindert de werklast en is energie-efficiënter dan traditionele kruisvaart, hoofdvaart combinaties. Misschien nog niet wat er allemaal mogelijk is, maar hopelijk wel de aanzet om in de toekomst de werklast verder te verminderen, tevens bij te dragen aan het terugdringen van het gebruik van fossiele brandstoffen: beleidsmatig 70% in 2050.

Kiezen of delen

Traditioneel zijn de operationele eisen terecht altijd leidend geweest. Maar als de Mozes niet naar de berg komt, moet de berg naar Mozes komen. Je kunt niet de bemanningssterke, met name het schaars beschikbaar technisch personeel, blijven inkrimpen, en tegelijkertijd vasthouden aan de platformtechnische installaties zoals je die gewend bent. Het is kiezen of delen, of anders eindig je steeds vaker met opgelegde, niet-inzetbare schepen, doodzonde.

Defensie: artist impression van het nieuwe ASW-fregat

Wapenliefde en oud wereldbeeld

Fri, 28 Jun 2024 13:23:44 GMT

Wapenliefde en een oud wereldbeeld

In Opinie & Debat in de Volkskrant (27 juni 2024) staat het artikel " Defensie is een departement vol wapenliefde en met een oud wereldbeeld" . De auteur, Jan Willem Honig, hoogleraar aan de Nederlandse Defensie Academie, verwijt Defensie zich blind te staren op de oorlog in de Oekraïne en te weinig te investeren in de intellectuele denkkracht voor nieuwe veiligheidspolitieke uitdagingen, het blijft steken in conventionele bewapening.

Van "oud denken" is zeker sprake als gaat om klimaatverandering en de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen. Tien jaar geleden probeerde minister Hennis dat oude denken te doorbreken met de Operationele Energiestrategie (OES, 2014). Maar ze had haar hielen nog niet gelicht of Defensie probeerde weer terug te roeien.

Hoe Defensie de eigen klimaatdoelen ondermijnde.

Allereerst door operationele energie en het energiegebruik voor de vredesbedrijfsvoering beleidsmatig samen te voegen, en zich daarna vooral bezig te houden met dat laatste. Waren er in de OES nog ambities om in 2030 minder afhankelijk te zijn (fossiele) brandstoffen, in de Defensie Energie en Omgevingsstrategie (DEOS, 2019) waren die ambities weer verdwenen. Bijna zonder uitzondering zijn er de afgelopen jaren nieuwe wapensystemen ingevoerd die méér diesel, scheepsbrandstof, kerosine gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen; systemen die dertig, veertig jaar mee moeten gaan.

Als grootste gebruiker van fossiele brandstoffen bij de overheid zegde staatsecretaris Visser de Tweede Kamer toe jaarlijks het verbruik te rapporteren. Dat heeft Defensie ook een paar jaar gedaan, maar is daar zonder opgave van reden weer mee opgehouden. Als daar in een WOO-verzoek naar wordt gevraagd, wordt daar min of meer leugenachtig op geantwoord. Wellicht komt er meer duidelijkheid bij een gelijksoortig WOO-verzoek naar het verbruik over 2023.

Kilowatten zijn de kogels van de toekomst

De oorlog in de Oekraïne maakt meer geld voor Defensie noodzakelijk, en goed dat er ook komt; maar het moet wel verstandig worden besteed. Belangrijk toetssteen bij nieuwe investeringen is de onderkenning dat kilowatten de kogels van de toekomst zijn: high-tech, high-energy wapens leggen het af tegen high-tech, low-energy wapens. Rusland probeerde, vooralsnog tevergeefs, het olie-en gaswapen tegen het Westen in te zetten, Rusland en de Oekraïne proberen elkaars energie-infrastructuur uit te schakelen: kilowatten bepalen uiteindelijk in hoge mate de uitkomst van dit, en toekomstige conflicten.

Brengt Schoof 1 nieuwe denkkracht?

Mankeert er wat aan de intellectuele denkkracht bij Defensie, ja helaas wel? Gaan de nieuwe bewindslieden van Schoof 1 de zaak wat dat betreft een beetje opschudden? De nieuwe staatssecretaris is als het gaat om nieuwe veiligheidsuitdagingen helaas van het "oude denken". In een artikel in Nieuwe Oogst pleitte hij onlangs voor het afschaffen van klimaatdoelen (en het navenant terugdringen van het gebruik van fossiele brandstoffen), omdat dat onze maakcapaciteit zou ondermijnen en daarmee onze militaire veiligheid zou schaden. Dat nadrukkelijk tegen elkaar zetten van klimaatdoelen en militaire veiligheid is onnodig en dom.

Wij wensen de nieuwe bewindslieden veel wijsheid bij hun zware, moeilijke, maar belangrijke taak.

Foto: Defensie

Bee, Bee, Bee - Geopolitics

Wed, 17 Apr 2024 09:38:32 GMT

Nieuwe Oogst is een weekblad van een aantal boeren- en tuindersorganisaties. Het had op 5 april een opinieartikel over “Geopolitiek”. Daar kun je wat geamuseerd je wenkbrauwen over ophalen, ware het niet dat het is geschreven door twee prominente BBB-politici: Gijs Tuinman, Tweede Kamerlid en wellicht de toekomstige minister van Defensie, en Sander Smit, lijsttrekker bij de aanstaande Europese verkiezingen.

De strekking van hun opinie is dat Nederland af moet van klimaathobby’s, en van Haagse en Brusselse dwang om klimaatdoelen te halen. Dat is volgens de auteurs nodig om onze maakindustrie, mkb-bedrijven en voedselmakers te beschermen, en om daarmee Nederland geopolitiek relevant te houden; belangrijk in een steeds onveiliger wereld. Nu kun je met recht en reden vraagtekens zetten bij richting en snelheid van de energietransitie en zorgen hebben over onze veiligheid, maar de wijze waarop de auteurs beide zaken aan elkaar proberen te knopen, en tegenover elkaar proberen te zetten, roept vraagtekens op.

Energiezekerheid

De auteurs wijzen terecht op Rusland en Iran als stokebranden die al decennia met hun oorlogszucht het Westen proberen te destabiliseren. Op zich kleine economieën die ons kunnen blijven tarten met het geld dat ze verdienen aan onze fossiele verslaving. Tuinman en Smit onderkennen dat die afhankelijkheid het Westen kwetsbaar maakt, maar dat is volgens BBB vooral de schuld van hen die in het verleden hebben nagelaten voor een gezonde energiemix te zorgen. Ze wijzen op de Verenigde Staten die het afgelopen decennium er wel in zijn geslaagd om energieonafhankelijk te worden. Ze schrijven er niet bij dat de VS zelf nog over enorme olie- en gasvoorraden beschikken, en Europa niet.

De auteurs maken zich druk over onze afhankelijk van fossiele brandstoffen, maar zijn tegen de inspanningen om gas- en olie uit te faseren. Die ongerijmdheid wordt verbloemd met een hoop gemopper en gejeremieer over de energietransitie.

Voedselzekerheid

De auteurs benadrukken, terecht, de kracht van Nederland als voedselproducent, en wijzen op het gebrek aan voedselzekerheid als aanjager van chaos en onveiligheid; dus even geen tijd voor klimaatgedram dat die Nederlandse voedselproductie in de weg kan staan. Maar oud-landmacht militair Gijs Tuinman moet toch ook het boek De Klimaatgeneraal van zijn oude baas Tom Middendorp hebben gelezen, waarin die uitlegt dat klimaatverandering, door extreme hitte en droogte, de voedselvoorziening in grote delen van de wereld in gevaar brengt, en daarmee ook onze veiligheid bedreigt.

Dat probleem ga je echt niet oplossen door hier in Nederland nog beter te boeren.

Retoriek

Los van de inhoudelijke discussie, stoort de retoriek van de auteurs: “… kortzichtige en dubbele agenda’s van zittende politieke elites in Den Haag en Brussel richting het Nederlandse bedrijfsleven: krimp, onteigening, verplaatsing en gedwongen herverdeling.” Dat soort taal is koren op de molen van Farmers Defence Force c.s. die vervolgens Nederland weer met hun tractoren platleggen. De auteurs richten hun pijlen wel op Extinction Rebellion, maar voeden met hetzelfde gemak hun agressieve tegenpolen.

De energietransitie is onvermijdelijk en onafwendbaar. Dat moet zorgvuldig gebeuren om te voorkomen dat we het kind met het badwater weggooien. Maar de wijze waarop Gijs Tuinman en Sander Smit klimaatveiligheid en geopolitieke veiligheid tegenover elkaar proberen te zetten, baart zorgen: het is onnodig, en gemakzuchtig de achterban naar de mond praten.

Nieuwe Oogst: Geopolitiek besef ontbreekt in het klimaatdebat

foto: Defensie

Vervanging LCF; scheepsvoortstuwing voor dummies

Fri, 01 Mar 2024 16:25:32 GMT

Op 1 maart heeft Defensie de zogenaamde A-brief "Vervanging LCF-fregatten" naar de Kamer gestuurd. Defensie wil de huidige vier fregatten vervangen en geeft op hoofdlijnen informatie over de kwalitatieve en kwantitatieve behoefte, de bewapening en de verwervingsstrategie. Opvallend is dat er nog geen significante stap is gezet in het kader van de Northern Naval Capability Cooperation. In 2020 hadden Duitse en Nederlandse bewindslieden daar nog wel een Letter of Intent over getekend.

Wat voor soort schip het gaat worden qua grootte, snelheid en bemanning is nog onduidelijk. Wel dat er zal worden ingezet op bemanningsreductie, en verder een "non committal" zinnetje dat het schip duurzaam zal zijn voor zover de operationele eisen dat toelaten. Gelet op de grote uitdagingen met betrekking tot de energietransitie en de beschikbaarheid van voldoende bemanningen, is dat wel erg karig.

Als je daar in dit stadium niet over nadenkt en rapporteert, dan doe je de Kamer en Nederland tekort. Dan loop je de kans dat je straks achter de feiten aanloopt. Om die discussie op gang te helpen, een bijdrage "Scheepsvoortstuwing voor dummies".

Verschil tussen koopvaardijschepen en marineschepen

Koopvaardijschepen worden ontworpen voor een dienstsnelheid: de vaarsnelheid waarmee goederen het energie-efficiënts van A naar B worden vervoerd. Marineschepen varen meestal net boven de optimale vaarsnelheid (de snelheid waarmee met de minste brandstof de meeste mijlen worden afgelegd). Maar naast die optimale vaarsnelheid, circa 13 knopen, is er soms een operationele noodzaak om veel harder te varen, tot wel 30 knopen. Dat telt aan, want om twee keer sneller te varen, is acht keer meer vermogen nodig. Door het grote verschil tussen optimale vaart en maximale vaart, is de energie-efficiency van marineschepen over het hele vaarprofiel dan ook aanzienlijk minder dan bij koopvaardijschepen met dezelfde waterverplaatsing.

Om bij maximale vaart dat enorme vermogen in het water te krijgen, is een schroef nodig met een diameter die eigenlijk niet past onder een relatief klein schip als een fregat. Marineschepen hebben daarom, in tegenstelling tot koopvaardijschepen, altijd twee schroeven. De kleinere diameters passen beter bij de scheepsomvang, en verbeteren de "overall" energie-efficiency: dat laatste door bij economische vaart op één as te varen en de andere "trailend" te maken.

Daarnaast verbetert het gebruik van twee assen/schroeven de redundantie, en is ook wel zo gemakkelijk bij het manoeuvreren.

Hoofdvaart en kruisvaart

Om dat enorme verschil in vermogensvraag aan te kunnen, maken marineschepen al decennia gebruik van kruisvaart-hoofdvaart combinaties: kruisvaart voor normale vaart en hoofdvaart als snelheid gevraagd wordt. Configuraties die van elkaar worden onderscheiden door afkortingen zoals COGOG (combined gas or gas) zoals voor de GW- en S-fregatten en CODOG (combined diesel or gas) zoals voor M- en LCF-fregatten. Het OPV maakt gebruik van een CODLOD (combined dieselelectric or diesel) opstelling. Maar er zijn meer combinaties beschikbaar en gangbaar.

Gemiddeld zullen de kruisvaartmachines circa 80% van de vaartijd voor hun rekening nemen, en de hoofdvaartmachines de rest.

Viertakt, tweetakt en gasturbines

Binnenvaart, kustvaart en marines maken gebruik van viertakt dieselmotoren. De viertakt heeft in- en uitlaatkleppen en bij elke twee omwentelingen per cilinder één arbeidsslag. Het vermogen dat een viertakt kan leveren, hang af van het aantal cilinders, het slagvolume per cilinder en het toerental. Door versnellingskrachten, torsiekrachten, en de temperaturen waaraan de kleppen worden blootgesteld, zit er aan een viertakt scheepsdieselmotor een praktisch maximum van 20MW.

Om een fregat van 5000+ ton met 25 knp+ te laten varen, is circa 40 MW nodig. Dat kan theoretisch ook met een tweetakt dieselmotor: er zijn machines met méér dan 80 MW. Een tweetakt dieselmotor heeft geen kleppen maar in- en uitlaatpoorten, en bij élke omwenteling één arbeidsslag. In theorie kan een tweetakt machine daarom, met hetzelfde slagvolume en toerental, tweekeer meer vermogen leveren dan een viertakt machine. Maar in de praktijk zijn tweetakt motoren te groot en te zwaar om in een relatief klein schip als een fregat te worden geplaatst.

Marineschepen maken daarom voor hoofdvaart gebruik van gasturbines. Die zijn minder energie-efficiënt dan dieselmotoren, maar zijn ongeëvenaard als het gaat om de vermogen/gewicht, en de vermogen/volume verhouding. Waar kolossale tweetakt dieselmotoren honderden tonnen wegen, wegen gasturbines slechts tientallen tonnen en hebben ze een "zeecontainer" omvang.

Vaste schroeven en variabele schroeven

Een gasturbine heeft moeite om aan een stilstaande as met vaste schroef, te koppelen. Bij laag vermogen gaat er al teveel lucht door de gasturbine - vandaar het gebruik van een bleed-off-valve - , maar die luchtstoom kan geen kant op als de krachturbine na het inkoppelen relatief bijna stilvalt. De gasturbine kan/zal afvallen.

Om dat te voorkomen, hebben schepen met gasturbines scheepsschroeven met een variabele spoed. Bij het inkoppelen staan de bladen in "nul" stand en kunnen krachtturbine en as met relatief weinig vermogen snel aanspinnen. De luchtstroom door de turbine blijft dan min of meer intact. Als bij het wegvaren meer vermogen nodig is, dan zorgt de VSI ervoor dat de bladen worden uitgestuurd naar een spoed van circa 35 graden.

Dieselelektrisch, en nucleaire voortstuwing

Behalve kruisvaart-hoofdvaart combinatie zijn er nog twee mogelijkheden. Een geheel dieselelektrisch voortstuwing/licht-kracht installatie is energie-efficiënt, maar zal een groot beslag op het onderwaterschip leggen. Niet alleen omdat meerdere grotere (en kleinere) viertakt dieselgeneratoren nodig zijn, maar er ook ruimte nodig is voor de Tier III katalysatoren en de hoogspanningsruimtes. De kolossale voortstuwingselektromotoren zullen veel ruimte en gewicht in het achterschip nodig hebben. Er zijn weliswaar geen tandwielkasten nodig, maar dat zal de extra ruimte/gewicht beslaglegging niet teniet doen.

Met nucleaire voortstuwing maakt de Marine zich minder afhankelijk van fossiele brandstoffen en draagt het ook bij aan eigen en nationale doelstellingen om klimaatverandering tegen te gaan. Maar de thermische (kern) energie moet dan nog wel met een stoominstallatie in vermogen worden omgezet. Dat kan technisch, is immers meer dan honderd jaar gedaan, maar is wel complex in vergelijking met diesel en gasturbine. Die gebruiken immers lucht als werkzaam medium - kwestie van aanzuigen en uitblazen -, terwijl een stoominstallatie in een gesloten systeem water/stoom als werkzaam medium gebruikt.

Kosten en bemanningen .

Huidige marineschepen hebben grote en complexe voortstuwingsinstallaties. Gasturbines, grote one-off tandwielkasten, zelf synchroniserende koppelingen en VSI-installaties worden bijna uitsluitend door marines gebruikt. Ze zijn daarom duur, niet alleen bij de verwerving, maar ook in het gebruik, onderdelen, brandstof- en opleidingskosten; geld dat dan niet beschikbaar is voor andere belangrijke dingen.

Praten over verdere reductie van de bemanning is wensdenken, vooral wanneer het gaat om technisch personeel. De huidige complexe voortstuwingsinstallaties vergen nu eenmaal handjes, voetjes en koppies. Als je de huidige complexe installaties niet rationaliseert, loop je het risico dat de techneuten die er nu nog zijn, in de toekomst nog sneller weglopen.

Door in de A-brief niet structureel over de stootkussen van de toekomst na te denken, te weten energietransitie en bemanningen, loop je het risico dat er in de toekomst ook (weer) schepen tegen de kant moeten. Dat is, daar zijn we het allemaal over eens, doodzonde.

foto: defensie

'Grote marine met kleine schepen' of 'Kleine marine met grote schepen'?

Mon, 29 Jan 2024 10:59:02 GMT

Nederland gaat haar vier LCF-fregatten vervangen.

Bij het nadenken over de toekomstige vloot zullen westerse marines steeds vaker aanlopen tegen twee 'stootblokken', namelijk hoe verminderen we het gebruik van (fossiele) brandstoffen en waar halen we de bemanningen vandaan. Defensie staat aan de vooravond van de vervanging van haar vier LCF-fregatten en zal zich dat dus ook afvragen. Naar het zich nu laat aanzien, beweegt Nederland zich voor het Future Air Defenders fregat (FUAD) richting een Duitse model. Maar is er ook nog ruimte voor een alternatieve Nederlandse oplossing? In februari zal Defensie met een A-brief duidelijkheid scheppen.

Een Duitse model

Duits-Nederlandse samenwerking staat terecht al lang hoog op de politieke agenda. In het verleden is die samenwerking succesvol geweest en Damen Schelde Naval Shipbuilding heeft momenteel de leiding over de bouw van de Duitse MKS-fregatten. Als Nederland voor het FUAD aansluit bij een Duitse model wordt het een schip met een erg grote waterverplaatsing (circa 10.000 ton) en een schip met een maximale vaart van 25-plus knopen. Dat vraagt om een grote, dure, gecompliceerde en veel brandstof gebruikende voortstuwinginstallatie. Bovendien is daar relatief veel technisch (platform) personeel voor nodig.

Kiezen voor een Duitse model is een veilige oplossing in de zin dat het voortborduurt op bestaande concepten, maar dan een stuk groter. Maar is ook perspectiefloos omdat het onvoldoende rekenschap geeft van de stootblokken, fossiele brandstoffen en bemanningen.

Alternatief Nederlands model

Als die stootblokken, fossiele brandstoffen en bemanningen, serieus genomen worden dan zijn kleiner schepen met een beperkte maximale vaart onontkoombaar. Ontwerp daarom een Nederlands alternatief van circa 4500 ton (huidige M-fregat) met een maximale vaart van 25-min knopen. Voorzie het van een diesel-elektrische krachtbron die één as aandrijft - bijna alle koopvaardijschepen en onderzeeboten varen de wereld rond met maar één as. Voorzie het één as fregat desgewenst met een uitvoerbare Azipod voor geval van nood.

Een dergelijk alternatief is goedkoper, heeft minder technisch (platform) personeel nodig en gebruikt misschien maar de helft van de brandstof van het huidige LCF-fregat.

Kiezen voor een dergelijke oplossing is riskanter dan het Duitse model want er wordt van gebaande paden afgeweken. Mogelijke zorgen over operationele aspecten (opereren in een taakgroep) moeten worden geïnventariseerd en zo nodig in bondgenootschappelijk verband worden weggenomen. Maar het opent binnen de stootblokken, fossiele brandstoffen en bemanningen, wel perspectief op méér fregatten dan de huidige voorziene een-op-een vervanging.

Een marine met een paar grote schepen, of een marine met veel meer kleinere schepen?

Het grote voordeel van het Nederlandse alternatief ten opzichte van de Duitse oplossing is dat er binnen de stootblokken (brandstoffen, bemanningen) meer eenheden mogelijk zijn. Had de Marine in de jaren negentig nog 14 fregatten, nu heeft het er nog maar 6. Die numerieke zwakte breekt Nederland op nu maritieme capaciteit meer dan ooit wordt gevraagd. Nederland verkoopt tegenwoordig 'nee' als er een bijdrage nodig is, en in de West is al enige tijd geen stationschip beschikbaar.

Kies daarom voor het FUAD voor een Nederlandse alternatieve oplossing. Beter een marine met meer kleinere capabele eenheden dan een Marine met een paar grotere, met te weinig toegevoegde waarde.

foto: Defensie

'Blijft Defensie de Kamer onvolledig rapporteren, en komt het er ook nog mee weg?

Tue, 09 Jan 2024 14:35:38 GMT

Defensie onthoudt de Tweede Kamer de informatie waar het om gevraagd heeft .

Defensie is in Nederland een van de grootste gebruikers van fossiele brandstoffen, en veruit de grootste bij de overheid. Om op verstandige wijze toe te werken naar de eigen en nationale doelstellingen om daar minder van afhankelijk te worden, moet je weten hoeveel je gebruikt en waar het aan opgaat. Defensie heeft de Tweede Kamer toegezegd daarover in de jaarverslagen te rapporten. Dat heeft het ook een paar jaar gedaan, maar niet meer in het Jaarverslag 2022.

Wanneer daar met een beroep op de 'Wet open overheid' naar wordt gevraagd, wordt een misleidend antwoord gegeven: de in het antwoord gepresenteerde hoeveelheid brandstof is vermoedelijk niet de gebruikte brandstof, maar de zelf aangekochte brandstof. Tussen die beiden zit een aanmerkelijk verschil omdat operationele eenheden vaak uit andere voorraden tanken dan uit de eigen defensiedepots. Zie ook blog 'Defensie geeft misleidend antwoord over brandstofgebruik' (18 oktober 2023).

Terwijl andere landen transparanter in zijn.

Waarom Defensie dit doet, is natuurlijk gissen. Is het onnodig daarover te rapporteren, te moeilijk of moet je de vijand niet wijzer maken dan die al is?

Allemaal flauwekul, want de Amerikanen rapporteren jaarlijks wel uitgebreid over hun brandstofgebruik en waar het aan opgaat. Lees het uitgebreide rapport " Annual Energy Performance, and Readiness Report FY 2022 ". Saillant detail is dat volgens het DOD circa 48% van de gebruikte brandstof buiten de Verenigde Staten werd gebruikt.

In Duitsland wordt tweejaarlijks het Nachhaltigkeitsbericht der Bundeswehr gepubliceerd. Met daarin een uitgebreid overzicht van het energiegebruik bij operationele eenheden en infrastructuur, uitgedrukt in uitgestoten dan wel bespaarde CO2 emissies. Met ook uitgebreide aandacht voor energiebesparende bouw en dienstreizen.

In het Verenigd Koninkrijk werd over 2017-2018 nog een uitgebreid Annual Report Sustainable MOD gepubliceerd , met daarin ook het brandstofverbruik van de operationele eenheden. Dat rapport heeft helaas geen vervolg gekregen, maar de data is in beperkte vorm (uitstoot broeikasgassen) wel terug te vinden in de MOD Annual Report and Accounts 2022-2023 .

Denemarken publiceert al heel lang jaarlijks in Forsvarsministeriets Klimaregskab over het energiegebruik van operationele eenheden, uitgesplitst naar onderdelen, en infrastructuur en mobiliteit. Amerika, Duitsland, het VK en Denemarken zijn vier landen die in min of meerdere mate verantwoording afleggen over het gebruik van fossiele brandstoffen. Maar er zullen er ongetwijfeld veel meer zijn.

Volhardt Defensie in het wegkijken, niet of onvolledig rapporteren, en komt het daar mee weg?

Wat brengt Defensie ertoe om informatie waar de Kamer om gevraagd heeft stilletjes uit de Jaarrapportage te laten verdwijnen? Wat brengt Defensie ertoe om bij een beroep op de Wet open overheid misleidende informatie te geven. Dat is gissen, maar alleen mogelijk als de Vaste Commissie Defensie zwak opereert en het gewoon laat gebeuren.

Inmiddels zijn de rekenmeesters bij Defensie bezig met het maken van de de Jaarrapportage 2023. Blijft Defensie hopen dat het allemaal wel overwaait als je er maar geen aandacht aan besteedt? Of rapporteert het dit jaar wel zoals de Kamer dat gevraagd heeft.

Tanks or no thanks, that's the question!

Thu, 21 Dec 2023 13:23:06 GMT

Antwoord van Defensie op motie Valstar

Het kabinet Rutte IV heeft op basis van de Defensienota 2022 besloten niet te investeren in eigen tankcapaciteit. Maar er zijn met recht en reden argumenten - je kan het er mee eens zijn of niet - die daar wel voor pleiten. Met de motie Valstar wordt de regering gevraagd inzichtelijk te maken wat er nodig is om binnen de Duits-Nederlandse samenwerking weer een eigen tank bataljon op te richten. Op 19 december heeft Defensie de Kamer daar per brief over geïnformeerd.

Wat in de brief opvalt, is dat niet inzichtelijk wordt gemaakt wat de gevolgen zijn voor de doelstellingen in de Defensie Energie en Omgeving Strategie: in 2030 20% minder afhankelijk van fossiele brandstoffen, en in 2050 70%. Temeer relevant omdat Defensie zich heeft voorgenomen om daarover bij elke grote investering een afweging in te maken. Heeft dat ook onlangs gedaan in de D-brief inzake de verwerving van de nieuwe ASW-fregatten.

Aanvullende informatie nodig over brandstofverbruik

De motie Valstar is een opmaat om een volgend kabinet te bewegen wel een eigen tankbataljon op te richten. Daar is op zich niet mis mee, maar besluitvorming daarover moet dan wel gebaseerd zijn op alle relevante beleidsinformatie. Daar hoort ook het grote brandstofverbruik van tanks en hun transportmiddelen bij; die rijden immers niet op gebakken lucht.

Stel voor dat de os en de ezel na de kerstdagen de Kamer daar nog nader over informeren.

foto: ministerie van Defensie

COP 28, Veldheren en 2024

Tue, 19 Dec 2023 12:25:28 GMT

Klimaatconferentie COP 28

Vorige week eindigde de klimaatconferentie in Dubai toch nog met een verrassing. In de slotverklaring waren alle landen het over eens dat fossiele brandstoffen moeten uitfaseren om catastrofale opwarming van de aarde te voorkomen. Over de snelheid waarmee dat gaat gebeuren, is nog veel onzeker, want het gaat om veel geld en grote belangen. De Europese Unie zal zich echter bevestigd zien in haar streven om het continent in 2050 klimaatneutraal te maken.

Hoe de slotverklaring in Dubai wordt omgezet in beleid valt nog te bezien, maar de markten zullen noodgedwongen reageren. Olie-exporterende landen staan voor de moeilijke beslissing hun resterende voorraden versnelt op de markt te brengen om te voorkomen dat men er mee blijft zitten. Of de gok nemen dat niet te doen, omdat de prijzen door het dak gaan als alternatieven onvoldoende van de grond komen.

Grote investeringsmaatschappijen staan ook voor lastige keuzes. Miljarden investeren in nieuw ontdekte olievelden met het risico dat de olie te laat op de markt komt om die investeringen nog terug te verdienen. Of grootscheeps investeren in nieuwe technologieën en alternatieve brandstoffen, waarvan nog maar moet blijken of die kunnen concurreren met nu nog goedkope fossiele brandstoffen.

Veldheren

De generaals buiten dienst Peter van Uhm en Mart de Kruif bespreken al enige tijd in hun interessante podcast Veldheren de ontwikkelingen in de Oekraïne, en wat wij daar in Nederland van kunnen leren. In hun recente podcast, #39, hebben zij hun oud-collega Tom Middendorp, de klimaatgeneraal, te gast. Onderwerp is hoe klimaatverandering onze veiligheid in gevaar kan brengen en hoe Defensie zich daarop moet voorbereiden. Tijdens de podcast werd een paar keer aan COP 28 gerefereerd.

Van Uhm en De Kruif beamen dat zij zich, mede door Middendorp, meer bewust zijn geworden van de risico's van klimaatverandering en de te grote (Westerse) afhankelijkheid van olie en gas, en van zeldzame aardmetalen. Er zijn inmiddels wel wat stappen gezet om kampementen minder afhankelijk te maken van fossiele brandstoffen, maar dat is volgens Veldheren zelf, nog kruimelwerk. Het echte probleem, constateren zij terecht, zijn natuurlijk de schepen, vliegtuigen en gepantserde voertuigen.

Wat daar aan moet gebeuren, blijft in Veldheren helaas grotendeels onbenoemd. Er wordt te gemakzuchtig vanuit gegaan dat 'innovatie' te zijner tijd wel met gepaste oplossingen komt. Dat Defensie daardoor kan doorgaan met business as usual. Maar iedereen die een beetje thuis is in klimaat- en energiescenario's, en in de energietechniek, weet dat alleen vertrouwen op (technische) innovatie, wensdenken is. De wetten van de thermodynamica zijn niet onderhandelbaar en elke verbrandingsmotor werkt binnen de grenzen van het Carnotdiagram.

Je kan innoveren wat je wil, maar als je nieuwe wapensystemen introduceert die groter, sneller en zwaarder zijn dan de huidige, wat nu nog eerder regel dan uitzondering is, dan is innovatie onherroepelijk water naar de zee dragen.

2024

Het is volgend jaar tien jaar geleden dat Defensie de Operationele Energiestrategie (OES) publiceerde. Met daarin de ambitieuze doelstellingen om in 2030 20% procent minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen en in 2050 70%. Tien jaar later is er helaas geen enkel perspectief op het halen van die doelstellingen. Dat is erg jammer. Maar nog zorgelijker is dat de suggestie is ontstaan dat Defensie bewust die eigen doelstellingen heeft ondermijnd.

Hopelijk gaat Defensie na de COP 28 haar kop uit het zand trekken en serieus werk maken van de doelstellingen 2030 en 2050. Dat is niet gemakkelijk want er zijn veel zaken die aandacht vragen en de krijgsmacht mag niet aan gevechtskracht inboeten. Maar nog langer in de koplampen van klimaatverandering en energietransitie kijken, gaat uiteindelijk Defensie en de gevechtskracht opbreken.

Hoe kan Defensie in 2050 zijn gevechtskracht behouden met maar 30% van de fossiele brandstof die het nu gebruikt? Lees een aanzet tot die discussie in De Militaire Spectator 6-2023, Minder fossiele brandstoffen gebruiken, vraagt technische en militaire innovatie . Kern van het artikel is dat Defensie natuurlijk technische innovatie nodig heeft, maar vooral ook militaire innovatie.

Kom op militaire denktanks! Laat eens van je horen!

Energie voor Inzet wenst u fijne feestdagen en in 2024 op volle kracht vooruit.

Defensie krijgt leiding bij onderzoek naar nucleaire voortstuwing

Fri, 27 Oct 2023 14:30:48 GMT

Donderdag 26 oktober publiceerden overheid en sector No guts, no Hollands Glorie!: Sectoragenda Maritieme maakindustrie . Met deze sectoragenda willen overheid en industrie richting geven aan het versterken van de maritieme sector. Dat is nodig om klaar te zijn voor de grote uitdagingen waar Nederland voor staat: de vitale infrastructuur op zee, klimaatadaptatie, energietransitie, militaire veiligheid en het verdienvermogen.

Daartoe heeft de sectoragenda ook vijf 'Koploperprojecten' gedefinieerd. De vijfde is Nucleaire voortstuwing van schepen . Het project zal vanuit de sector worden gecoördineerd door Nederland Maritiem Land en door de overheid door het ministerie van Defensie. Defensie zal daarbij samenwerken met het ministerie van EZK.

Dat Defensie bij de overheid kartrekker wordt, ligt voor de hand want het rapport voorziet dat ook de Koninklijke Marine in de toekomst gebruik kan maken van een nieuwe generatie Small Modular Reactors (SMRs). Belangrijk dat aan dit perspectief wordt gewerkt om uitzicht te houden op de eigen doelstelling om in 2050 70% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen. Doel van het programma Nucleaire voortstuwing van Schepen is om binnen 10 jaar een gestandaardiseerde, modulaire reactor te ontwikkelen voor integratie aan boord van schepen.

Vijftig jaar geleden werden er een aantal marineofficieren in het Verenigd Koninkrijk opgeleid met het oog op de voorgenomen verwerving van Nederlandse nucleaire onderzeeboten. Dat is er toen om goede redenen niet van gekomen. Het is nu ook nog te vroeg om over nucleaire nieuwbouw te praten, maar er is wel een belangrijke stap gezet. Goed nieuws dat Defensie en de Koninklijke Marine hierin de leiding nemen.

Foto defensie

Defensie geeft misleidend antwoord over brandstofgebruik

Wed, 18 Oct 2023 13:46:46 GMT

Defensie rapporteert een spectaculaire afname van het brandstofgebruik

De Tweede Kamer heeft Defensie gevraagd jaarlijks te rapporteren hoeveel fossiele brandstoffen het gebruikt. Inzicht is noodzakelijk om op verantwoorde wijze toe te werken naar eigen en nationale doelstellingen om daar minder van afhankelijk te worden. Dat heeft Defensie ook een paar jaar gedaan, maar niet meer in het Jaarverslag 2022. Daarom heeft Energie voor Inzet met beroep op de Wet open overheid (Woo) gevraagd naar het brandstofverbruik over 2022 en om een uitsplitsing daarvan naar hoofdwapensystemen.

Defensie stuurt daarop een 'O verzicht hoeveelheden brandstof 2017 tot 2022'. Maar geen uitsplitsing naar hoofdwapensystemen omdat die gegevens er formeel niet zouden zijn. Het overzicht toont een spectaculaire afname van het brandstofverbruik van 193.432 ton (2017) naar 87.051 ton (2022*) - zie link . Daarmee zou Defensie al hebben voldaan aan de doelstelling 2030 (20% minder afhankelijk). De Luchtmacht zou zelfs bijna al hebben voldaan aan de doelstelling 2050 (70% minder afhankelijk). Dat is zeer onwaarschijnlijk en te mooi om waar te zijn.

Het is ook niet waar!

Defensie suggereert een antwoord te geven op de vraag naar het brandstofverbruik, maar geeft alleen de door het Defensie Brand en Bedrijfsstoffen Bedrijf (DBBB) geleverde en/of gecontracteerde brandstof.

Maar er zit in de praktijk een groot verschil tussen de door Defensie zelf geleverde brandstof én de door Defensie gebruikte brandstof. Operationele eenheden die in NATO-verband opereren zoals in Litouwen, operationele capaciteiten die multinationaal zijn georganiseerd zoals de tank- en transportvliegtuigen en permanent in het buitenland gestationeerde vliegtuigen zoals de F35s in de Verenigde Staten, krijgen via andere logistieke kanalen brandstof, die dan en/of op een andere manier wordt verrekend.

In absolute zin zal het verbruik door de operationele eenheden de afgelopen vijf jaar, behoudens misschien tijdens Corona, niet of nauwelijks veranderd zijn. De (schijnbaar) spectaculaire vermindering over 2017-2022 moet dus andere oorzaken hebben. Dat kan wanneer Defensie relatief véél meer brandstof van derden is gaan gebruiken dan van het eigen DBBB.

Had Defensie, zoals gevraagd, ook het verbruik op niveau hoofdwapensysteem gegeven, dan was het natuurlijk direct door de mand gevallen.

Defensie maakt zich schuldig aan misleiding

Defensie is in Nederland een van de grootste gebruikers van fossiele brandstoffen en veruit de grootste bij de overheid. Dat Defensie de Kamer de informatie onthoudt waarom het gevraagd heeft, is zorgelijk. Dat Defensie op een Woo-vraag naar gebruikte brandstof, doelbewust met de halve waarheid komt, is een poging tot misleiding.

* Inclusief 2,95 ton biocomponent voor wegverkeer.

foto: Defensie

Wonderbaarlijke afname brandstofverbruik. Sjoemelt Defensie?

Wed, 26 Jul 2023 09:57:28 GMT

Op papier is het brandstofgebruik de afgelopen jaren spectaculair afgenomen.

Als het gaat om brandstof voor de operationele eenheden, schepen, vliegtuigen en gevechtsvoertuigen, heeft Defensie sinds 2014 de doelstelling om in 2030 20% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen en in 2050 70%. Bijna tien jaar later is er nog steeds geen concreet plan hoe die doelstelling te halen. In de Defensie Energie en Omgeving Strategie 2019-2022 (DEOS) zegde Defensie wel toe het brandstofgebruik jaarlijks te rapporteren. Weten hoeveel je verbruikt en waar het aan opgaat, is immers cruciaal om beleid te ontwikkelen om verantwoord die doelstelling te realiseren.

Defensie heeft de afgelopen jaren inderdaad het (operationele) brandstofgebruik in haar jaarverslagen gerapporteerd. Maar in het Jaarverslag 2022 ontbreekt het weer. Daarom is met beroep op de Wet open overheid (Woo) gevraagd naar het brandstofverbruik en waaraan het is opgegaan. Het antwoord wekt bevreemding.

Defensie stuurt een "Overzicht hoeveelheden brandstoffen voor wegverkeer, scheepsbrandstoffen en vliegtuigbrandstoffen over de periode 2017-2022". Volgens dat overzicht is het brandstofverbruik de afgelopen vijf jaar spectaculair gedaald: van 193.432 m3 in 2017 naar 87.051 m3 in 2022. Met name de afname van de vliegtuigbrandstof is verbazingwekkend: van 110.590 m3 in 2017 naar 35.187 m3 in 2022. Zo'n spectaculaire afname, zonder dat daar een gedegen plan aan ten grondslag heeft gelegen, is volstrekt ongeloofwaardig, tenzij de halve Luchtmacht uit de lucht is gevallen.

Hoe dat kan, mag niemand weten

Als het gaat om de uitsplitsing van het gebruik naar hoofdwapensysteem, geeft Defensie aan zo'n overzicht niet te kunnen geven. Reden is dat de Woo alleen betrekking heeft op formele documenten, en die zijn er volgens Defensie niet. Dat een van de grootste gebruikers van fossiele brandstoffen in Nederland, en veruit de grootste bij de overheid, formeel niet weet waar de gebruikte brandstof aan opgaat, is ongeloofwaardig. Elke reder, luchtvaarmaatschappij en wagenparkbeheerder weet tegenwoordig, geholpen door digitale technieken, 24/7 het brandstofverbruik van z'n vloot. Waarom Defensie niet?

En ook onwaar want bij een gelijksoortig Woo naar aanleiding van het Jaarverslag 2020 gaf Defensie die informatie wel. Daarbij bleek echter dat Defensie de gebruikte brandstof maar beperkt kon verantwoorden.

De indruk ontstaat dat Defensie met boekhoudkundig gesjoemel aan de eigen en nationale doelstellingen probeert te voldoen. Dat is gelet op de enorme opgaven om fossielvrij te worden, onaanvaardbaar.

Tegen de onwilligheid om de gevraagde en beschikbare informatie te delen, zal bezwaar worden gemaakt. Met deze LINK is het overzicht brandstofverbruik 2017-2022 te zien.

Minder fossiele brandstoffen gebruiken vraagt technische en militaire innovatie

Wed, 21 Jun 2023 11:43:26 GMT

In de Operationele Energiestrategie heeft Defensie in 2014 de doelstelling vastgelegd om in 2030 20% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen en in 2050 70% minder. Maar bijna tien jaar later is er geen plan hoe daar op uit te komen. Sterker nog Defensie gaat de komende jaren méér i.p.v. minder diesel, scheepsdiesel en kerosine gebruiken.

Het heeft er alle schijn van dat Defensie de ambitie om die doelstelling te halen, al lang heeft opgegeven. Maar dat de Tweede Kamer nog niet heeft verteld. Het halen ervan is ook niet gemakkelijk, maar wel mogelijk. Daar is echter niet alleen technische innovatie voor nodig maar vooral ook militaire innovatie. De oorlog in de Oekraïne kan helpen de juiste keuzes te maken: van welke wapensystemen moeten we afscheid nemen en welke kunnen daarvoor in de plaats komen?

Met deze link kunt u het artikel Minder fossiele brandstoffen gebruiken vraagt technische en militaire innovatie in de Militaire Spectator, juni 2023 lezen.

Waan van de dag regeert bij aanschaf tanks

Fri, 26 May 2023 08:51:04 GMT

Gisteravond (25 mei 2023) zei de Commandant der Strijdkrachten, LGEN Eichelsheim, in Op 1 dat de regering niet van plan is eigen tanks aan te schaffen. Hoewel de redenen mogelijk anders zijn, sluit het aan bij een die ochtend in Trouw verschenen opiniestuk.

Waan van de dag regeert bij aanschaf tanks

Aangejaagd door de oorlog in de Oekraïne zou Nederland weer over eigen legertanks moeten kunnen beschikken - het leaset nu achttien tanks van Duitsland. De coalitiepartijen VVD, CDA en CU zijn om en D66 lijkt herinvoering op den duur niet uit te sluiten. In 2011 werden de eigen Leopard 2-tanks om budgettaire redenen afgeschaft. Dat was een verkeerde beslissing waar terecht nog veel chagrijn over is. Maar dat wil niet zeggen dat we zoveel jaar later weer in eigen capaciteit moeten investeren. De hamvraag is natuurlijk of herinvoering in de toekomst substantieel gaat bijdragen aan onze veiligheid.

De voorstanders wijzen onder meer op de noodzaak om de Oekraïne te voorzien van geavanceerde westerse tanks. Dat moet ook gebeuren en zal zeker helpen de Russische agressie te weerstaan. Maar of het de doorslag gaat geven, is nog maar de vraag. Rusland zelf beschikte immers over het grootste tankleger ter wereld, maar heeft daarmee geen beslissend voordeel weten te halen.

Tanks zijn kwetsbaar

Russische tanks zijn en masse uitgeschakeld door lichtgewicht antitankwapens; vanaf de schouder afgevuurd of met een drone. Westerse tanks zullen ongetwijfeld beter beschermd zijn dan de Russische, maar zijn ook niet onkwetsbaar gebleken.

Maar er is nog een belangrijk argument bij het overwegen van zo'n besluit: hun energieverbruik. De oorlog in de Oekraïne heeft eens temeer duidelijk gemaakt hoe kwetsbaar de Europese energievoorziening is. Het betrekt z’n ruwe olie van landen die ons vaak niet goed gezind zijn, de beschikbaarheid ervan zal afnemen en de kosten zullen navenant hoger worden. Het is dan ook niet voor niks dat Defensie minder afhankelijk wil worden van fossiele brandstoffen om gereedstelling en inzet te waarborgen. Daartoe heeft Defensie zich voorgenomen in 2030 20 procent minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen en 70 procent in 2050. Dat is nu al een hele uitdaging, maar wordt nog moeilijker bij aanschaf van nieuwe tanks: die hebben meer dan vier liter brandstof per kilometer nodig.

Al jaren roept de politiek om taakspecialisatie. Waarom zouden met name kleiner NATO-landen over alle wapens moeten beschikken voor een eigenstandige krijgsmacht? Veel handiger is gezamenlijke (NAVO-)capaciteiten te delen zoals nu bij luchttransport, of capaciteiten uit te wisselen. Zo heeft Duitsland indertijd de Nederlandse maritieme patrouillevliegtuigen overgenomen en maakt de Duitse marine gebruik van de amfibische eenheden van de Koninklijke Marine. Nederlandse landmachteenheden zijn sinds kort onder Duits bevel gesteld. Het is moeilijk te begrijpen dat wanneer het om tanks gaat - terwijl er al Duitse tanks worden geleased - weer op eigen capaciteit wordt getamboereerd.

Snel verouderd

Wanneer Nederland over enige tijd eigen tanks zou bestellen, dan staat het achteraan de rij. Voor ze er dan zijn, zijn we jaren verder. Dan zal de wedloop tussen tank en antitank definitief beslist zijn in het voordeel van de antitank. Ten eerste omdat - aangejaagd door de energietransitie - nieuwe aandrijflijnen en alternatieven brandstoffen de markt hebben veroverd. Die zijn technisch en logistiek minder geschikt voor militaire grootverbruikers. Ten tweede, omdat Defensie het gebruik van fossiele brandstoffen aan banden moet leggen om de eigen inzet zeker te stellen, en om klimaatverandering tegen te gaan. Als laatste, omdat steeds geavanceerdere low-cost, low energy wapens het uiteindelijk gaan winnen van high-cost, high energy wapens.

Defensie kan nu beschikken over van Duitsland geleasede tanks. Gelet op de onzekerheid over de ‘houdbaarheid’ van de tank als effectief wapensysteem is dat een prima constructie. Wellicht zijn de Duitsers bereid om meer tanks in de gezamenlijke pool te stoppen.

Maar nu roepen om eigen tanks, is de waan van de dag volgen. Oorlogen win je uiteindelijk door dertig jaar vooruit te kijken.

Marcel Hendriks, kapitein-ter-zee van de technische dienst, buiten dienst.

Defensie stopt met het rapporteren van de gebruikte brandstof

Sun, 21 May 2023 13:09:10 GMT

Op Verantwoordigsdag legt Defensie verantwoording af aan het parlement

Op Verantwoordingsdag informeerde Defensie de Tweede Kamer niet over de hoeveelheid kerosine, scheepsbrandstof en diesel die het in 2022 heeft gebruikt. Belangrijke informatie gelet op de eigen en nationale doelstellingen om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. Merkwaardig dat dat niet meer gebeurt omdat de Tweede Kamer Defensie daartoe heeft opgedragen.

Defensie beloofde het parlement beter te informeren over de gebruikte brandstof

Op die informatie, zoals eerder gerapporteerd, viel wel wat af te dingen omdat de aangeschafte brandstof werd gerapporteerd en niet waar het aan opging. Met name dat laatste is belangrijk om gerichte maatregelen te kunnen nemen om in 2030 20% minder afhankelijk te kunnen zijn van fossiele brandstoffen en 70% in 2050. Maar die ruwe data was er wel en Defensie beloofde te werken aan betere en gedetailleerdere informatie.

Maar doet het tegenovergestelde

In tegenstelling tot die laatste toezegging ontbreekt in het Jaarverslag 2022 (17 mei 2023) elke informatie over de gebruikte kerosine, scheepsbrandstof en diesel. Dat kan geen toeval zijn en is een betreurenswaardige lange neus trekken naar het parlement. Nu de noodzaak groter is dan ooit, kiest een van de grootste gebruikers van fossiele brandstoffen, en veruit de grootste bij de overheid, die informatie niet langer met het parlement te delen. Defensie kan blijkbaar ongehinderd de Tweede Kamer negeren.

Dat vraagt helaas en geheel onnodig (opnieuw) om een Woo-verzoek.

Nb: tekst is 25 mei aangepast.

foto: MINDEF

De vlag kan uit. Maar niet te lang!

Tue, 04 Apr 2023 16:30:18 GMT

Defensie krijgt twee nieuwe fregatten

Defensie en Damen hebben eindelijk een overeenkomst voor de bouw van vier ASW-fregatten: twee voor Nederland en twee voor België. Ze zullen rond 2030 de M-fregatten vervangen. Geen dag te vroeg want die zijn dan ruimschoots over hun levensduur heen. De D-brief waarin de minister dit aankondigt, heeft echter weinig aandacht voor voortstuwing en energie-opwekking: slechts een armetierig en eufemistisch 'duurzaamheids' paragraafje. Daarmee wordt geen recht gedaan aan de noodzaak om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. Defensie heeft zichzelf tot doel gesteld in 2030 20% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen en in 2050 70% minder.

Europa is wat betreft haar energievoorziening een geo-politieke speelbal geworden en dat ondermijnt haar veiligheid. De oorlog in de Oekraïne heeft dat eens temeer aangetoond.

Defensie informeert Kamer met D-brief.

Duurzaamheid – Om het brandstofverbruik zoveel mogelijk te verlagen krijgt het ASW-fregat een voortstuwing met diesel- en elektromotoren zonder gasturbines. De dieselmotoren voldoen aan de laatste emissie-eisen. Met deze motoren kan Defensie op de langere termijn mogelijk duurzaam geproduceerde brandstoffen gaan gebruiken. Het brandstofverbruik afgezet tegen het tonnage waterverplaatsing is gunstiger bij het ASW-fregat dan bij het M-fregat. Aangezien de waterverplaatsing van het ASW-fregat echter bijna twee keer zo groot is, ligt het brandstofverbruik in absolute zin hoger.

Daar valt het volgende over te zeggen.

Ondanks de recente toename van de waterverplaatsing van 5500 ton naar 6400 ton, heeft Defensie vastgehouden aan een schip zonder gasturbines. Dat is verstandig want gasturbines hebben weliswaar een geweldige power-to-weight ratio maar zijn niet erg energie-efficiënt.
Omdat het nieuwe ASW-fregat (6400) bijna tweekeer groter wordt dan het huidige M-fregat (3300) is er meer brandstof nodig. Maar hoeveel is onduidelijk. Het ASW-fregat gaat in ieder geval niet bijdragen aan de doelstelling 2030; laat staan aan de doelstelling 2050.
Was de voorziene maximale snelheid voor het ontwerp van 5500 ton van 25 knopen al een uitdaging voor een schip zonder gasturbines, voor een nog groter schip waarschijnlijk onhaalbaar. De maximale vaart zal dus lager dan 25 knopen worden, maar hoeveel? Is een paar knopen minder een grote aderlating? Waarschijnlijk niet, maar het is toch wel zo netjes om de Kamer daar over te informeren.
Andere nieuwe technieken om het brandstofverbruik te verminderen, blijven onbenoemd: toepassing variabele toeren generatoren en pompen, DC-distributie, geavanceerde koudwatersystemen, etc. Gaan innovatieve hydrodynamische technieken worden toegepast?
De Marine heeft in 2018 uitgebreide beproevingen gedaan met duurzaam geproduceerde biobrandstoffen en geconstateerd dat er geen technische of logistieke bezwaren zijn die te gebruiken. Heeft toepassing ook toegezegd in het klimaatakkoord, maar vindt elke keer een reden om het voor zich uit te schuiven.
De International Maritime Organisation (IMO) schrijft (diesel) motoren voor die voldoen aan Tier 3. Mooi dat Defensie daar aan gaat voldoen, maar ook noodzakelijk om gedoe bij havenbezoeken te voorkomen. Maar als Defensie IMO in Tier 3 volgt waarom dan niet andere IMO richtlijnen om het brandstofgebruik terug te dringen, bijvoorbeeld een militaire Energy Efficiency Design Index (EEDI),

Kan de vlag uit? Ja natuurlijk, maar niet te lang.

Mooi dat de kogel door de kerk is en er gebouwd kan gaan worden. Maar het schip gaat zijn beoogde levensduur waarschijnlijk niet halen. Het kan in 2030 misschien nog voldoen aan de eigen doelstelling door gebruik te maken van duurzame biobrandstoffen, maar 2050 lijkt onhaalbaar. Toch wel een grote investering voor schepen die hooguit twintig jaar in vaart blijven.

Defensie en de defensie-industrie moeten daarom als de wiedeweerga werken aan een ontwerp dat operationeel superieur is, maar substantieel minder (fossiele) brandstof gebruikt.

Kilowatten zijn de kogels van de toekomst .

animatie ASW-fregat van Ministerie van Defensie

Strategisch Vastgoedplan 2022: Ga bouwen voor gezinnen!

Fri, 23 Dec 2022 14:55:56 GMT

Begin december bood de staatssecretaris van Defensie de Tweede Kamer het Strategisch Vastgoedplan 2022 aan. Na jarenlang te weinig geld voor vastgoed pakt Defensie de zaken nu voortvarend aan met aandacht voor ondersteuning operationele inzet, de mens, verduurzaming en financiën. Om dat te realiseren voorziet Defensie in centralisering van de infrastructuur. Wat te doen met de vrijgekomen locaties wordt nog nader bezien.

Woningcrisis en woon-werkverkeer

In de uitwerking van de 'mens centraal' is er nu gelukkig aandacht voor de woningcrisis en het terugdringen van het woon- werkafstand. Defensie streeft daarom naar multifunctionele complexen waar werven, opleiden, werken en trainen worden gecolloqueerd. Zo'n campus benadering is zeker een stap in de goede richting, maar slechts het halve werk. Leuk om zo te beginnen, maar later een permanent weekendhuwelijk is, naast veel van huis voor trainen en oefenen, geen fijn vooruitzicht. Voor veel militairen ook een reden om na verloop van tijd de dienst te verlaten.

Om dat probleem op te lossen, denkt Defensie dat militairen in bepaalde gemeenten voorrang zouden kunnen krijgen vanwege het uitoefenen van een vitaal beroep. Defensie geeft aan hierover met gemeenten in gesprek te willen gaan. Dat is toch wel een erg schamel en armetierig voornemen om de woningcrisis, en de daarmee verbonden structureel hoge uitstoom, te lijf te gaan.

Ga bouwen voor defensiepersoneel

In heel veel landen zorgt Defensie deels voor de huisvesting van het personeel. Om tegemoet te komen aan de inherent met het militaire beroep verbonden noodzaak regelmatig te verhuizen. In Nederland was dat niet nodig want daar zorgden traditioneel de woningbouwverenigingen voor. Maar dat mechanisme werkt nu gebrekkig door veranderende bedrijfsvormen, structurele krapte en voorrang voor nieuwkomers.

Als Defensie wat wil doen aan het structurele tekort aan personeel, dan moet het voorzien in goede huisvesting voor de militair en zijn/haar gezin. Dat als de militair wordt overgeplaatst hij of zij niet hoeft te kiezen tussen een weekendhuwelijk of eindeloos filerijden. Zorg ervoor dat een militair bij overplaatsing met het gezin kan meeverhuizen naar de nieuwe standplaats.

Door het clusteren van defensie locaties komen er plekken vrij. Gebruik die locaties voor het aanleggen van aantrekkelijke wijken voor jonge militairen en hun gezinnen. Neem projectontwikkelaars in de arm en ga aan de slag. Investeringen die zich terugverdienen door huurinkomsten en door minder uitgaven voor werving en behoud. En als belangrijkste: het zorgt voor goed gevulde en gemotiveerde operationele eenheden.

Tot slot

Defensie is goed bezig met het Strategisch Vastgoedplan. Maar het voorzien in wonen als primaire levensbehoefte blijft helaas onder de radar. Terwijl de urgentie om dat nu wel te doen, groter is dan ooit.

Energie voor Inzet wenst u prettige kerstdagen en een gelukkig 2023.

Op weg naar 2050 (70% minder fossiel): de Koninklijke Landmacht

Mon, 05 Dec 2022 12:15:11 GMT

Defensie heeft als doel om in 2030 20% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen, en in 2050 70% minder. Maar er is nog geen beleid of plan dat daartoe enig perspectief biedt. Wat zijn de operationele, technische-logistieke mogelijkheden richting 2050? In dit laatste artikel van het drieluik 'Op weg naar 2050 (70% minder fossiel)', de Koninklijke Landmacht.

De Landmacht is van de drie krijgsmachtonderdelen met 17% de kleinste gebruiker. Maar operationeel wel de meest kwetsbare omdat het anders dan Marine en Luchtmacht minder makkelijk op eigen voorraden kan terugvallen. Er is veel logistiek en force protection nodig om de brandstof te krijgen waar het nodig is. Waar liggen de mogelijkheden voor de Landmacht om aan de doelstellingen 2030 en 2050 bij te dragen.

Opwekking duurzame energie op een compound

Op een compound moet in 2030 de helft van de elektrische energie duurzaam worden opgewekt. In een presentatie van een werkgroep van bedrijfsleven, kennisinstellingen en Defensie is eerder al aangetoond dat dat nu al kan: door minder te gebruiken, meer duurzame energie op te wekken, en bestaande systemen energie-efficiënter te maken. Met middelen die nu al op de markt zijn en zich al onder extreme omstandigheden hebben bewezen.

Maar om '2030' te realiseren moet er wel tegelijkertijd worden geïnvesteerd in zowel energieopwekking en opslag, transport en accommodatie, koeling en verwarming, voeding en sanitair. Incrementeel investeren zoals dat nu bijvoorbeeld gebeurt door nieuwe dieselgeneratoren en tenten te verwerven, levert onvoldoende op. Kan zelfs averechts werken. Onduidelijk is welke organisatorische en financiële hindernissen Defensie belemmeren om hierin door te pakken.

In 2050 moet op een compound alle elektrische energie duurzaam worden opgewekt. Een enorme uitdaging omdat er ook elektrische gevechtsvoertuigen komen. Wind en zonne-energie alleen kunnen daarin onmogelijk voorzien. Duurzaam geproduceerde waterstof die met brandstofcellen elektriciteit opwekt, kan uitkomst bieden. Echter alleen haalbaar wanneer waterstof veel veiliger dan nu (onder hoge druk of cryogeen vloeibaar) kan worden vervoerd en worden opgeslagen. Er wordt gelukkig onderzoek gedaan naar nieuwe opslagtechnieken die dat mogelijk moeten maken.

Niet langer op pantser vertrouwen

Landstrijdkrachten maken in tegenstelling tot de andere krijgsmachtonderdelen nog volop gebruik van bepantsering. Maar moderne antitank wapens maken die bescherming steeds vaker ontoereikend. In de wedloop tussen pantser en antitank zullen de platformen daarom, tenzij er goede actieve bescherming komt, steeds zwaarder worden, en navenant steeds meer diesel gaan gebruiken. Zwaar gepantserd materieel heeft dus te maken met een tweesnijdend zwaard: steeds betere anti-tank wapens en een steeds groter brandstofverbruik.

De steun aan de Oekraïne bestaat niet voor niks voor een belangrijk deel uit antitank wapens en langeafstand artillerie waarmee ook Russische brandstofdepots worden uitgeschakeld. Vooralsnog lijkt dat succesvol. Ondanks de geweldige Russische overmacht aan zwaar materieel heeft dat nog geen verschil kunnen maken.

Het ligt daarom voor de hand dat de Landmacht op den duur alleen nog gepantserd materieel gebruikt daar waar dat echt niet anders kan, zoals bijvoorbeeld voor commandovoering, gewondentransport, transport van non-combattanten, etcetera. Zware voertuigen waar 'massa' fysiek niet kan worden gemist, zoals voor de genie en voor geschut, blijven natuurlijk ook nodig.

Wat moet daarvoor in de plaats komen? Momenteel onderzoekt de Landmacht het gebruik van Robotica en Autonome Systemen (RAS). Nu nog voor verkenning en als kleine wapendrager. Maar doorontwikkeling naar platformen met meer vuurkracht ligt voor de hand. Bij onbemand is er geen pantser nodig om de bemanning te beschermen, hooguit om de sensoren te laten blijven werken. Met kleinere en lichtere onbemande gevechtsvoertuigen komt elektrische tractie ook binnen handbereik.

Ook bij het gebruik van infanteriegevechtsvoertuigen (IGVs) lijkt een volgende stap mogelijk. Bescherming die pantser nu biedt, moet worden vervangen door bescherming door ongemerkt en ongezien. Militairen die zich verplaatsen met elektrische tweewielers en quads, waarbij de directe omgeving steeds met drones kan worden verkend, lopen waarschijnlijk minder risico en kunnen zich ook sneller ontplooien.

Door zwaar gepantserde eenheden grotendeels te vervangen door RAS, en voor de veiligheid meer te vertrouwen op ongemerkt en ongezien, kan de Landmacht bijdragen aan het doel om in 2050 70% minder diesel te gebruiken.

Tot slot

De oorlog in de Oekraïne wekt de indruk dat als het er op aan komt, het nog steeds 'staal op staal' is. Dat lijkt maar zo omdat je nu eenmaal vecht met de spullen die je op dat moment hebt. Maar de noodzaak om in 2050 70% minder fossiel te gebruiken, vraagt om middelen die inherent minder brandstof gebruiken dan de huidige. Daarvoor is vooral, nog meer dan technische innovatie, militaire vernieuwing nodig.

Lees ook ' Op weg naar 2050 (70% minder fossiel): de Koninklijke Marine' .

Lees ook ' Op weg naar 2050 (70% minder fossiel): de Koninklijke Luchtmacht '.

Foto Defensie

Op weg naar 2050 (70% minder fossiel): de Koninklijke Luchtmacht

Mon, 28 Nov 2022 11:13:46 GMT

Defensie heeft als doel om in 2030 20% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen, en in 2050 70% minder. Maar er is nog geen beleid of plan dat daartoe enig perspectief biedt. Wat zijn de operationele, technische-logistieke mogelijkheden richting 2050? In dit tweede artikel enkele observaties over de Koninklijke Luchtmacht; bij Defensie veruit de grootste gebruiker van fossiele brandstoffen.

De Luchtmacht gebruikte in 2021 54% van de operationele brandstof. Dat zal de komende jaren eerder toe- dan afnemen. De F35 verbruikt immers 1,6 keer meer brandstof dan zijn voorganger, de F16. Als er één krijgsmachtdeel moet bijdragen aan de doelstelling 2050, dan is het de Luchtmacht. Waar liggen mogelijkheden?

Jachtvliegtuigen

Moderne jachtvliegtuigen gebruiken heel veel brandstof. Zo gebruikt de F35 op uurbasis gemiddeld drie keer meer brandstof dan een fregat. Daar komt nog de brandstof bij voor de tankervliegtuigen om ze langere tijd in de lucht te houden. De afgelopen decennia zijn motoren voor jachtvliegtuigen door de noodzaak ze compact te bouwen, ook nauwelijks energie-efficiënter geworden. De Amerikanen werken al jaren aan Adaptable Versatile Engine Technology om het brandstofverbruik te verminderen. Maar of die technologie ooit technisch en financieel de markt gaat halen, is onzeker.

Technisch kunnen vliegtuigen (civiel en militair) vliegen op Sustainable Aviation Fuel (SAF). Maar vliegen op SAF kan maar in beperkte mate bijdragen aan de 2050 doelstelling. De grondstoffen voor het maken van biokerosine (bijvoorbeeld afgewerkte frituur olie) zijn kwantitatief onvoldoende beschikbaar en de productie vergt veel energie. Als die energie zelf niet duurzaam is, wordt het paard achter de wagen gespannen. SAF kan alleen bijdragen aan een oplossing als de wereldwijde vraag naar vliegtuigbrandstoffen dramatisch afneemt. Waar liggen voor de Luchtmacht de mogelijkheden?

De F35 weegt zonder brandstof en munitie zo'n 13 ton. Maar een deel van dat gewicht wordt ingenomen door de piloot, zijn/haar uitrusting, de schietstoel en de intrinsiek met de piloot verbonden systemen. Daarnaast worden snelheid, wendbaarheid en detecteerbaarheid voor een belangrijk deel bepaald door het belang om vliegtuig en piloot weer veilig terug te krijgen. Onbemand kan een vliegtuig kleiner, lichter, langzamer en spendable zijn, en toch de gewenste militaire uitwerking hebben. Dat is niet alleen veel goedkoper, maar kost ook veel minder brandstof.

Grote landen en bedrijven lopen zich al warm voor de ontwikkeling van een nieuwe generatie jachtvliegtuigen: het zogenaamde Future Combat Air System (FCAS). Daar gaat helaas de komende jaren nog veel geld aan verspild worden, want de toekomst is aan de onbemande systemen. Als Defensie enig zicht wil houden op 2050 dan is de F35 het laatste bemande jachtvliegtuig.

Luchtmobiel

Het is voorbarig om aan de oorlog in de Oekraïne al conclusies te verbinden. Maar het is ook onverstandig er aan voorbij te gaan. Opmerkelijk is de effectiviteit van moderne luchtverdedigingssystemen. Met een waaier aan moderne lange- en korte-afstandssystemen slagen de Oekraïners erin de getalsmatig superieure Russische luchtmacht op afstand te houden. Ook een aanzienlijk deel van de kruisvluchtwapens wordt uit de lucht geschoten. De levering van méér geavanceerde Westerse systemen zal die luchtverdediging nog succesvoller maken.

Het snel per helikopter of valscherm achter de linies kunnen inzetten van troepen, heeft op papier meerwaarde. Maar of dat in een grootschalig conflict een verschil maakt, is de vraag. Ook bij de omsingeling van Kiev zijn Russische luchtlandingstroepen, terwijl ze nog het voordeel van de verrassing hadden, niet in hun opzet geslaagd. Door effectieve luchtafweer zijn de risico's voordat de grond wordt bereikt, ook veel groter dan vroeger: (vliegende) transportmiddelen zijn van nature nu eenmaal groot en langzaam. Inzet in een contested area lijkt daarom bij voorbaat kansloos en onverantwoord.

Na de val van de muur was 'luchtmobiel' het politiek-militaire antwoord op het ontspannen van de veiligheidssituatie. Of de kosten van die capaciteit nu nog opwegen tegen het hebben ervan, is zeer de vraag. Bij afschalen van luchtmobiel kan Nederland haar luchttransport aanzienlijk beperken. Dat bespaart niet alleen heel veel geld, maar ook een sloot brandstof. Vrijkomende financiële middelen kunnen dan worden besteed aan het versterken van de gevechtskracht van de grondgebonden eenheden. De ontwrichting van het vijandelijk achterland, een taak voor luchtmobiel, kan beter worden overgelaten aan lange dracht precisie artillerie.

Tot slot

De strategische noodzaak om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen en daarmee tevens bij te dragen aan het tegengaan van klimaatverandering, dwingt Defensie om in 2050 70% minder te gebruiken. Dat stelt Defensie voor lastige keuzes. Langer uitstellen kan niet want de tijd dringt. Wapensystemen die nu worden aangeschaft zullen immers nog in 2050 operationeel zijn. Als Defensie de '2050' doelen wil halen, zal de Luchtmacht als veruit grootste gebruiker daar substantieel aan moeten bijdragen.

Die lijkt zich daarvan nog onvoldoende bewust.

foto: Defensie

Op weg naar 2050 (70% minder fossiel): de Koninklijke Marine

Mon, 21 Nov 2022 21:20:13 GMT

Defensie heeft als doelstelling om in 2030 20% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen, en in 2050 70% minder. Maar er is nog geen beleid of plan dat daartoe enig perspectief biedt. Wat zijn de operationele, technische-logistieke mogelijkheden richting 2050? In dit eerste artikel enkele observaties over toekomstige fregatten.

Nieuwe voortstuwingsconfiguraties voor fregatten

De nieuwe Nederlands-Belgische ASW-fregatten (+/- 5500 ton) zullen geen gasturbines krijgen. Een diesel-elektrische energiecentrale levert vermogen voor zowel boordnet als voortstuwing. De maximale vaart zal vermoedelijk rond de 25 knopen liggen. De Marine levert daarmee snelheid in om brandstof te besparen. Dat was twee jaar geleden (publicatie B-brief) een gewaagde stap, maar lijkt nu een trend te worden.

Ook Duitsland heeft voor het fregat F 126 (9000 ton) gekozen voor een schip zonder gasturbines. De nieuwe fregatten krijgen een zogenaamde CODLAD voortstuwing. Dieselmotoren drijven beide schroefassen aan, extra vermogen is beschikbaar via elektromotoren. De elektromotoren worden gevoed door een boordnet met vier dieselgeneratoren. De maximale vaart wordt 26 knopen.

De Royal Navy bouwt momenteel acht Type 26 klasse fregatten (6900 ton). De schepen krijgen een CODLOG voortstuwing. Eén gasturbine (MT 30) drijft beide assen aan. Elke as kan ook worden aangedreven met een elektromotor. Die worden gevoed door een boordnet met vier dieselgeneratoren. Gasturbine en elektromotoren kunnen niet samen vermogen leveren. De maximale vaart zal 26+ knopen zijn.

Een toekomstige generatie Britse marineschepen moet formeel gaan bijdragen aan nationale inspanningen om klimaatverandering tegen te gaan. Een eerste verkenning van het Type 32 fregat (door BAE) voorziet in een onorthodoxe CODLAD oplossing. Diesels drijven één centrale as aan. Voor lage vaart en manoeuvreerbaarheid beschikt het schip over twee azipods: een draaibare combinatie van elektromotor en schroef. De azipods worden op hun beurt gevoed door het boordnet (zie noten).

Voor- en nadelen

Door in te leveren op de maximale vaarsnelheid (was traditioneel 30 knopen) wordt aanzienlijk op brandstof bespaard. Snelheid en vermogen verhouden zich namelijk in een derde macht: om twee keer sneller te varen is acht keer meer vermogen nodig. Dat betaalt zich niet alleen uit bij (lagere) maximale vaart, maar ook bij economische vaart. De voortstuwing is dan immers uitgelegd voor een kleiner vermogen en is daardoor overall energie-efficiënter.

Gasturbines hebben een onovertroffen power-to-weight-ratio , maar zijn in deellast energie-inefficiënt. Door niet langer gasturbines maar alleen dieselmotoren te gebruiken, wordt niet alleen op de brandstofkosten bespaard, maar ook op andere kosten. Alleen marines maken gebruik van (maritieme) gasturbines wat zich vertaalt in hoge kosten per draaiuur.

Met een dieselelektrisch centrale (zoals het BE/NL ASW fregat) kan het aantal draaiende diesels steeds optimaal worden aangepast aan de energievraag. Door gezamenlijk in voortstuwing en boordnet te voorzien, wordt ook het aantal "prime movers" beperkt. Er zijn geen complexe tandwielkasten en variabele schroefspoedinstallaties nodig. Het bespaart aanzienlijk op de investerings- en exploitatiekosten.

Door maar één centrale as te gebruiken zoals voorgesteld voor Type 32, zijn er geen hinderlijke stroomlijnkappen en brackets nodig zoals bij gebruikelijke twee-as configuraties. De stroomlijning verbetert verder door het ontbreken van de tweede schroef en de twee roeren. Die winst wordt overigens deels teniet gedaan door de beide azipods.

Gemakkelijke oplossingen zijn er niet

Mooi dat de maritieme sector in beweging komt en werkt aan energie-efficiënte voortstuwingen. Maar gaan marines daarmee echt bijdragen aan de doelstellingen om in 2050 70% minder fossiel te gebruiken? De besparingen die hiervoor zijn beschreven, zullen hoe belangrijk ook, voor een deel teniet worden gedaan door het toenemen van de waterverplaatsing. Dertig jaar geleden was een fregat gemiddeld 3500 ton, maar is nu bijna het dubbele. Blijkbaar nodig voor nieuwe wapensystemen en ruimere accommodatie (dat terwijl de bemanningsgrootte gestaag afneemt).

En dan is er nog geen rekening gehouden met de onvermijdelijke groei wanneer schepen over moeten op alternatieve brandstoffen. Alle alternatieven hebben, los van het feit dat ze vaak gevaarlijker en/of giftiger zijn dan de huidige brandstoffen, meer bunkercapaciteit nodig: een klein beetje bij bio- synthetische brandstoffen tot een veelvoud voor methanol en waterstof. Dat zal op zich de energievraag verder doen toenemen.

Om de doelstelling 2050 mogelijk te maken, moet de maximale vaart verder naar beneden, de waterverplaatsing kleiner, de voortstuwing dieselelektrisch met één schroef en (intrekbare) azipods, en zoveel mogelijk over op bio- of synthetische diesel. Wanneer schepen tegen de kant liggen, moet zonne- en windenergie worden opgewekt waarmee deels in het 'hotelbedrijf' wordt voorzien.

Oplossingen die waarschijnlijk op gespannen voet staan met inzichten hoe de maritieme slagkracht moet worden versterkt; een sine qua non voor de krijgsmacht. Maar de huidige inzichten zijn gebaseerd op de premisse dat fossiele brandstoffen onbeperkt beschikbaar zijn en bijna niets kosten. Dat is niet langer zo en dat dwingt Defensie niet alleen om na te denken over technische innovatie, maar ook over militaire innovatie. Defensie moet op zoek naar operationele concepten die middelen vragen die inherent minder brandstof gebruiken dan de huidige platformen.

De enige andere oplossing is nucleaire voortstuwing. Proven technology want grote marines maken daar al decennia gebruik van. Maar voor kleinere marines was dat tot nu toe organisatorisch en financieel onbereikbaar. Nu Nederland weer belangstelling voor kernenergie heeft, moet Defensie actief participeren in onderzoek naar de haalbaarheid van Small Nuclear Reactors. Technologie die mogelijk ook voor de Koninklijke Marine beschikbaar komt.

Noot 1: Zr.Ms. Johan de Witt (2007) maakt gebruik van azipods voor de voortstuwing.

Noot 2: Mijnenjagers van de Alkmaarklasse (1983) maken ook gebruik van één centrale as en twee azimuth schroeven.

Foto: Defensie

Gevolgen van EU-ban ICE's voor Defensie

Tue, 01 Nov 2022 12:40:35 GMT

De EU wil na 2035 geen kleine verbrandingsmotoren (ICE's) voor wegtransport

De Europese unie zet een volgende stap in het terugdringen van de CO2-uitstoot door het wegvervoer. In 2030 moet de uitstoot van nieuwe personenauto's en kleine bestelbusje naar beneden en vanaf 2035 moeten ze helemaal emissievrij zijn. Er is nog onduidelijkheid over de reikwijdte voor Defensie, maar het zal zeker impact hebben op kenteken geregistreerde militaire voertuigen. Er is ook geen reden om aan te nemen dat de EU voor Defensie een uitzondering gaat maken.

Dat gaat ook voor Defensie gevolgen hebben

Defensie maakt nu bijvoorbeeld gebruik van de Amarok. Een terreinwagen (1667 exemplaren) voor de vredesbedrijfsvoering, maar die desnoods ook in onveilige gebieden kan worden ingezet. De Mercedes-Benz terreinwagen (140 exemplaren) is ook bedoeld voor inzet in gevechtsacties. Het is waarschijnlijk dat vervanging van deze voertuigen gaat vallen onder de criteria die de EU hanteert voor "personenwagens en kleine bestelbusjes". Afhankelijk van die criteria zou het ook lichte gevechts- en verkenningsvoertuigen kunnen gaan treffen.

Vervanging is op korte termijn niet aan de orde maar levert na 2035 wel een uitdaging op. Niet zo zeer wanneer de voertuigen hiér rijden, de elektrische infrastructuur zal daar tegen die tijd op zijn aangepast, maar wanneer de voertuigen ver weg worden ingezet bij vredesmissies of in onveilige gebieden. In gebieden waar Defensie meestal niet kan terugvallen op een betrouwbare elektrische energie-infrastructuur.

Defensie moet elektrisch vervoer naar het gevechtsveld brengen

De EU-ban voor verbrandingsmotoren maakt het voor Defensie noodzakelijk zich voor te bereiden op het gebruik van elektrisch transport in gebieden die daarvoor ongeschikt zijn. Gelukkig heeft Defensie van oudsher zijn eigen energie bij zich. Dat is nu vooral diesel als brandstof voor voertuigen en voor dieselgeneratoren. Daarmee kunnen elektrische voertuigen ook dagelijks opgeladen worden. Nu hooguit lichte voertuigen maar wellicht in de toekomst ook zwaardere gevechtsvoertuigen.

Nog beter is het als Defensie bij elk logistiek (mobiel) ondersteuningspunt beschikt over wind- en zonne-energie en batterijcapaciteit; immers geen enkel elektron zo efficiënt als een die rechtstreeks uit de lucht wordt geplukt. Het Energietransitieteam van de Koninklijke Landmacht onderzoekt gelukkig al het expeditionair opwekken en gebruik van duurzame (elektrische) energie.

Mocht desondanks de urgentie om daarin te investeren, ontbreken, dan loopt Defensie achter de feiten aan. Wet- en regelgeving, en de markt hebben inmiddels hun eigen dynamiek en zullen zich wat de energietransitie betreft, weinig aan Defensie gelegen laten liggen.

De energieoorlog is begonnen. Is Defensie er gereed voor?

Fri, 14 Oct 2022 09:59:03 GMT

Europa's energie afhankelijkheid maakt haar geopolitiek kwetsbaar

In 2014 waarschuwde de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken, Frans Timmermans, in zijn H.J. Schoo-lezing, dat Europa's energie-afhankelijkheid haar geopolitiek kwetsbaar maakte. Maar dat was in de tijd dat olie en gas goedkoop waren en er volop werd geïnvesteerd in een nog grotere afhankelijk van Russische energie. Er waren maar weinig mensen die zijn waarschuwing serieus namen.

Na de inval van Rusland in de Oekraïne probeert Poetin met de gaskraan Europa te verdelen. Nu dat onvoldoende lukt, heeft hij de Nordstreamleidingen laten opblazen. Europa probeert uit de Russische energiewurggreep los te komen door naar prijsplafonds te streven. Prompt verlaagt de OPEC de productie waardoor de prijzen weer omhoog gaan. Rusland en de Oekraïne proberen elkaars energie-infrastructuur uit te schakelen.

Voor iedereen die denkt dat de prijzen wel weer structureel omlaag gaan als de rust terugkeert: keep on dreaming . Ook in de toekomst zullen fossiele brandstoffen schaars en duur zijn en blijvend de geopolitieke machtsverhoudingen beïnvloeden.

Defensie verzaakt wat betreft 'energiezekerheid'

Defensie heeft in de begrotingswet een kleine duurzaamheidsparagraaf opgenomen. Met daarin het tenenkrommende voornemen op zoek te gaan naar exogene financiering van het bijmengen van biobrandstoffen. Iets waartoe het zich in het Klimaatakkoord heeft verplicht: gewoonweg beschamend. Indicatief voor het gebrek aan urgentie bij Defensie. Dan maar beter de duurzaamheidparagraaf vervangen door een energiezekerheidsparagraaf.

Een paar suggestie om in de energiezekerheidsparagraaf op te nemen.

Over de realisatie van het eigen voornemen om in 2030 20% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen.
Hoe havens en olieraffinaderijen te beschermen tegen dreiging vanuit de lucht of vanuit zee.
Hoe de energie-infrastructuur op de Noordzee te beschermen tegen aanvallen zoals op Nordstream.
Over de afhankelijkheid van het landelijk hoogspanningsnet en de beschikbare noodvoorzieningen om cruciale defensiefaciliteiten operationeel te houden.
Over welke strategische brandstofvoorraden Defensie beschikt en welke juridische mogelijkheden het heeft om haar deel zeker te stellen.
Waar Defensie samen met andere stakeholders investeert in alternatieve brandstoffen en welke rol het neemt in bij de herintroductie van kernenergie in Nederland.
Over de voortgang van het inzichtelijk maken van waar nu precies die enorme hoeveelheid brandstof die Defensie gebruikt, aan opgaat.

Een defensiebudget van structureel 2% BBP is gewenst, maar...

Defensie laat geen gelegenheid onbenut te roepen dat er geld bij moet; dat het defensiebudget naar 2% BBP moet. De noodzaak de Oekraïne te steunen in de strijd tegen Rusland maakt dan nu ook tijdelijk nodig. Maar structureel meer geld naar Defensie waarmee het zich nog afhankelijker maakt van fossiele brandstoffen en zich daarmee op den duur onherroepelijk verzwakt? Beter het geld aan andere dingen uitgeven!

De hele Westerse wereld zet zich schrap voor de strategische, militaire en economische gevolgen die de energieoorlog teweeg gaat brengen. Maar aan Defensie lijkt het nog voorbij te gaan.

Kilowatten zijn de kogels van de toekomst!

Teleurstellende D66 Defensiebegroting

Wed, 21 Sep 2022 11:05:50 GMT

Weinig D66 terug te vinden in de Defensiebegroting.

D66 kamerlid mevrouw Belhaj heeft de afgelopen jaren haar best gedaan om de krijgsmacht minder afhankelijk te maken van fossiele brandstoffen. Nodig om operationeel relevant te blijven en om klimaatverandering tegen te gaan. Meer dan ooit nodig nu we geen Russisch olie en gas meer willen. En omdat weerextremen steeds vaker welvaart en veiligheid bedreigen. Zij heeft daartoe een Initiatiefnota en verschillende moties ingediend. Je zou verwachten dat haar partijgenoot en minister van Defensie, mevrouw Ollongren, daartoe stappen zet en tenminste probeert de eigen defensiedoelstellingen '2030' te realiseren.

Een beschamende paragraaf 'Duurzaamheid'.

Daar is in de eerste begroting van mevrouw Ollongren helaas weinig van te merken. Er is slechts een uiterste dun paragraafje 'Duurzaamheid' met wat obligate lippendienst. Er komt wel een beperkt budget om voor de korte termijn innovatieve verduurzamingsmaatregelen bij investeringsprojecten aan te jagen. Maar waar de overheid miljarden investeert in de energietransitie laat Defensie het bij een 'beperkt' budget. Dat is blijkbaar zó klein dat het niet wordt gekwantificeerd. Alsof het zich een beetje schaamt voor deze lichtzinnigheid.

Helemaal tenenkrommend is het verdere uitstel van het bijmengen van de voorgenomen toevoeging van 30% hernieuwbare brandstoffen. Daarbij gaat Defensie op zoek naar exogene financieringsbronnen zoals klimaatgelden. Stel u zich even voor: de grootste gebruiker van fossiele brandstoffen bij de overheid, die er een smak geld bij heeft gekregen, die blijft investeren in fossiel slurpende wapensystemen, probeert anderen voor de kosten te laten opdraaien. Een beschamende vertoning!

Hopelijk gaat de Roadmap Energietransitie Materieel perspectief bieden.

Je kan alleen een oorlog winnen als je dertig jaar vooruit durft te kijken. Dan zijn fossiele brandstoffen schaars en extreem duur. Dat geldt trouwens ook voor de alternatieven al zullen die minder klimaatschade aanrichten. Om als krijgsmacht relevant te blijven, is bovenal militaire innovatie nodig. Hoe kunnen we winnen met nieuwe wapensystemen die aanmerkelijk minder brandstof nodig hebben dan de systemen we nu gebruiken. Misschien gaat de aangekondigde Roadmap Energietransitie Materieel de krijgsmacht toch nog in de goede richting duwen. Dat die Roadmap nu ook al weer bijna een jaar vertraagt is, baart wel zorgen.

foto Defensie: Prinsjesdag 2022

Zijn onze generaals nou slimmer dan de Russische? Eh...

Mon, 12 Sep 2022 14:06:48 GMT

Wie een oorlog wil winnen, moet dertig jaar vooruitkijken. Doe je dat niet dan verlies je. Dat weten Russische generaals nu ook. Zijn onze generaals slimmer dan hun Russische collega’s? Misschien een beetje, maar ook niet heel veel.

Wapensystemen worden groter, zwaarder en sneller.

Als je kijkt wat de defensie-industrie op wapenbeurzen presenteert, en waar militaire vakbladen over schrijven, dan is de trend groter, zwaarder en sneller. Nieuwe wapensystemen die dertig tot veertig jaar operationeel zullen blijven. Geen woord over het energiegebruik en waar de brandstof vandaan moet komen. Ze rijden, varen en vliegen blijkbaar allemaal op gebakken lucht.

Defensie zelf is geen haar beter. In 2014 probeerde mevrouw Hennis Defensie tot enige vooruitdenken aan te sporen: in 2030 zou de krijgsmacht 20% minder afhankelijk moeten zijn van fossiele brandstoffen en in 2050 70%. Daar is nauwelijks een begin mee gemaakt en de kans dat de bescheiden doelstelling ‘2030’ wordt gehaald, lijkt al verkeken.

Wie inzet op méér fossiel, spant het paard achter de wagen .

Defensie heeft er onder Rutte IV flink wat geld bij gekregen. Daarmee zijn verstandige dingen gedaan (optrekken salarissen, verhogen gereedheid en inzetbaarheid) maar ook wapensystemen aangeschaft, zoals 6 extra F35’s, waarmee Defensie méér afhankelijk wordt van fossiele brandstoffen in plaats van minder: een F35 verbruikt per uur 3 keer meer brandstof dan gemiddeld een LCF-fregat.

De SG-NAVO betoogde onlangs zelf dat onze militaire slagkracht minder afhankelijk moet worden van fossiele brandstoffen. Meer dan ooit nodig nu olie en gas uit Rusland verleden tijd gaan worden. In de toekomst zullen fossiele brandstoffen schaars en erg duur worden. Overheden zullen ook steeds meer beperkingen gaan opleggen aan het gebruik daarvan. Dat zal in ieder geval gevolgen hebben voor het trainen en oefenen.

Een groot deel van de Nederlandse bevolking maakt zich zorgen over klimaatverandering en energiearmoede. Terecht want als er iets is dat ons de komende dertig jaar gaat bedreigen, is dat het. In de Defensienota 2022 is er gelukkig wel enige aandacht voor, maar het ontbreekt nog aan daden. Zo'n daad zou kunnen zijn dat Defensie alleen nog wapensystemen aanschaft die minimaal 20% minder brandstof gebruiken dan de systemen die ze vervangen. Zo niet, geef het geld dan maar terug aan de schatkist.

Alleen door politieke druk komt Defensie in beweging.

Defensie en de defensie-industrie nemen de energietransitie nog steeds niet serieus. Zo ga je over dertig jaar de oorlog verliezen. Dat kan je de generaals aanrekenen en vraagt om politiek ingrijpen. Nederland heeft nu een D66 minister van Defensie. Hopelijk slaagt zij er wel in Defensie de goede kant op te duwen. Misschien gaat ze ons op Prinsjesdag verrassen.

Foto Defensie. De krijgsmacht bereidt zich voor op Prinsjesdag.

A 6th generation fighter jet? Are you from planet Zog?

Fri, 22 Jul 2022 14:50:16 GMT

Climate change and energy security

The world is already facing climate change: extreme heat, forest fires, fresh water shortages, failed harvests. A grim forebode of things to come. At the same time the West faces an energy crises forcing its leaders to cosy up with dubious regimes for some extra oil and gas. And the fossil fuel villains play it hard: President Biden only recently was sent back empty handed by the Saudi rulers. Nevertheless armed forces and the defense industry rely on their blinkers to continue to do business as usual.

No need for a 6th generation fighter jet

While the F35 (a 5th generation fighter) is yet to take over from the F16 c.s. industries are already jockeying for the 6th generation. Although characteristics are still far from clear, they (e.g. NGAD, FCAS, BAE System Tempest) seem to have two things in common: they will be extremely expensive and will consume even more fuel than their predecessors. To put that in perspective, on an hourly base an F35 consumes already three times more fuel than a 5500 ton frigate sailing average speed. New AETP engines - when ever they reach the market - will probably not reduce consumption substantially.

Do we need a 6th generation fighter jet? If you brake down the main characteristics of a 5th generation fighter jet (speed, weight, maneuverability and detectability), probably 80% can be attributed to saving the life of the pilot and preventing the loss of an extremely expensive asset. If you dispense of that you can basically afford a five fold of UAVs. In 2030 an unmanned aircraft can undoubtedly do the same thing as a piloted aircraft, maybe even better. A UAV lost, doesn’t cost an arm or a leg and no life is to be mourned. Not worried by the 6th fuel consumption as in due course Sustainable Aviation Fuel (SAF) will replace kerosene? All experts agree: tell your Granny.

Stop putting your head in Putins energy noose

Vested interest, doing business as usual and protect your market share, dictates the market rather than the need for security . By promoting a 6th generation fighter air forces and aero-industry put their heads in Putins energy noose and accept climate change as a problem for future generations. Millions have already been spent but it's time to stop throwing good money at bad. Time to invest in even more capable UAVs and swarm technology.

Illustration of a French NGF/FCAS in flight, based on Public Information of the project in 2022

De militaire wetenschap waarschuwde. De SG NATO antwoordt elf jaar later.

Tue, 05 Jul 2022 11:35:00 GMT

Defensie is te traag en raakt achterop in de energietransitie.

Een rede op het Koninklijk Instituut voor de Marine

In 2011 hield professor Douwe Stapersma, hoogleraar militaire platformsystemen, op de Dies Natalis van het Koninklijke Instituut voor de Marine, de rede 'Hebben wij nog energie om te vechten?'. Hij hield zijn toehoorders voor dat de afnemende beschikbaarheid van fossiele brandstoffen op termijn de inzet van de huidige platformen bedreigde. Als er geen deugdelijke oplossing kwam, zouden ze gedoemd zijn te verdwijnen met grote gevolgen voor de wijze van oorlog voeren. De aanwezigen zullen het waarschijnlijk met enige verbazing hebben aangehoord. Maar elf jaar later stelt de secretaris-generaal van de NATO bij de aanvang van de belangrijkste NATO-vergadering sinds jaren: ' Most resilient armed forces will be those that don't rely on fossil fuels' .

Europa is strategisch kwetsbaar omdat we te afhankelijk zijn van Russische energie. De oorlog in de Oekraïne maakt ons dat eens temeer duidelijk. Daar werd door deskundigen al lang voor gewaarschuwd maar men keek liever de andere kant op. Sterker nog, volgens Defensie gaat het eigen gebruik zelfs toenemen; nog los van de extra platformen waartoe onlangs besloten is. Wat is er de afgelopen jaren eigenlijk gedaan om het brandstofverbruik van wapensystemen en transportmiddelen te verminderen?

Zeesystemen

De Marine heeft extra geïnvesteerd in brandstof besparende voorstuwingsinstallaties voor patrouilleschepen en sleepboten.
De Marine gaat met een onderwaterspoiler het brandstofverbruik van Zr.Ms. Groningen verminderen.
Defensie heeft besloten dat de nieuwe hulpschepen (groene) methanol als brandstof gaan gebruiken.
De nieuw te bouwen fregatten zullen niet langer gebruik maken van gasturbines voor hoofdvaart.

Landsystemen

Het Energie Transitieteam van de Landmacht test en beproeft nieuwe energiebesparende oplossingen die in het veld kunnen worden gebruikt. Mede daartoe wordt het Fieldlab Smart Base ingericht.
Er is veel aandacht voor waterstof als alternatieve brandstof voor lichte, operationele voertuigen.

Luchtsystemen

Alhoewel de Luchtmacht de grootste gebruiker is van fossiele brandstoffen, zijn er geen plannen/initiatieven om het brandstofgebruik te verminderen.

Defensiebrede systemen

In lijn met het klimaatakkoord streeft Defensie naar het gebruik van 30% bio-, of synthetische brandstoffen.
Defensie wil nog deze kabinetsperiode 700-800 emissie-vrije (dienst)voertuigen introduceren.

Onder de streep is er eigenlijk nog weinig bereikt. Zeker als je bedenkt dat een groot deel van de besparingen nog in de toekomst liggen: de nieuwe fregatten en hulpschepen zijn bijvoorbeeld nog niet eens aanbesteed. En de 'winst' zal deels teniet wordt gedaan door nieuwe wapens die nóg meer brandstof gebruiken dan de wapens die ze vervangen. Dat Defensie de eigen doelstelling gaat halen, 20% minder afhankelijk van fossiel in 2030 en 70% in 2050, is nu al erg onwaarschijnlijk.

Los van de operationele noodzaak om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen, wordt Defensie ook geconfronteerd met nieuwe wet- en regelgeving. De Europese Commissie wil vanaf 2035 geen diesel- en benzinemotoren meer voor auto's en bestelbusjes. Wat te doen met lichte operationele voertuigen wanneer de markt stopt met het maken van kleinere dieselmotoren? Gaat het Gouden Ecosysteem dan ook lichte gevechtsvoertuigen op waterstof aanbieden? En kan de landmacht dan twee totaal verschillende brandstoffen (waterstof en diesel) logistiek wel aan.

Defensie had al in 2011 de waarschuwing van de wetenschap ter harte moeten nemen. Maar heeft dat onvoldoende gedaan. Er is dus kostbare tijd verloren. Hopelijk kunnen de nieuwe bewindslieden Defensie in een hogere versnelling krijgen.

Afbeelding uit de presentatie van professor Douwe Stapersma, 26 april 2011

New MBTs are anachronisms even before they reach the market.

Sat, 18 Jun 2022 10:48:24 GMT

Fossil fuel dependency and climate change are paramount security concerns

Nearly every other day the secretary-general of the UN urges the world to fulfill the Paris 2015 climate agreement to avoid a catastrophe. Again countries all over the world, notably in Spain and France, have experienced record breaking and dangerous temperatures in recent weeks. Scientist express concerns that the rise of 2 degrees will not be curbed. Meanwhile we are paying Putin billions for his oil and gas, keeping his war machine running. Did this in some way affect the Paris Eurosatory 2022, the international exhibition for defense and security that was held from 13th to 17th of June?

New MBT's are anachronisms even before they reach the market

Only so far that the war in Ukraine gave cause for concern and that the rise of the defense budgets was welcomed. But apart from that it was business as usual. And by doing so the defense industry wrong footed itself. A stark example was the unveiling by German company Rheinmetall of its new main battle tank (MBT): the KF 51. It is supposed to compete with the new E-MBT developed by the French company Nexter and German company Krauss-Maffei-Wegmann. Both eyeing the replacement of current European MBTs.

New MBTs will undoubtedly field better fighting capabilities then their predecessors. But will they survive the battleground against emerging light and low-cost anti-tanks weapons? Experts argue about the military future of the MBT, the outcome still uncertain. On first sight new MBTs do not differ substantially from their predecessors. They are mighty and heavy, and will, like current MBTs, weigh 60 tons plus. Running 4 to 1 (ltr/km) they need a fuel tank of 1200 ltrs or more to be effective.

However, the EU sets for a carbon neutral continent in 2050; that will be halfway the operational lifetime of a new MBT. Does the military and the defense industry quite arrogantly assume that EU-policies don't affect them: that they will have a free pass? And even when they are allowed to do so, how are they going to organize logistics when the fossil fuel industry and its infrastructure are almost gone? Of course they can fall back on alternative drop-in fuels. But they too will be scarce and extremely expensive. Getting fuel supplies to the front line will be even more hazardous than today as storage and trucks will increasingly become high value targets. Taking out Russian fuel supplies has already now successfully slowed down the invaders.

Radical new solutions are needed to replace current MBTs

Trying to market a new fossil fuel behemoth whilst we are in the middle of a fossil fuel crises and climate change is of paramount concern, is fooling yourself. Dear employees of Rheinmetall, Nexter and KMW, thank you for your efforts and commitment to provide our military with the best equipment. But realise that when the future of the current MBTs are on the agenda, the KF 51 and the E-MBT are not an option anymore. Apart from the discussion of its military effectiveness, we simply can't afford these fuel guzzling monsters any longer. Not from a logistics point of view nor because of our efforts to stop climate change.

Devote your talent and money to develop new systems that provide the necessary fire power but are on the same time light, fast, agile, difficult to spot and to hit. And use only a fraction of the energy of current MBT's. Perhaps take an example of the American GXV-T program that tries to do that. It's a challenge, but the only way forward.

foto: Rheinmetall KF 51

De Marine kiest voor groene methanol als brandstof

Fri, 17 Jun 2022 11:27:01 GMT

De Marine kiest voor (groene) methanol als brandstof voor acht nieuwe hulpvaartuigen. Het gaat daarbij om vier zeegaande schepen en vier duikvaartuigen. De vier zeegaande schepen zullen een hoge mate hetzelfde zijn maar in twee varianten worden gebouwd Ze vervangen de huidige Zr.Ms. Pelikaan, Zr. Ms Mercuur, Zr.Ms. Snellius, Zr.Ms Luymes en MOV Van Kinsbergen. De vier nieuwe duikvaartuigen vervangen de huidige vijf.

De maritieme sector ziet groene methanol als beste alternatief voor scheeps diesel

De Marine maakt vaart met de ambitie om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. Vorige week ontving het de eerste HullVane waarmee het brandstofverbruik van Zr. Ms. Groningen met circa 12% vermindert. Op 16 juni maakte Defensie bekend dat het voor methanol (CH3OH) kiest als brandstof voor acht nieuwe hulpvaartuigen. Bij de verbranding van methanol in een verbrandingsmotor komt maar (tank to propellor) 10% CO2 vrij in vergelijking met reguliere brandstof: dus bijna emissie vrij. Klimaatneutraal is het schip pas wanneer de methanol met duurzame energie wordt gemaakt en van niet-fossiele grondstoffen. Technisch is de productie van groene methanol mogelijk. Aan boord vraagt het gebruik van methanol deels andere technieken en ook meer opslagcapaciteit. Als terugvaloptie kan de nieuwe aandrijving gebruik maken van grijze methanol (geproduceerd zonder klimaatwinst) en gewone diesel.

Het Maritieme Masterplan

Met dit besluit geeft Defensie invulling aan haar deel van het Maritieme Masterplan dat de ambitie heeft om sectorbreed in 2030 30 schepen op groene methanol te hebben varen. Defensie en de Marine geven daarmee (opnieuw) een impuls aan de innovatie van de sector. Ook internationaal een noviteit dat een marineschip een andere brandstof gebruikt dan de standaard F76 brandstof. De Koninklijke Marine en de Nederlandse maritieme sector zetten daarmee een stap die anderen nog niet aandurven.

foto Defensie. Met op de voorgrond één van de hydrografische opnemingsvaartuigen.

Maken méér JSF's de wereld veiliger? Nou nee, tenzij....

Wed, 08 Jun 2022 11:29:14 GMT

De JSF verbruikt 3 keer méér brandstof dan een fregat

De Defensienota 2022 brengt Defensie in lijn met nationale doelstellingen om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. Voor Defensie met name nodig om de effectiviteit van de inzet te waarborgen en om onveiligheid door klimaatverandering tegen te gaan. Maar het voornemen om nog eens zes extra JSF's (F-35) aan te schaffen, valt daarmee moeilijk te rijmen. De Koninklijke Luchtmacht is al veruit de grootste gebruiker van brandstof bij Defensie (54% - 57% van de operationele brandstof) en daar komt dit dan nog eens bij.

De JSF verbruikt volgens Noorse gegevens 5.600 ltr. per uur. Dat is 1,6 keer meer dan z'n voorganger de F-16. Is dat veel? Ja, dat is heel erg veel! Een fregat met dieselmotoren voor kruisvaart en Spey SM1 C gasturbines voor hoofdvaart, zoals de Nederlandse LCF-fregatten, verbruikt inclusief de brandstof voor de generatordiesels gemiddeld 1.750 ltr. per uur. Dat een JSF 3 keer méér brandstof gebruikt dan het grootste fregat van de Marine zal toch op z'n minst verbazing wekken.

Daar komt bij dat de JSF relatief weinig 'eigen' brandstof heeft en na een paar uur weer een tankervliegtuig nodig heeft om in de lucht te blijven. Een fregat kan bijna twee weken varen zonder met een tanker rendez-vous te moeten maken. De kosten om al deze vliegtuigen van peperdure brandstof te voorzien, zullen ook onevenredig gaan drukken op de andere krijgsmachtdelen.

De oorlog in Oekraïne maakt eens te meer duidelijk dat het gebrek aan fossiele brandstoffen, ons strategisch ondermijnt. Dat Defensie er het brandstofequivalent (per uur) van 18 fregatten achteloos bijplust, wekt dan ook verbazing. Voor wie doen we dit eigenlijk?

Méér JSF's? Dan alleen met nieuwe motoren

Als het gaat om energie-efficiency van jachtvliegtuigen is er de afgelopen decennia weinig vooruitgang geboekt. De veel zuiniger turbofanmotor die nu in de burgerluchtvaart wordt gebruikt, is door zijn omvang ongeschikt voor jachtvliegtuigen. Om toch wat aan het enorme brandstofgebruik van jachtvliegtuigen te doen, wordt er in Amerika al jaren gewerkt aan adaptive engine technology. Met de nieuwe GE XA-100 neemt de stuwkracht met 10% toe en verbetert de energie-efficiëntie met 25%. Onlangs werd de eerste motor in een proefstand geplaatst.

Zee- en luchtsystemen zijn natuurlijk qua brandstofverbruik niet één op één te vergelijken. Maar als je de Defensienota 2022 serieus neemt dan is investeren in wapensystemen die méér brandstof gebruiken dan de systemen die ze vervangen, een slechte zaak. Veel beter is het om geld te steken in nog meer (bewapende) drones die ook vanaf varende platformen kunnen worden ingezet. Maar als het Kabinet het ongelukkige voornemen doorzet om extra JSF's aan te schaffen dan alléén wanneer die te zijner tijd met een GE XA-100 motor worden geleverd.

https://youtu.be/5PLjjCS4V-A

Defensienota 2022: klimaatverandering bedreigt onze veiligheid.

Wed, 01 Jun 2022 11:20:55 GMT

Voor onze veiligheid met stip op één: minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen.

De Russische inval in de Oekraïne heeft eens te meer duidelijk gemaakt dat Europa strategisch zwak staat. Europa bakkeleit wekenlang over een halfbakken olieboycot en Rusland draait stap voor stap de gaskraan dicht. De angst om in de kou te zitten en het inflatiespook ontnemen ons de moed om Oekraïne adequaat te steunen. Dat hierbij ook onze eigen veiligheid in het geding is, hoeft verder geen betoog. Om die onveiligheid het hoofd te bieden, gaat de overheid weer flink investeren in onze militaire capaciteit.

Als het om veiligheid in brede zin gaat, is er één alles overstijgende beleidsrichting: zorg dat je minder afhankelijk wordt van fossiele brandstoffen. Dat is nodig om ons te bevrijden van de 'fossil fuel bullies' én om catastrofale klimaatverandering tegen te gaan. Daar is gelukkig inmiddels brede maatschappelijke en politieke consensus over. Maar tot nu toe had Defensie daar weinig oog voor.

Defensie maakt daarmee een voorzichtig begin.

De nieuwe Defensienota 2022 geeft richting aan de transitie die Rutte IV voor ogen staat. Er is een paragraaf opgenomen die nadrukkelijk aandacht heeft voor de hierboven genoemde veiligheid in brede zin.

Defensie draagt bij aan de maatschappelijke opgave om klimaatverandering tegen te gaan. Dat is onze taak als overheidsorganisatie. Dat klimaatverandering de instabiliteit elders ter wereld aanwakkert, maakt deze taak voor Defensie extra relevant. Defensie wil in haar optreden energie-efficiënt zijn, omdat dit in toenemende mate bijdraagt aan het verkleinen van de logistieke footprint en het vergroten van de operationele effectiviteit. Defensie stelt een brede uitvoeringsagenda op voor onze verduurzamingsplannen op het gebied van vastgoed, materieel en innovatie.
Bij het vernieuwen en renoveren van het vastgoed worden verduurzamingsmaatregelen genomen.
Samen met partners en het bedrijfsleven maakt Defensie duurzamere keuzes voor de energietransitie van ons (toekomstige) operationeel materieel. Hierbij zetten we in op de meerwaarde van duurzaamheid voor de operaties.

In de nota staat dat er behalve aan deze (energie)agenda ook wordt gewerkt aan andere richtinggevende documenten. Dat is misschien de reden waarom de nadruk nu nog ligt op 'zachte' aanpassingen. Verbeteringen waar iedereen het over eens is zoals arbeidsvoorwaarden, vuurkracht, voorraden, logistieke en geneeskundige ondersteuning. Hardere keuzes voor meer en/of andere platformen blijven vooralsnog (bijna) uit.

In dat opzicht valt de aanschaf van nog eens 6 extra JSF's (F35) uit de toon. De ratio daarachter laat zich moeilijk rijmen met de aangekondigde maatschappelijke opgave om klimaatverandering tegen te gaan. De JSF verbruikt 1,6 keer meer brandstof dan de F16 en is de grootste verbruiker bij Defensie. En daar blijft het niet bij. Omdat de JSF relatief weinig 'eigen' brandstof heeft, zijn er overmorgen weer extra tankers nodig. En dan ook nog brandstof die over twintig jaar schaars en erg duur is. Kortom, als het om veiligheid in brede zin gaat, is dit een twijfelachtige investering.

De huidige bewindslieden proberen een verschil kan maken.

Het is goed dat Defensie eindelijk bewindslieden heeft die onderkennen dat minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen belangrijk is voor zowel de operationele effectiviteit als het tegengaan van klimaatverandering. Hopelijk hebben ze voldoende politieke slagkracht om er voor te zorgen dat Defensie tenminste haar eigen doelstelling gaat waarmaken: in 2030 20% minder afhankelijk van fossiele brandstoffen.

foto Defensie

Bouwen voor statushouders óf militairen?

Sun, 29 May 2022 10:12:59 GMT

Werven voor Defensie is nu zwemmen tegen de stroom in.

Defensie kampt al jaren met te veel vacatures. De instroom blijft structureel achter en dat bijt extra nu Defensie weer kan groeien. Er is ook geen zicht op verbetering omdat Defensie moet werven op een arbeidsmarkt die steeds krapper wordt. Een beter aanvangssalaris helpt hooguit de problemen niet groter te laten worden dan ze nu al zijn. Want wat biedt je een aspirant militair op de langere termijn? Er zijn jongeren die in bitcoins beleggen in de illusie dat ze dan misschien later een huis kunnen kopen. Wachten op een sociale huurwoning in de regio waar Defensie je te werk stelt, is ondoenlijk gelet op de wachtlijsten. En bij overplaatsing sta je weer achteraan!

Kortom, als je solliciteert bij Defensie dan kies je voor een baan die je veroordeelt tot elke dag uren in de file of een weekendhuwelijk. En als je dat voor Defensie over hebt dan is het nog maar de vraag wat je echtgenote daar van vindt.

Defensie werkt aan rigoureuze plannen om het vastgoed te concentreren, te verduurzamen en te vernieuwen. Hoognodig omdat daar jarenlang te weinig in is geïnvesteerd. Maar ook omdat het in lijn moet worden gebracht met Rijksbrede afspraken om het energiegebruik terug te dringen. Nadrukkelijk wordt daarbij gezegd dat sluiting van bestaande complexen ook aan de orde is. Los van alle regionale en individuele bezwaren waar sluiting op stuit, blijft de vraag wat Defensie met de vrijgekomen locaties gaat doen.

Twee vliegen in één klap: ga bouwen voor jonge militairen en hun gezinnen.

Afstoten ligt het meest voor de hand en aan geïnteresseerden zal het niet ontbreken. Maar in Nederland is elke vierkante meter goud waard en er beter (een tijdje) mee verlegen zitten dan om verlegen. Vrijgekomen ruimte zou in een aantal gevallen ook heel goed kunnen worden gebruikt voor woningbouw voor militairen: starterswoningen en gezinswoningen. Want als je aspirant militairen met iets over de streep kunt trekken, is het vooruitzicht op een woning. Wonen in de buurt waar je werkt, heeft het bijkomende voordeel dat Defensie ook bijdraagt aan de doelstelling in het Energieakkoord om in 2030 het aantal werkgerelateerde kilometers met de helft terug te brengen. Tot nu toe heeft Defensie daarin nog geen enkele stap gezet.

Defensie heeft in tegenstelling tot veel andere landen geen 'married quarters'. Dat was ook niet nodig want Nederland had met haar woningbouwverenigingen altijd een adequate woningvoorraad voor de lagere inkomens. Die tijd is helaas voorbij en de problemen zullen eerder groter worden dan kleiner. Als Defensie op de steeds krapper wordende arbeidsmarkt relevant wil blijven, moet het op vrijgekomen locaties woningen voor militairen bouwen.

Een mooi voorbeeld waar dat zou kunnen, is de regio Arnhem. Daar wil Defensie de huidige drie locaties, waaronder de Oranjekazerne, samenvoegen tot één complex op de voormalige

vliegbasis Deelen. Spijtig voor de boeren die daar nu nog defensiegrond pachten, maar verstandig met het oog op de uitdagingen waar Defensie en Nederland voor staan. Maar wat te doen met de vrij te komen Oranjekazerne? Defensie is er nog niet weg of de lokale politiek wil het al 'teruggeven aan de natuur'. Dat klinkt sympathiek, maar is verkeerd. Ga bouwen voor (jonge) militairen en hun gezinnen. Biedt ze perspectief op een woning en draag bij aan het halveren van de werkgerelateerde kilometers.

Moeilijk? Elke projectontwikkelaar kan je uitleggen hoe dat moet. Investeren in woningbouw voor defensiepersoneel laat zich waarschijnlijk ook snel terugverdienen.

Tijd dat Defensie een eigen én maatschappelijk probleem aanpakt.

De minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, Hugo de Jonge, zei onlangs dat statushouders bij toewijzing van sociale huurwoningen voorrang moeten krijgen. Een controversiële uitspraak die begrijpelijk veel stof deed opwaaien. Beter dan voor onrust zorgen, zou Hugo de Jonge eens met zijn collega van Defensie moeten gaan praten. Wat kan Defensie doen aan de woningmarkt en tegelijkertijd haar eigen belangen dienen.

foto: de Oranjekazerne

Jaarverslag energietransitie: 'cold comfort' en warme plannen

Thu, 19 May 2022 10:43:21 GMT

Ook over 2021 geen inzicht in het verbruik van wapensystemen

Op verzoek van de Kamer rapporteert Defensie in het Jaarverslag ook over energiegebruik en energietransitie. Om dat energiegebruik in perspectief te plaatsen: Defensie is bij de overheid veruit de grootste gebruiker en qua omvang vergelijkbaar met de stad Delft. Als het gaat om het verbruik van het rijdende, vliegende en varende materieel, rapporteert Defensie nog steeds de aangekochte brandstof en niet de gebruikte brandstof. Waar het nou echt aan opgaat, weet Defensie zelfs bij benadering niet. Defensie zegt al jaren te werken aan inzicht op wapensysteemniveau, maar resultaten blijven helaas uit. Daar zijn twee mogelijke verklaringen voor: de wil is er niet of de urgentie ontbreekt.

Cold comfort

De operationele eenheden gebruikten in 2021 aanzienlijk minder brandstof (103,7 mln. liter) dan het jaar daarvoor (132 mln. liter). Dat verschil is volgens Defensie vooral te wijten aan minder varen en vliegen. Dat is mooi voor het klimaat maar toch een beetje 'cold comfort'. Zaak is natuurlijk dat door introductie van nieuw materieel en andere manieren van inzet en trainen, het brandstofverbruik structureel afneemt naar 20% minder afhankelijk in 2030. Die analyse maakt het Jaarverslag helaas niet. Het staat misschien in de 'Roadmap Energietransitie Operationeel Materieel' waarover het Jaarverslag rept. Maar die is (nog) niet met de Kamer gedeeld.

Warme plannen en tegenvallers

Een paar zaken trekken verder de aandacht.

Defensie rekent in het Jaarverslag op 45 mln. euro uit het Maritiem Masterplan voor het verduurzamen van de nieuwe hulpvaartuigen van de Marine. Maar onlangs werd bekend dat dat geld er voorlopig niet komt.
Defensie heeft in 2021 3% van haar elektriciteitsgebruik zelf met zon en windenergie opgewekt. Dat is de helft minder dan vorig jaar, mede door blikseminslag in een windmolen. Defensie gaat wel investeren in meer eigen capaciteit dus naar verwachting zal het aandeel de komende jaren toenemen.
Goed nieuws is dat Defensie in 2022 begint met het bijmengen van 10% duurzame scheepsbrandstof.
Ook positief is dat Defensie meer dan voorheen aansluiting zoekt bij Rijksbrede en regionale initiatieven om de CO 2 - voetafdruk te verminderen.
Defensie heeft zich ook voorgenomen om bij te dragen aan het Klimaatakkoord door op termijn 400 á 500 nul-emissie dienstvoertuigen te verwerven. Ook gaat Defensie in 2022 beginnen met een pilot met vijftien waterstofpersonenauto's.
In het Klimaatakkoord staat ook dat de overheid gaat bijdragen aan het met de helft terugdringen van de werkgerelateerde kilometers. Militairen zijn waarschijnlijk koploper werkgerelateerde kilometers en als Defensie niet meedoet, gaat dat niet lukken. Vooralsnog lijkt Defensie hierin geen stap te zetten.

Defensie maakt kleine stappen vooruit als het gaat om minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen. Nu vooral nog bij het onroerend goed. Bij wapensystemen is helaas geen vooruitgang geboekt. Dat gaat Defensie op den duur bezuren. Want als de strijd in de Oekraïne één ding duidelijk heeft gemaakt, is het dat kilowatten de kogels van de toekomst zijn. Tijd om een tandje bij te zetten.

Laat de Marine het voortouw in de energietransitie nemen!

Tue, 10 May 2022 12:39:48 GMT

Hoe belangrijk energiezekerheid voor de veiligheid van het Westen is, is nu wel bij iedereen ingedaald: kilowatten zijn de kogels van de toekomst. Maar hoe komen we van fossiele brandstoffen af zonder aan gevechtskracht in te boeten? Defensie moet helaas van ver komen: zelfs bij gelijkblijvend budget blijft het gebruik nog toenemen. Defensie heeft nu geen adequaat beleid, noch plan om bij te dragen aan de nationale doelstellingen om in 2030 55% minder CO2 uit te stoten. Hopelijk gaat de D66-minister daar in haar aangekondigde defensienota verandering in brengen.

Extra geld voor de ontwikkeling van (bijna) emissieloze schepen?

Desondanks heeft de Koninklijke Marine de ambitie om bij te dragen aan het Maritieme Masterplan. De voorzitter van Nederland Maritiem Land, Rob Verkerk, maakte echter onlangs bekend dat de aangevraagde subsidie om de sector te verduurzamen, er voorlopig niet komt. Al heeft hij de hoop nog niet opgegeven en spreekt hij vooralsnog van een aanzienlijke vertraging. Een grote teleurstelling voor de sector met mogelijk ook gevolgen voor het plan om tien ondersteuningsschepen van de Koninklijke Marine (bijna) emissieloos te maken.

Hopelijk wordt het extra geld waarover Defensie nu beschikt, ingezet om die ambitie toch overeind te houden. Niet alleen om het momentum in de maritieme sector vast te houden maar ook omdat het in het belang is van onze veiligheid. En als investeren in alternatieve technieken/brandstoffen zich ergens laat terugverdienen dan is het wel bij marineschepen. Die gaan wel 40 jaar mee. Dan zijn fossiele brandstoffen erg schaars en bijna onbetaalbaar.

Small Modular Reactors (SMR)

Het bouwen van nieuwe, grote kerncentrales duurt niet alleen erg lang, maar is ook enorm kostbaar. Kleinere, modulaire installaties die grotendeels in fabrieken worden gebouwd en dan op locatie in elkaar worden gezet, lijken de toekomst te hebben. Het Verenigd Koninkrijk draagt 18 miljoen pond bij aan de ontwikkeling van Small Modular Reactors (SMR's) met een vermogen tot 400 Mw. Het Pentagon heeft onlangs twee bedrijven aangewezen die verder gaan werken aan de ontwikkeling van verplaatsbare SMR's met een vermogen van 1 tot 5 MW.

Het kamerlid Henri Bontebal (CDA) pleitte er onlangs voor dat ook Nederland toepassing van SMR-technologie onderzoekt. Hopelijk wordt dit voorstel opgepakt en gaan overheid, industrie en kennisinstellingen er mee aan de slag. Belangrijk is dat daarbij ook Defensie instapt. Uiteindelijk is SMR-technologie niet nieuw. Buitenlandse marines varen al tientallen jaren met nucleair aangedreven schepen: veilig en betrouwbaar. In de jaren zestig zijn er zelfs een aantal Nederlandse marineofficieren opgeleid om te gaan varen op eigen (niet gebouwde) nucleaire onderzeeboten. Inbreng van Defensie is niet alleen nuttig met het oog op de technisch/logistieke kennis waar Defensie over beschikt, maar ook opdat de toekomstige vloot er mogelijk gebruik van kan gaan maken.

Minister, stel de marine in staat om bij te dragen aan de nationale energiedoelstellingen.

Als het gaat om energie- en veiligheidsvraagstukken heeft Defensie het er tot nu toe lelijk bij laten zitten. De nieuwe minister kan daar verandering in brengen. Concrete stappen zijn bijvoorbeeld het doorgaan met het plan voor tien (bijna) emissieloze schepen. Maar ook belangrijk is het omarmen van het SMR-initiatief van het CDA en daarbij dan zorgen voor een adequate defensie inbreng. Als de Marine serieus aan beiden kan (blijven) bijdragen, straalt dat af op de hele Ministerie van defensie.

foto Marine Nationale: het nucleaire aangedreven Franse vliegdekschip Charles de Gaulle

De Oekraïne maakt duidelijk: kilowatten zijn de kogels van de toekomst!

Tue, 05 Apr 2022 15:19:58 GMT

Het zijn drukke dagen voor analisten. Ze hebben het altijd al zien aankomen of geven ruiterlijk toe dat ze er blind voor zijn geweest. De Russische overval op de Oekraïne tart iedere verbeelding en heeft in het Westen een nieuwe dynamiek losgemaakt. Ook in Nederland gaat het defensiebudget aanmerkelijk omhoog. Vooralsnog gaat dat naar betere salarissen en het realiseren van materieel dat toch al in de plannen stond. Waar het extra geld in geïnvesteerd moet worden, is voorlopig de vraag.

De wijze waarop de Oekraïners de Russen vooralsnog weerstaan, wekt bewondering en verbazing. Analisten wijzen er op dat de Russen te lang zijn blijven hangen in oude doctrines en teveel vertrouwd hebben op hun numerieke overwicht. Maar hun 'massa' heeft het voorlopig afgelegd tegen geavanceerde, lichte wapens. Daarenboven hebben de verdedigers zich ook slim gericht op het ontregelen van de brandstofaanvoer die die massa in beweging moet houden. Extra pijnlijk voor de Russen omdat die op hun beurt het olie- en gas wapen inzetten om het Westen koest te houden.

Dat heeft overigens al tot een interessant debat geleid tussen degenen die voorstander zijn van weer eigen Nederlandse tanks en degenen die daar vraagtekens bij zetten. Een discussie die vooral aan de deskundigen moet worden overgelaten. Maar als het slagveld minder afhankelijk moet worden van de kwetsbare aanvoer van brandstof, dan hebben de op de man gedragen antitankwapens toch veel betere kaarten dan wapensystemen die 6 op 1 lopen.

In het interessante artikel This is how we defeat Putin and the other petrostate autocrats pleit Bill McKibben in The Guardian ervoor om Amerika's industriële macht (samen met die van de bondgenoten) te gebruiken om los te komen van fossiele brandstoffen. De industriële macht die in de Tweede wereldoorlog nazi-Duitsland op de knieën bracht, kan er voor zorgen dat we niet langer onze vijanden financieren: door nieuwe energiebesparende technieken te introduceren en duurzame brandstoffen te ontwikkelen. Op den duur de beste investering in onze veiligheid.

De Defensievisie 2035 leek bij vaststelling in 2020 al achterhaald: het woord klimaatverandering komt er maar één keer in voor en de energietransitie lijkt helemaal aan Defensie voorbij te gaan. Defensie heeft helaas geen serieus beleid noch plannen om het gebruik van operationele energie te verminderen. Sterker nog, Defensie verwacht dat met de huidige plannen het energiegebruik zelfs gaat toenemen. Bij nieuwe investeringen moet Defensie daarom vol inzetten op nieuwe wapensystemen die inherent minder brandstof gebruiken dan de huidige. Zo niet, dan wordt met nieuwe investeringen het paard achter de wagen gespannen.

Als de bewindslieden van Rutte 3 iets te verwijten valt, is het dat ze vier jaar lang hebben weggekeken bij wat voor de meesten al duidelijk was: dat kilowatten de kogels van de toekomst zijn.

foto Defensie: Nederlands materieel wordt met onder andere een C17 naar Oekraïne vervoerd.

Wettelijk 2% BBP?: sympathiek, maar niet verstandig.

Wed, 16 Mar 2022 08:55:34 GMT

Tweede Kamerlid Stoffer (SGP) pleit al langer voor het wettelijk vastleggen van 2% BBP voor Defensie. Alleen zo kan voor langere tijd worden gegarandeerd dat Defensie weer aan de NAVO norm voldoet. Die oproep wordt door anderen overgenomen nu de noodzaak om meer te investeren in Defensie bijna kamerbreed wordt gedeeld. Maar dat wettelijk vastleggen, hoe sympathiek dat ook klinkt, is geen goed idee.

Defensie worstelt al jaren met een aantal hardnekkige problemen: veel vacatures, achterblijvende salarissen, teveel niet-inzetbaar materieel, niet doorpakken bij grote investeringen, stroperige verwerving, etcetera. Dat zal voor een deel te maken hebben met de karige financiering, maar dat kan niet de enige oorzaak zijn. Het kan bijna niet anders dan dat het ook te maken heeft met de wijze waarop defensie is georganiseerd, de gesloten bedrijfscultuur, de na-ijver tussen de krijgsmachtdelen en het gebrek aan voeling met de rest van de samenleving.

Daar precies de vinger achter krijgen, is lastig want Defensie is als het haar uitkomt, zo gesloten als een oester. Wie kamerstukken en debatten volgt, ontkomt niet aan de indruk dat leden van de Tweede Kamer in hun overleg met de bewindslieden vaak niet verder komen dan krabben aan het behang. En als het Defensie te pas komt, schrikt het er niet voor terug om de waarheid een beetje in te kleuren. In dit blog zijn daar eerder al een paar voorbeelden van gegeven. Je moet het als Minister van defensie ook wel heel bont hebben gemaakt om weggestuurd te worden.

Dat Defensie er onder Rutte IV structureel 3 miljard € bij krijgt, is goed nieuws. Maar pleiten voor het wettelijk vastleggen van 2% BBP, is geen goed idee. Als het geld toch wel binnenkomt waarom dan die structurele problemen nog oplossen? Waarom de Tweede Kamer nog serieus nemen als je kostje al gekocht is? Parlement en Defensie kunnen alleen gezond met elkaar omgaan als Defensie elk jaar de Kamer overtuigt dat het geld nodig is en het goed wordt besteed. Dat een kamerlid van de SGP, een partij die zich altijd opwerpt als het staatsrechtelijk geweten van de Kamer, dit idee loopt te promoten, wekt dan ook verbazing.

foto: defensie

Klimaatgeneraal: een recensie

Fri, 25 Feb 2022 17:30:49 GMT

Klimaatverandering is niet alleen een milieuprobleem maar ook een veiligheidsprobleem. Dat is het thema van Tom Middendorp in zijn boek Klimaatgeneraal. Wanneer boeren en vissers door klimaatverandering niet meer op traditionele wijze in hun levensonderhoud kunnen voorzien, trekken ze naar de grote stad of sluiten ze zich aan bij extremisten. Kwetsbare regio's worden daardoor extra getroffen met grote groepen mensen die op drift raken op zoek naar een beter leven: met alle veiligheidsrisico's van dien.
Maar klimaatverandering kan ook tot interstatelijke conflicten leiden: over de verdeling van water, de toegang tot polaire gebieden, beheersing van nieuwe handelsroutes, etcetera.

Op zich niet nieuw want er zijn stapels rapporten en studies beschikbaar die daar op wijzen. Het bijzondere van Klimaatgeneraal is dat het niet uit de pen van een wetenschapper komt, maar is geschreven door iemand die er de afgelopen jaren bijna dagelijks mee te maken heeft gehad: op uitzending in Afghanistan of als direct verantwoordelijke op het Ministerie van defensie; het met eigen ogen heeft gezien.
Daarenboven verdient Middendorp lof omdat hij zich na zijn actieve loopbaan nadrukkelijk met klimaatverandering is gaan bezighouden. Bij een deel van de defensie-achterban wordt dat nog steeds gezien als een linkse hobby waar militairen zich maar beter buiten kunnen houden.

Dat Middendorp zich als oud Commandant der Strijdkrachten wat bescheiden opstelt als het om Defensie zelf gaat, is begrijpelijk. Maar zijn hoofdstuk over Defensie had scherper gekund. Waar mevrouw Hennis en hij in 2016 met de Operationele Energiestrategie de krijgsmacht minder afhankelijk van fossiele brandstoffen wilden maken, heeft Rutte III de klok weer proberen terug te draaien. Hopelijk pakt de nieuwe defensieleiding de draad weer op. De noodzaak daartoe wordt ook nog eens onderstreept door onze pijnlijke afhankelijkheid van Russisch olie en gas. Daardoor is Europa onmachtig om Oekraïne te steunen zoals het dat eigenlijk zou willen.

De Klimaatgeneraal wordt van harte aanbevolen voor iedereen die zich interesseert voor veiligheids- en klimaatvraagstukken.

Kazernes sluiten? Juist niet!

Tue, 15 Feb 2022 11:50:59 GMT

Mooi dat Defensie haar vastgoed gaat moderniseren en verduurzamen.

Defensie gaat investeren in haar vastgoed. Hoognodig omdat een groot deel verouderd is en niet duurzaam. Maar ook omdat het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) Defensie de pin op de neus heeft gezet: als Defensie er geen werk van maakt dan dreigt sluiting van sommige objecten. In het Strategisch Vastgoedplan (2019) heeft Defensie lijnen uitgezet om in twintig jaar het vastgoed klaar te maken voor de toekomst. De nieuwe staatssecretaris doet er een schepje bovenop en geeft aan dat er mogelijk kazernes gesloten moeten worden wanneer renovatie niet meer loont. Dat zou, volgens de staatssecretaris, de Johan Willem Frisokazerne in Assen kunnen overkomen.

Het concentreren van activiteiten en het bouwen van grotere energieneutrale complexen helpt de energierekening terug te dringen. Op papier kan er dan 'winst' worden geboekt. Maar ondoordacht herbeleggen van vastgoed kan ook een averechts effect hebben: dat het onder de streep méér energie kost dan dat er wordt bespaard. Je kan wel werken in een mooi energieneutraal gebouw, maar als je er elke dag twintig kilometer extra voor moet rijden, is die winst snel verdampt.

Werkgerelateerde kilometers: een 'dark horse' bij het herbeleggen van vastgoed

Er is geen beroepsgroep in Nederland die zoveel werkgerelateerde kilometers maakt als Jan Soldaat. Dat heeft te maken met de verspreiding van de opleidings- en trainingsfaciliteiten, maar ook met het veelvuldig overplaatsen. Zo werk je op locatie A, zo wordt je met één pennenstreek overgeplaatst naar locatie B. Meeverhuizen is bijna onmogelijk geworden omdat huizen nu onbetaalbaar zijn en partners ook steeds vaker locatie gebonden zijn. Hoeveel werkgerelateerde kilometers Defensie verbrandt, is zelfs bij benadering niet aan te geven; niemand die het bijhoudt.

Toch gaat het de komende jaren een rol spelen. In het Klimaatakkoord verbindt ook de overheid zich aan de ambitie om in 2030 het aantal werkgerelateerde kilometers met de helft terug te dringen. Dat gaat niet lukken als Defensie daar niet aan meedoet. Herbeleggen van vastgoed is daarom ook alleen maar zinvol als het mede bijdraagt aan het terugdringen van de werkgerelateerde kilometers.

Huizen bouwen en de energietransitie

De staatssecretaris probeert de pil wat te vergulden door erop te wijzen dat er bij de sluiting van kazernes ruimte komt voor de bouw van woningen en de energietransitie. Daar zullen de huidige gebruikers van de Johan Willem Frisokazerne weinig boodschap aan hebben. Toch biedt die terloopse opmerking mogelijk een nieuw perspectief: woningbouw óp defensieterreinen. Defensie heeft geen "married quarters", maar in veel landen is dat gewoon een kwestie van 'personeelszorg'. Nu de woningcrisis Nederland behoorlijk dwarszit, kan het bouwen óp kazernes een bijdrage leveren. Het vooruitzicht op een 'defensiewoning' helpt de moeizame werving mogelijk méér dan wat dan ook.

Het dreigen met de sluiting van kazernes lijkt op een wat ondoordachte vlucht naar voren. Nederland en het defensiepersoneel zijn ook wel klaar met het afstoten van defensie vastgoed. Herbeleg het vastgoed zodanig dat je nieuwe energiezuinige complexen daar bouwt waar het ook bijdraagt aan het terugdringen van de werkgerelateerde kilometers; pas daar eventueel de bedrijfsvoering op aan. En ga voor het personeel bouwen op delen van de kazerne waar daar ruimte voor is.

f oto Defensie: Johan Willem Frisokazerne in Assen

Rob Jetten: schaduwminister van Defensie

Mon, 31 Jan 2022 11:32:59 GMT

In een recent artikel, ‘Russia has defeated Europe already’, legt Jonathan Holslag de vinger op de zere plek. Rusland kan Europa de pin op de neus zetten, omdat wij te afhankelijk zijn van Putins gas. Met een strijdmacht die ironisch genoeg, grotendeels is betaald met olie- en gasinkomsten uit het Westen. Holslag pleit in het artikel terecht voor meer geld voor Defensie, maar gaat gemakshalve voorbij aan de oorzaak van onze strategische kwetsbaarheid: onze energieafhankelijkheid.

Wakker geschrokken tuimelen politici en denktankers over elkaar heen om het probleem te onderkennen. De nieuwe minister van Klimaat en Energie, Rob Jetten, kondigde aan dat de regering zich voorbereidt op extreme scenario’s voor het geval Rusland de gaskraan dichtdraait. Daar hoort een afschakelplan bij: wie het eerst en het laatst van het gas afgaat. Rijkelijk laat, omdat Nederland zich lang heeft gewenteld in de zekerheid zelf een groot gasexporteur te zijn. Maar beter laat dan nooit.

Belangrijker, maar veel moeilijker dan het afschakelplan, is een omschakelplan: hoe voorkomen we dat Rusland als pestkop van de klas, in de toekomst dat kunstje vaker flikt. Hoe gaan we er voor zorgen dat we minder afhankelijk worden van Russisch gas. Op den duur moeten we om klimaatchaos te voorkomen, zelfs helemaal van die fossiele brandstoffen af.

Onze veiligheid zal in de toekomst in steeds grotere mate afhangen van onze militaire slagkracht én een succesvolle energietransitie. Omdat de huidige Defensievisie 2035 hier geheel aan voorbij gaat, moet er een nieuwe komen. Verstandig als de minister van Defensie, mevrouw Ollongren, de schaduwminister van Defensie, Rob Jetten, een beetje mee laat denken.

foto Defensie: Nederland ondersteunde Litouwen met eFP-missie

Aantreden met pen en papier!

Fri, 31 Dec 2021 13:58:33 GMT

Drie miljard extra om dingen aan te pakken, die zijn blijven liggen.

Nederland krijgt een nieuw kabinet en een D66 minister van Defensie. Die kan aan het werk met een flinke zak met extra geld: structureel 3 miljard erbij. Nodig om er voor te zorgen dat er een goede CAO komt. En om de plannen die nu in het Defensie Projectenoverzicht staan, te realiseren. Tijd om door te pakken met investeringen die te lang zijn blijven liggen. Maar tegelijkertijd moet er ook goed worden nagedacht over hoe verder met Defensie? Denkwerk dat helaas onder Rutte III teveel is blijven liggen. Defensie is nu onvoldoende voorbereid op de grote uitdagingen van deze tijd: de energietransitie en het tegengaan van klimaatverandering. Noodzakelijk omdat de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen Nederland en Defensie kwetsbaar maakt. Urgent omdat Defensie investeert in wapensystemen die wel 40 jaar meegaan.

Maar ook om te werken aan een op de toekomst voorbereide krijgsmacht.

Om daar sturing aan te geven moet de nieuwe minister van Defensie pen en papier pakken. De huidige Defensie Energie en Omgeving Strategie heeft geen doelen voor 2030 en loopt in 2022 af. Het Plan van Aanpak 'Nieuwe energie in de organisatie' dat daar handen en voeten aan moet geven, biedt geen enkel perspectief op het halen van het eerder gestelde doel van 20% minder afhankelijk van fossiele brandstof in 2030. Ook dat Plan van Aanpak loopt maar tot 2022.

Ook de Defensievisie 2035 moet op de helling. Een visie waarin 'klimaatverandering' slechts terloops wordt genoemd en waarin 'energietransitie' niet voorkomt, is ongeschikt als richtinggevend document. Defensie moet het extra geld niet gebruiken voor het herstel van verdwenen (traditionele) slagkracht, maar investeren in wapensystemen die inherent minder brandstof gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen. Wel een uitdaging want het kunnen winnen, moet voorop blijven staan. Tijd om alle denkkracht bij defensie en de defensie-industrie daarvoor te mobiliseren.

De nieuwe minister van Defensie staat veel denk- en schrijfwerk te wachten. Energie voor Inzet wenst haar, en u allemaal, een goed en gezond 2022.

Brandstofverbruik JSF: halve waarheid en hele leugen!

Thu, 02 Dec 2021 16:41:04 GMT

In de turbulente besluitvorming rond de aanschaf van de F35/JSF heeft het brandstofgebruik geen grote rol gespeeld. Hoeveel brandstof de JSF gebruikt en hoeveel méér dan de F16, is een goed bewaard geheim gebleven. Desgevraagd antwoordde de minister de Tweede Kamer in 2008: "Het brandstofverbruik van de F35 (JSF) kan onder bepaalde vliegomstandigheden hoger liggen dan dat van de F-16". Dat is hetzelfde als beweren dat een Rolls Royce onder bepaalde rijomstandigheden, méér brandstof gebruikt dan een Opel Kadet. Dat Defensie hier doelbewust voor een dooddoener heeft gekozen, maakt van de halve waarheid, een hele leugen.

Nu zijn er een groot aantal variabelen die per missie bepalen hoeveel brandstof er nodig is. Daar kun je je inderdaad gemakkelijk achter verschuilen. Maar een goede objectieve meetlat is het maximale motorvermogen . Die van de JSF is 1,6 keer groter, dan die van de kleinere en lichtere F16. Dat dat een bruikbare meetlat is, blijkt uit een artikel in het Noorse dagblad Dagsavisen. Dat concludeert dat waar de F16 voor een bepaalde missie 3.500 ltr. per uur gebruikt, de JSF 5.600 ltr. per uur, nodig heeft. Dat is inderdaad 1,6 keer meer. Dat wist de Luchtmacht in 2008 natuurlijk ook wel.

Dat de grotere en zwaardere JSF veel meer brandstof nodig heeft dan de F16, is ook logisch want in termen van energie-efficiency is er, in tegenstelling tot de burgerluchtvaart, de afgelopen decennia weinig vooruitgang geboekt. De noodzaak om straalmotoren voor jachtvliegtuigen compact te houden, maakt het moeilijk om ze zuiniger te maken. De Verenigde Staten investeert daarom al jaren in Adaptive Engine Technology om het brandstofgebruik van jachtvliegtuigen terug te dringen. Of dat veel gaat opleveren?

De JSF motoren verbruiken niet alleen veel brandstof, maar worden mogelijk in het gebruik, zeker onder extreme omstandigheden, te zwaar belast. Dat leidt tot extra onderhoud en een lagere beschikbaarheid. De extra slijtage aan de vanaf Leeuwarden vliegende JSF'n, wijt Defensie vooralsnog aan de toplaag van de start- en landingsbaan. Maar wat je daar van moet geloven? In Amerika wordt al gesproken over ingrijpende modificaties om de problemen de baas te worden; zo mogelijk een hele nieuwe motor ontwikkelen. Dat gaat dan opnieuw enorm in de papieren lopen.

Mogelijk is er op goede gronden indertijd voor de JSF gekozen. Maar met de halve waarheid die Defensie de Tweede Kamer in 2008 op de mouw heeft gespeld - en daarmee wegkwam -, is Nederland tekort gedaan. Hopelijk is de bestuurscultuur bij Defensie inmiddels wel zodanig veranderd, dat leugentjes om (defensie)bestwil, nu uit den boze zijn.

https://nationalinterest.org/blog/buzz/next-threat-stealth-f-35-global-warming-92931

https://www.airforcemag.com/pratt-pushes-alternative-to-new-adaptive-engine-for-f-35/

https://www.defensie.nl/actueel/nieuws/2021/04/21/f-35%E2%80%99s-uit-voorzorg-aan-de-grond

Foto Defensie

Hoe 'hapt' Defensie naar de klimaatmiljarden?

Mon, 11 Oct 2021 08:27:59 GMT

Miljoenen en miljarden

Het demissionaire kabinet Rutte III heeft op Prinsjesdag toch nog een verrassend budget gepresenteerd. Verrassend, omdat het meer richtinggevend is dan gebruikelijk voor een demissionair kabinet. Jammer genoeg is er voor Defensie met hangen en wurgen slechts 400 mln. extra bijgekomen. Daarentegen is er voor maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan, maar liefst 7 miljard euro extra uitgetrokken. Daar kan iedereen wat van vinden, maar is wel de realiteit.

Als dat de politieke realiteit is, rijst de vraag hoe daar op in te spelen. Hoe trekt Defensie een deel van dat geld naar zich toe? Industrie en andere belangengroepen trekken alle lobbyregisters open. Zelfs bewindslieden en Kamerleden die voorheen altijd op de rem trapten bij maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan, laten zich nu inhuren door de industrie om die miljarden binnen te harken. Met als meest opmerkelijkste transfer, voormalig minister Cora van Nieuwenhuizen die nu voor de branchevereniging Energie-Nederland werkt. Je bent ook wel gek als je hier je kansen laat liggen.

Lagere overheden werken allemaal hard aan de Regionale Energiestrategie(n) RES. Lokale plannen om bijdrages te leveren aan het realiseren van de nationale klimaatdoelstellingen. Defensie, een van de grootse terreineigenaren, komt niet of nauwelijks voor in die RESn. En waar "Defensie" soms in die plannen opduikt dan is het vaak als tegenmacht. Iets kan niet omdat Defensie het niet wil of bezwaren heeft. Wellicht soms met goede argumenten maar onder de streep, teleurstellend.

Defensie: kansen zien en grijpen

Defensie is een van de grootste gebruikers van fossiele brandstoffen in Nederland en veruit de grootste gebruiker bij de overheid. Voor industrie en lokale bestuurders, is Defensie een aantrekkelijke partner om de energietransitie te versnellen. Het is niet alleen een grootverbruiker van brandstof, maar heeft ook heel veel vastgoed en terreinen. Beschikt deels over een eigen energie-infrastructuur (pijpleidingen, elektriciteitsnetwerken). Het is thuis op land, op zee en in de lucht. Heeft daarvoor op alle niveaus "toptechneuten" die ook buiten defensie hoog in aanzien staan. Het heeft allerlei lijnen naar universiteiten, kennisinstellingen kennisbedrijven, provinciale en regionale overheden.

Die "klimaatgelden" zijn natuurlijk niet direct voor Defensie bedoeld, maar indirect kan Defensie er zijn voordeel mee doen. Een mooi voorbeeld is de Maritieme "Green deal" waarvoor de maritieme sector 150 mln. euro heeft gekregen. De marine doet mee en heeft zich voorgenomen als launching customer tien nieuwe hulpschepen (bijna) emissie loos te maken. De nieuwe technologie die de "Green Deal" zal voortbrengen, maakt de toekomstige inzet minder afhankelijk van de traditionele brandstoffen. En zal op den duur ook geld besparen.

Een andere interessante mogelijkheid biedt vehicle-to-grid technologie. Wanneer de nieuwe (gerevitaliseerde) kazernes daarvoor de energie-infrastructuur krijgen, kan Defensie door het zware rijdende materieel - met in de toekomst steeds grotere batterijpakketten - daarop aan te sluiten, een flexibele energiebuffer beschikbaar stellen. Er zijn verschillende commerciële partijen voor wie zo'n buffer interessant kan worden. Voor zover bekend zijn daartoe nog geen initiatieven genomen.

Als Industrie/lokale overheden en Defensie de koppen bij elkaar steken, zullen er ongetwijfeld méér mogelijkheden tot samenwerking worden geïdentificeerd. Nieuwe investeringen waarbij Defensie indirect gebruik kan maken van het geld dat nu via 'klimaat' beschikbaar komt. Daarvoor moet Defensie proactief op zoek gaan naar kansen. Om zo, zij het indirect, een deel van de klimaatmiljarden naar zich toe te trekken.

Energiezekerheid

De tijd is er rijp voor. Klimaatverandering bepaalt de politieke agenda maar dit najaar is daar "energiezekerheid" bijgekomen. Immers, de energiemarkt is na een paar relatief rustige jaren, weer een sellers market geworden . Een positie die onze tegenstrevers ook politiek zullen uitbuiten. Tijd voor Defensie om "veiligheid" in een breder perspectief te plaatsen dan alleen "militair". En waar mogelijk zijn bijdrage levert. Al was het maar uit welbegrepen eigenbelang.

Wie neemt de regie? Wie gaat er voor Defensie (klimaat)lobbyen?

foto: Defensie

Liever gas uit eigen bodem dan Russisch gas.

Wed, 22 Sep 2021 08:33:53 GMT

Opinieartikel gepubliceerd in Trouw 22 september 2021

Er is nog al wat te doen over het voornemen van de Nederlandse regering om gasboringen in de Waddenzee toe te staan. Er klinkt lokaal, nationaal en zelfs internationaal veel verontwaardiging: het is een schande! Maar daar valt wel wat op af te dingen.

Nederland moet volop inzetten op duurzame energie. Maar geen enkel transitiescenario voorziet op de middellange termijn al in een gasvrije toekomst. En van alle fossiele brandstoffen is gas ook nog het schoonst. Als we dan toch uit twee kwaden moeten kiezen dan heeft gas uit eigen bodem de voorkeur boven Russisch gas.

Begrijpelijk maar egoïstisch

De insteek "blijf van ons waddengebied" af, is hoe begrijpelijk ook, nogal egoïstisch. Want er is geen enkele reden om aan te nemen dat de ongerepte Russische toendra waar het gas anders vandaan moet komen, een kleinere natuurwaarde heeft dan de Waddenzee. Het Russische gas waar we steeds meer van afhankelijk worden, is ook veel minder milieuvriendelijk dan het gas uit eigen bodem. Bij de winning daar, komt veel meer methaan vrij (een veel sterker broeikasgas dan CO2) dan wanneer dat onder streng Nederlands toezicht zou plaatsvinden. Het transport door duizenden kilometers pijpleiding (zoals Nordstream) gaat met grote compressoren die zelf ook weer heel veel energie gebruiken.

In de zakken van Poetin

Het geld dat Nederland met gas uit eigen bodem, verdient, wordt altijd beter besteed dan wanneer het in de zakken van Poetin en zijn maten verdwijnt. De Russische staat is er met de inkomsten uit olie en gas in geslaagd de Russische krijgsmacht weer op te bouwen en nieuwe geavanceerde wapens te ontwikkelen waar het Westen niet zomaar een antwoord op heeft. Bovendien schrikt het regime in Moskou er niet voor terug het energiewapen ook als politiek drukmiddel in te zetten, het Westen te ondermijnen en de binnenlandse oppositie monddood te maken.

Het is een treurige constatering dat wij degenen die ons bedreigen en saboteren, zoals in het MH-17 proces, financieel in staat blijven stellen om daar gewoon mee door te gaan.

Er is brede steun voor maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan, maar vaak met een ondertoon van ’als ik er maar geen last van heb’. Dat lijkt hier ook te spelen. Maar als we onze bijdrage willen leveren aan het tegengaan van klimaatverandering, en de Russen niet in de kaart willen spelen, dan moeten bereid zijn de lasten te dragen.

Schoon en veilig

Het waddengebied is ons veel waard en toestemming om te boren moet niet lichtzinnig worden gegeven. Maar de opposanten zouden de regering tenminste de gelegenheid moeten geven om hen te overtuigen dat het schoon en veilig kan.

Er zijn voldoende juridische en procedurele middelen beschikbaar om de overheid te dwingen om in goed overleg, tot de beste oplossing te komen.

https://www.trouw.nl/cs-b899431e

"Klimaatverandering is van alle tijden"... is borrelpraat!

Sat, 04 Sep 2021 10:58:14 GMT

Grafiek is van 'Universe Today'

Klimaatverandering is van alle tijden. Dat is een waarheid als een koe. Een veel gehoord maar toch misplaatst argument om de noodzaak om nu te handelen, af te zwakken.

Het klimaat verandert voortdurend en er zijn meerdere ijstijden geweest. Grotendeels te verklaren met de theorie van Milankovic. Die heeft al lang geleden het verband gelegd tussen de variaties in de aardbaan en klimaatverandering.

De excentriciteit van de aardbaan varieert met een cyclus van 100.000 tot 413.000 jaar.
De tilt, de hoek t.o.v. de aardebaan, varieert met een cyclus van circa 41.000 jaar
De precessie (de kegelvormige beweging van de aardas) varieert met een cyclus tussen de 19.000 en 24.000 jaar.

De verschillende cycli kunnen elkaar versterken of verzwakken maar op de kosmologische tijdsschaal zijn die veranderingen voor de mens niet waarneembaar. Kleine rimpelingen (in tijd en intensiteit) worden toegeschreven aan de wisselende activiteit van zonnevlekken, heftige vulkaanuitbarstingen of variërende temperaturen van zeestromen, zoals El Nino.

De huidige zeer snelle klimaatverandering kan niet worden verklaard door varianties in de zonnebaan noch door andere gebeurtenissen. De enige verklaring kan zijn dat het antropogeen is. Dat wil zeggen dat het door de mens wordt veroorzaakt.

Dat vindt ook zijn onderbouwing in de CO 2- concentratie over de afgelopen 800.000 jaar. Die is dankzij in ijskernen ingesloten luchtbelletjes goed in kaart gebracht. In die laatste 800.000 jaar zijn er acht ijstijden geweest (de laatste circa 21.000 jaar geleden). Daarin volgde de CO 2- concentratie min of meer de gemiddelde temperatuur en piekte tijdens de interglacialen (tijd tussen de ijstijden) steeds rond 300 p.p.m.

Die waarde werd ook weer in 1950 gemeten. Sindsdien is de CO 2 -concentratie gestegen naar 417 p.p.m. in 2021. Die snelle stijging en navenante toename van de temperatuur door broeikaswerking kan alleen worden verklaard door de enorme uitstoot van CO 2 door de verbranding van fossiele brandstoffen. Daar moet dus wat aan gebeuren. Of men het leuk vindt of niet.

De discussie over klimaatverandering afdoen met 'klimaatverandering is van alle tijden' is een dooddoener van jewelste; borrelpraat. Hoogste tijd om de uitdagingen serieus aan te pakken.

https://www.boekscout.nl/shop2/boek/9789464892871 https://www.boekscout.nl/shop2/boek/9789465288970

Het IPCC-rapport vraagt om een nieuwe Defensienota!

Tue, 10 Aug 2021 09:17:47 GMT

Werk aan de winkel voor de nieuwe minister van Defensie.

Het laatste klimaatrapport dwingt Defensie om keuzes te maken.

Het onlangs gepubliceerde IPCC klimaatrapport liegt er niet om. Klimaatverandering is niet iets wat er aan zit te komen, maar al daadwerkelijk om zich heen grijpt. Met ernstige gevolgen voor ons welbevinden en onze veiligheid. Daar heb je eigenlijk ook geen rapport voor nodig. Het manifesteert zich wereldwijd en bij ons voor de deur: bosbranden, overstromingen en temperatuurrecords. Minister-president Rutte onderkent de gevaren en wijst op de noodzaak ons aan de klimaatakkoorden te houden. Verstandig gesproken, maar misschien moet hij beginnen de minister van Defensie eens op het matje te roepen. De beide bewindslieden hebben er de laatste jaren alles aan gedaan om de doelstelling van hun voorgangster, 20% minder afhankelijk van fossiele brandstoffen in 2030, uit de boeken te krijgen. Naar eigen opgave gaat defensie de komende jaren juist méér (fossiele) energie gebruiken in plaats van minder. In dit tijdsgewricht onacceptabel.

Maar hoe moet het anders?

De Commandant Landstrijdkrachten stelde onlangs dat de energietransitie niet alleen een opdracht is, maar ook een overtuiging: "We moeten dus omschakelen en onze maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen. Tegelijkertijd moeten we we invulling geven aan de capaciteitsdoelstellingen van de NAVO om opgewassen te zijn tegen de problemen van 'nu' en de nabije toekomst." Daar valt weinig op af te dingen. Maar hoe doe je dat? Enkele gedachtelijnen.

Begin met een nieuwe Defensienota. In de huidige Defensievisie 2035 wordt klimaatverandering maar één keer terloops genoemd. Maar hoe Defensie gaat bijdragen aan de nationale doelstelling om klimaatverandering tegen te gaan, is volstrekt onduidelijk. Wie de Defensievisie 2035 leest, krijgt de indruk dat Defensie toch een wat in zichzelf gekeerde organisatie is; met weinig gevoel voor wat er in de samenleving leeft. Dus de hoogste tijd voor een Defensienota die als leidraad heeft: Geen veiligheid zonder klimaatveiligheid.

Neem afstand van de misvatting dat de techneuten de energietransitie wel voor je gaan oplossen. De techniek kan de energietransitie faciliteren, maar blijft daarbij gebonden aan de beperkingen van de wetten van de fysica en de thermodynamica. Om echte stappen te kunnen zetten, zijn operationele powerlifters nodig. Mannen en vrouwen met de intellectuele bagage om na te denken over winnende strategieën, tactieken en middelen die inherent minder brandstof gebruiken dan de wapensystemen die we daar nu voor gebruiken, of denken nodig te hebben.

Stel harde (energie) eisen aan het ontwerp van nieuwe wapensystemen. Mobiliteit, industrie en gebouwde omgeving zijn tegenwoordig al een stuk energie-efficiënter dan vroeger. Dat is niet vanzelf gegaan maar ondanks veel tegenwind, afgedwongen met wet- en regelgeving. Wapensystemen vallen niet onder die wet- en regelgeving met als gevolg dat ze zijn achtergebleven, en onnodig veel brandstof gebruiken. Defensie en de industrie omarmen nog teveel don't ask, don't tell waardoor brandstof besparende oplossingen, die commercieel al beschikbaar zijn, te vaak niet van de tekentafel komen.

Organiseer tegenspraak. De krijgsmacht is van nature hiërarchische georganiseerd. Daar ontleent het ook voor een groot deel zijn kracht aan om operationeel slagvaardig te kunnen zijn. Maar snoert ook de mond van kritische geesten die van binnen- of van buitenaf voor de broodnodige vernieuwing kunnen zorgen. Als je als defensie holistisch wilt zoeken naar oplossingen die je niet onder handbereik hebt, ga dan ook in gesprek met de mensen die "er de ballen verstand van hebben". Graag wel met een beetje intelligente en evenwichtige mensen. Maar die zijn ook buiten defensie te vinden.

Maak inzichtelijk waar de brandstof nu aan opgaat. Defensie is een van de grootste gebruikers van fossiele brandstoffen en veruit de grootste bij de Rijksoverheid. Weten waar dat aan opgaat, is de eerste stap bij het vinden van 'laag hangend fruit'. Maar ook van belang om structureel het brandstofgebruik terug te dringen. Want om de eigen doelstelling om in 2030 20% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen, te realiseren, is het nodig dat nieuwe wapensystemen inherent minder brandstof gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen. Maar dan moet je wel weten waar de grootste slagen te maken zijn.

En anders?

Maar begin met een nieuwe Defensienota. De huidige Defensievisie 2035 schiet ernstig tekort omdat het voorbij gaat aan klimaatverandering als wellicht grootste bedreiging voor onze veiligheid en welbevinden. En daarmee ondermijnt het op den duur, de rechtvaardige eis om het Defensiebudget te laten groeien naar 2% BBP. Werk aan de winkel voor de nieuwe minister van Defensie.

Dan maar een WOB-verzoek!

Sat, 26 Jun 2021 12:26:39 GMT

In het Jaarverslag 2020 rapporteert Defensie over het brandstofverbruik. Maar dat roept vraagtekens op.

D efensie heeft zich in 2016 voorgenomen om in 2030 20% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen. Daar had inmiddels al lang mee begonnen moeten worden maar de huidige bewindslieden hebben het er lelijk bij laten zitten. Volgens Defensie gaat de krijgsmacht de komende jaren zelfs méér energie gebruiken in plaats van minder. Hoogste tijd dat beiden voor de bewezen diensten worden bedankt.

Hun aflossers moet goed maken wat Bijleveld en Visser hebben nagelaten. Een extra zware opgave na 4 verloren jaren onder Rutte III. Het helpt de nieuwe bewindslieden wanneer ze meer inzicht krijgen waar de energie die Defensie gebruikt, aan opgaat. Defensie gebruikt tussen de 0,3% en 0,5% van de totale Nederlandse energiebehoefte en is daarmee veruit de grootste gebruiker bij de overheid. Na aandringen van de Tweede Kamer rapporteert Defensie sinds het Jaarverslag 2019 weer over haar energiegebruik. In 2019 werd er 120 miljoen liter brandstof gebruikt door varende, vliegende en rijdende eenheden. In 2020 was dat aanzienlijk meer namelijk 132 miljoen liter.

Als verklaring voor die aanzienlijke toename geeft Defensie drie redenen namelijk dat de meetmethodes zijn verbeterd, dat Zr. Ms. Karel Doorman heeft gevaren terwijl het schip vorig jaar in onderhoud lag, en dat er minder werd gevlogen als gevolg van COVID-19. Dat laatste is natuurlijk een merkwaardige verklaring voor waarom het brandstofverbruik juist is toegenomen. Temeer omdat het aandeel van de kerosine aan het totale brandstofgebruik toenam van 53,9% naar 59%. Zelfs als 'begrijpend lezen' niet je sterkste punt was, begrijp je dat dit onzin is. De minister stuurt de Tweede Kamer met een kluitje in het riet. Hier kan niemand wat mee. Maar misschien is dat ook wel de bedoeling.

'Energie voor Inzet' heeft daarom 4 weken geleden bij Defensie een WOB-verzoek ingediend. Met het verzoek de onderliggende en naar wapensysteem uitgesplitste informatie aan te leveren op basis waarvan Defensie de Tweede kamer heeft gemeld dat Defensie in 2020 132 miljoen liter brandstof heeft gebruikt. En zal wanneer die informatie ontvangen is, die graag met de lezers delen.

De overheid zet Defensie onder druk.

Mon, 19 Apr 2021 13:40:38 GMT

Het Interdepartementaal Beleidsonderzoek Vastgoed Defensie dringt aan op structureel ingrijpen.

Defensie deed het voorkomen alsof er niet veel aan de hand was met de conclusies van het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) Vastgoed Defensie en kopte op haar website "Vastgoed in lijn met Defensievisie 2035". Een misleidende kop want het rapport schrijft bij herhaling dat dat nu juist niet het geval is. Dat de vertaling van de Strategische visie naar het vastgoed veel scherper moet. En ook dat Defensie voor een grote opgave staat. Dat er een enorme disbalans is tussen de omvang van het defensie vastgoed en het beschikbare budget. Om dat op te lossen is een reductie van 35% - 40% van het vastgoed nodig. Om dat te realiseren schetst het rapport een aantal oplossingsrichtingen.

Defensie staat inderdaad voor een enorme opgave omdat het vastgoed bij Defensie jarenlang is verwaarloosd. Het heeft een ouderwetse gebouwenvoorraad die kampt met veel achterstallig onderhoud. Met name de verplichting om het vastgoed te verduurzamen stelt Defensie voor een grote opgave. Het rapport schat dat de helft van de gebouwen energielabel G heeft en ongeveer 80% D of slechter. In het Strategisch Vastgoedplan heeft Defensie wel plannen om daar wat aan te doen maar volgens het IBO-rapport zijn daarvoor honderden miljoenen extra nodig. En dat is nu niet financieel gedekt.

Het rapport stelt vast dat voor Defensie vastgoed geen primaire taak is en het daardoor in het verleden te weinig politieke prioriteit heeft gekregen. Defensie is zich daar nu meer van bewust dan vroeger. De opstellers zien dat als een eerste stap. Maar om de problemen echt de baas te worden, moet volgens het IBO-rapport "alles uit de kast". De schrijvers zijn er echter niet gerust op dat dat ook gebeurt. Het rapport geeft dan ook de omineuze waarschuwing dat in de huidige situatie het risico bestaat dat de handhavende instanties Defensie dwingen tot investeren in of het sluiten van kantoren.

https://www.defensie.nl/actueel/nieuws/2021/04/16/vastgoed-in-lijn-met-defensievisie-2035

Foto Defensie: Prins Bernhardkazerne die in het Strategisch vastgoedplan grondig wordt aangepakt

Hr.Ms. Tromp, voorjaar 1996.

Sat, 13 Mar 2021 09:50:09 GMT

Voorjaar 1996 neemt Hr. Ms. Tromp deel aan een grote NAVO oefening op de Noord-Atlantische oceaan. Maar het is al 10 dagen stormachtig weer en de oefening zakt een beetje in. De Tromp krijgt opdracht om naar Noorwegen te varen om twee Noorse leden van de oefenstaf af te zetten; in een klein plaatsje aan het einde van een fjord. Een hele verademing na 10 dagen slingeren en stampen. De bemanning geniet van de paar uur rust en het prachtige uitzicht. Rond het middaguur komt het einde van het fjord in zicht en doemt het dorpje op. Van de wal vertrekt een bootje om onze Noorse collega's af te halen. "Beide assen stop", "Beide assen stop ingesteld".

"Commandant, bakboord spoed volgt niet". "TC hier brug, waarom volgt bakboord spoed niet?" "Brug, TC er zijn al twee man naar achteren".

"TC, Brug overgaan op bakboord handbediening VSI".

Met stuurboordas "achteruit" wordt de snelheid verminderd.

"Brug hier TC, kunnen niet over op handbediening VSI". Een snelle blik over en weer; de kade komt steeds dichterbij.

"TC hier brug, bakboord kruisvaartmachine stoppen, bakboord as op de rem ".

"TC begrepen". We liggen nu stil maar verlijeren langzaam, de boottransfer kan beginnen.

Rond de kaartentafel kijken commandant en navigatie-officier op de kaart. Er is hier te weinig ruimte om op één as te draaien. Geen sleepboten beschikbaar om ons daarbij te helpen. Ankeren gaat niet, zelf hier vlak voor de kade is het veel te diep. De commandant wijst op een breder stuk in het fjord, 5 mijl terug. "Daar kunnen we draaien". "HTD kunnen we snel weer over bakboord as beschikken? "Geen idee, we weten niet wat er aan de hand is". "Ok, dan gaan we achteruitvaren. Een extra lange kabel wordt aan de manoeuvreer microfoon aangesloten. De commandant trekt zijn syntex jas aan, zet zijn pet op, klusband onder de kin en loopt naar het seindek. Daar heeft hij beter zicht op het achterschip. Zodra de sloep met de Noorse collega's is afgestoken, klinkt het rustig "Stuurboord Langzaam Achteruit, roer stuurboord aan boord". Hr.Ms. Tromp komt in beweging en begint aan haar reis achteruit. Als stuurboord as ook maar geen kuren krijgt!

Eenmaal gedraaid en weer veilig op open zee, zitten alle TD-kopstukken op Bureau TD. Tekeningen en hydraulische schema's van de VSI , de Variabele Spoedverstel-installatie, liggen op tafel. Niemand heeft dit eerder meegemaakt. Geen idee wat er aan de hand is. De deur gaat open en de commandant vraagt of we al wat weten.... "eh..., nee, we tasten nog in het duister". "Ok, ik hoor het wel, succes".

"Zou de noodverstelzuiger soms naar voren zijn gekomen?". "Hoe zou dat kunnen?". "Zou het met het slechte weer en de zware zeegang te maken kunnen hebben?". De noodverstelzuiger is een met een handpomp bedienbare noodzuiger waarmee de schroef met maximale spoed kan worden geblokkeerd als de as defect is en op de vang staat. Maar niemand heeft dat ooit om handen gehad. In de pompkamer VSI beweegt de Chef Voortstuwing fanatiek de zwengel van het hydrauliekpompje. Maar geen resultaat. We koppelen de hydrauliekslang dat het pompje met de installatie verbindt af en hangen het in een emmer. De handbediening van de VSI wordt weer ter hand genomen. Na enig grommen en trillen spuit er plotseling hydrauliekolie in de emmer, begint de installatie vertrouwd te zoemen en loopt de spoedstandindicator weer terug.

Op de brug wordt het goede nieuws opgelucht ontvangen. "Had er ook alle vertrouwen in dat jullie er wel uitkwamen". "TC, brug bakboord Tyne starten en aan de lijn brengen". Als Hr.Ms. Tromp weer met beiden "100" ingesteld de oceaan opzoekt, pakt de commandant de scheepsomroep. "Attentie, hier de commandant. We hebben vandaag waarschijnlijk een nieuw record achteruitvaren neergezet. Maar de technische problemen zijn opgelost en we kunnen onze reis gewoon voortzetten. Goed gewerkt allemaal". Daar is de bemanning het mee eens: goed gewerkt allemaal.

In herinnering aan Jan Willem Kelder Vice-admiraal b.d. (1949-2021)

Nieuwe ronde, Nieuwe Haven, nieuwe kansen!

Wed, 10 Mar 2021 09:41:31 GMT

Amerika wil zijn krijgsmacht beter beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Geen loze oproep want de afgelopen jaren hebben hurricanes, overstromingen en bosbranden grote schade aangericht aan vitale delen van de Amerikaanse militaire infrastructuur. Het US DOD heeft lang geleden al onderkend dat de stijging van de zeespiegel een bedreiging vormt voor de grootste marinehaven ter wereld, in Norfolk West-Virginia. Hoe zit dat eigenlijk in Nederland met de Nieuwe Haven?

Is de Nieuwe Haven klimaatbestendig ?

Het RIVM gaat uit van een stijging van de zeespiegel van 1,1 meter in 2100 ten opzichte van het referentietijdvak 1986-2005. In het scenario " business as usual " kan dat oplopen tot 2,3 - 5,4 meter in 2300. Het Deltaprogramma dat Nederland de komende decennia moet voorbereiden op het stijgen van de zeespiegel, voorziet wel in verdere bescherming van Den Helder maar niet in bescherming van de haven, daar moeten de eigenaren zelf voor zorgen.

Defensie heeft door Deltares een analyse laten uitvoeren naar het overstromingsrisico voor de buitendijks gelegen Nieuwe Haven. Uit die analyse blijkt dat als gevolg van de zeespiegelstijging en bodemdaling de kans op een overstroming en daarmee schade voor Defensie is toegenomen. Royal Haskoning DHV heeft vervolgens in opdracht van Defensie een drietal kansrijke beschermingsstrategieën bepaald. Defensie beraadt zich thans welke mogelijke maatregelen zij in dit kader zelfstandig en/of samen met stakeholders in de omgeving wenst te nemen en uit te voeren gedurende de revitalisering van de Nieuwe Haven de komende jaren.’

Vooralsnog zijn die plannen blijkbaar nog niet zo ver dat ze al zijn opgenomen in het Defensie Strategisch Vastgoedplan (2019). De Nieuwe Haven komt er niet in voor ondanks een doorkijk tot 2050.

Uitdagingen en kansen

Huidige en toekomstige plannen om Nederland te beschermen tegen een stijgende zeespiegel zullen links- of rechtsom gevolgen hebben voor de Helderse haven. Aanpassingen kunnen echter samenvallen met de noodzaak om Nederland voor te bereiden op de energietransitie. Den Helder - met de ambitie een belangrijk rol te spelen in de waterstofeconomie - is ideaal gelegen omdat het toegang heeft tot lege gasvelden (voor afvoer van afgevangen CO 2 die bij de productie blauwe waterstof vrij komt). Dicht bij een aanlandplaats van duurzame energie uit de Noordzee ligt (voor de productie van groene waterstof). En in de Marine een potentiele afnemer heeft van groene methanol (te produceren uit afgevangen CO 2 en groene of blauwe waterstof). Wat is een mooier vooruitzicht dan dat de Marine in de toekomst vaart op in de Kop geproduceerde groene methanol.

Op de Nieuwe Haven heeft de Marine een eigen kracht-warmte station dat de haven (deels) van elektrische energie en warmte voorziet. Die eigen energie-infrastructuur zal te zijner tijd moeten worden vervangen en dat biedt in samenhang met initiatieven vanuit de Regionale Energiestrategie (RES) Noord-Holland Noord, kansen. Ook van belang omdat in het rapport van Bosch & van Rijn (2013) al is aangetoond dat op defensieterreinen potentieel veel duurzame energie kan worden opgewekt. In de concept RES Noord-Holland Noord (April 2020) komt Defensie helaas nauwelijks voor. En dan alleen nog als hindermacht: dingen kunnen niet vanwege Defensie.

Bestuurlijke versnelling?

De Afsluitdijk wordt nu na 90 jaar grondig aangepast aan de eisen van deze tijd. Om Nederland veilig te houden en waar mogelijk bij te dragen aan de opwekking van duurzame energie.

Meer dan 70 jaar na de aanleg is ook de Nieuwe Haven aan "revitalisering" toe. De bestuurlijke raderen zijn in beweging gezet. Maar of ze al snel genoeg draaien? Hoogste tijd om de plannen te concretiseren en prominent op te nemen in het Defensie Strategisch Vastgoedplan.

Foto boven Defensie: De Nieuwe Haven

Offutt AirForce base, Nebraska na overstroming van de Missouri. foto Tech Sgt Rachelle Blake

Melden met jas en tas bij de portier!

Wed, 24 Feb 2021 10:10:41 GMT

Het kabinet Rutte III is klaar met regeren en de balans kan worden opgemaakt. Bij haar aantreden heeft het zichzelf uitgeroepen tot het groenste Kabinet ooit. En heeft dat met de Klimaatwet en het Klimaatakkoord ook deels waargemaakt. Nodig want klimaatverandering wordt inmiddels breed beschouwd als een serieus veiligheidsrisico. Misschien wel het grootste. Hoe heeft Defensie het er van afgebracht? Toch primair verantwoordelijk voor onze veiligheid en bij de overheid veruit de grootste gebruiker van fossiele brandstoffen.

Macht

Bij hun aantreden troffen de beide bewindslieden de "Operationele Energiestrategie" van mevrouw Hennis aan. Met daarin onder andere de ambitie om in 2030 20% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen. Minder vergaand dan de nationale doelstellingen maar goed verdedigbaar. Defensie moet immers ook onder extreme omstandigheden inzetbaar blijven. Waarbij het dan ook niet kan beschikken over de moderne energie-infrastructuur die we hier hebben. Weliswaar een beperkte opgave ten opzichte van anderen maar voor Defensie een hele uitdaging.

In plaats van krachtig aan het werk te gaan met de Operationele Energiestrategie, hebben de bewindslieden zich vooral ingespannen om de nalatenschap van hun voorgangster te ondergraven. En omdat dat botst met de ambities van het Kabinet, is dat op nogal slinkse wijze gebeurt. Met als gevolg dat Defensie nu (nieuw) beleid en een aanpak heeft met een tijdshorizon van maar tot 2022. En met geen enkele perspectief op het halen van de doelen "2030". Sterker nog Defensie gaat de komende jaren meer fossiele brandstoffen gebruiken in plaats van minder. Dat vergroot onze afhankelijkheid van hen die nog wel over olie- en gasvoorraden beschikken en ondermijnt de collectieve veiligheid door niet bij te dragen aan het tegengaan van klimaatverandering.

Mevrouw Bijleveld en mevrouw Visser verdienen lof en waardering voor hun inzet voor Defensie de afgelopen jaren. Maar waar het Kabinet de (energie) bakens probeerde te verzetten, zette Defensie de hakken in het zand. Dat is ze aan te rekenen. Het wordt tijd dat beiden een andere betrekking krijgen.

Tegenmacht

Geen macht zonder tegenmacht. Waar dat toe leidt, heeft de kindertoeslagenaffaire nog eens aangetoond. De tegenmacht van de bewindslieden is de Vast Commissie Defensie. Het moet de leden toch opgevallen zijn dat Defensie het kabinet Rutte III pootje lichtte bij het tegengaan van klimaatverandering? Alleen D66 gaf met regelmaat tegengas maar de rest liet het afweten.

Met als dieptepunt het antwoord op de vraag waarom in de nieuwe "Defensie Energie en Omgeving Strategie" de doelstellingen "2050" nog wel stonden maar die van "2030" niet meer. Volgens mevrouw Visser golden die nog wel maar waren ze niet opgenomen "om tekst te besparen". De commissie zat haar aan te kijken met een glazige blik van "goed punt, daar hadden we niet aan gedacht". Alsof je naar een "Gilbert and Sullivan" operette zit te kijken.

Dat gebeurde ook in het min-of-meer tegelijk verschenen "Strategisch Vastgoedplan". Ook hier alleen nog de doelstellingen "2050". Was "2030" ook hier geschrapt om "tekst te besparen"? Of bewust weggelaten om de urgentie om nu te handelen, af te zwakken? Waarschijnlijk dat laatste: Things are seldom what they seem; Skim milk masquerades as cream.

Ook dit liet de Vaste Commissie Defensie zich welgevallen. Hoogste tijd voor nieuwe gezichten.

Kies een militair!

Op de sociale media loopt de campagne "Kies een militair". Een sympathieke actie want er zitten prima kandidaten tussen. Als ze gekozen worden en in de Vaste Commissie Defensie zitting krijgen dan moeten ze zorgen voor een adequate tegenmacht. En Defensie in de goede richting duwen. Naar een krijgsmacht die in 2030 tenminste 20% minder afhankelijk is van fossiele brandstoffen.

Voor de liefhebbers van Gilbert and Sullivan uit "The pirates of Penzance" het toepasselijke:

"Stop, ladies, pray!"

Meer geld voor Defensie? En waarom dan wel?

Sun, 07 Feb 2021 16:23:57 GMT

De Corona pandemie drijft de overheidsschuld hoog op. Defensie vreest, niet ten onrechte, de prijs te moeten betalen. Om dat voor te blijven, hameren Defensie, denktanks en burgerinitiatieven juist op méér geld voor Defensie. Belangrijk met het oog op de verkiezingen en hopelijk overtuigt het de kiezer om verdere afbraak te voorkomen. Alles onder de noemer "Nederland heeft een sterke krijgsmacht nodig en daar moeten we wat voor over hebben". Maar waarom moet er meer geld naar Defensie?

De gangbare antwoorden blijven nu helaas hangen in abstracties als: "de wereld wordt steeds onveiliger", "we kunnen niet meer aan onze grondwettelijke taken voldoen" en "bij een groot conflict kunnen we het maar 3 dagen volhouden". Dat is preken voor eigen parochie. Voor dat soort gemeenplaatsen gaat de kiezer de portemonnee niet trekken. De Defensievisie 2035 had voor betere antwoorden moeten zorgen, maar heeft dat nagelaten. De minister wil tot 17 mld € extra uitgeven aan 4 prioriteiten te weten.....als u het nog weet mag u uw vinger opsteken.

Waar gaan gewapende conflicten in de toekomst over?

Oorlogen komen niet uit de lucht vallen. Ze ontstaan als uitvloeisel van grote economische en maatschappelijke veranderingen. Daar waar de status quo verandert, voelen de gevestigde belangen zich bedreigd door nieuwkomers die hun kans ruiken. Kun je dan op tijd de bakens verzetten of laat je het aankomen op een gewapend conflict? In het recente artikel " How the race for renewable energy is reshaping global politics " beschrijven Leslie Hook en Henry Sanderson in de Financial Times hoe de overgang van fossiele brandstoffen naar alternatieven voor een enorme omwenteling gaat zorgen: politiek, maatschappelijk en economisch. In omvang te vergelijken met de industriële revolutie .

Nadat politiek en wetenschap al langer overtuigt waren van de noodzaak om afscheid te nemen van fossiele brandstoffen, is ook het bedrijfsleven in beweging gekomen. Grote bedrijven investeren veel geld in de ontwikkeling en de productie van nieuwe technieken en alternatieve brandstoffen. En in de aanleg van de energie-infrastructuur die voor die transitie nodig is. Beleggers en investeerders zetten daar op in en onttrekken hun geld aan de traditionele mijnbouw- en energiebedrijven. Zelfs die zien de bui al hangen en proberen hun strategie aan te passen. Vooralsnog lijkt China met haar vooruitziende en staatsgeleide industriepolitiek economisch een grote voorsprong te hebben.

Het gaat ook grote gevolgen hebben voor de geo-politieke verhoudingen. En waar die gaan schuiven, ontstaan spanningen. De auteurs onderscheiden twee potentiële conflictbronnen. Ten eerste het verschil tussen de landen die van nature beschikken over grote hoeveelheden duurzame wind-, zonne-, en geothermie en de landen die daar beperkt over beschikken maar wel de technologie, de zeldzame aardmetalen, de organisatie en de industrie hebben om aanbieders en afnemers bij elkaar te brengen. Verschillende belangen en onderlinge concurrentie kunnen tot spanningen en conflicten leiden. Maar het wederzijdse belang maakt het ook mogelijk om tot oplossingen te komen.

En dan de strijd tussen de landen die inzetten op duurzame energie- als aanbieder of afnemer- en de landen die nog beschikken over grote olie- en gasvoorraden. De vraag naar olie en gas zal geleidelijk afnemen en de prijs mogelijk laag blijven. Daarvoor is duurzame energie inmiddels al te competitief en beconcurreren de exporterende landen elkaar te veel op het behoud van hun marktaandeel. De Golfstaten kunnen wellicht inzetten op beide en zo het verlies aan olie- en gasinkomsten geleidelijk opvangen. Voor Rusland ziet de toekomst er veel somberder uit. De politieke en maatschappelijke stagnatie zit zo diep dat er weinig hoop is dat Rusland daar op eigen kracht uit komt. Het zal goedschiks of kwaadschiks haar bedreigde positie als traditionele energiereus verdedigen en waar mogelijk een wig drijven tussen de aanbieders en afnemers van duurzame energie.

Tijd voor een nieuwe Defensienota

Meer geld voor de krijgsmacht is van oudsher niet iets waar Nederlanders snel warm voor lopen. De huidige oproepen om dat wel te doen, verdienen ondersteuning maar missen helaas overtuigingskracht.

Nederland en Defensie moeten zich voorbereiden op conflicten die ontstaan nu de overgang van fossiel naar alternatieven een dynamiek op gang brengt die zijn weerga niet kent. De Defensievisie 2035, de intellectuele meesterproef van de minister, heeft die ontwikkeling volledig gemist. De nieuwe uitdagingen vragen om een andere krijgsmacht. Niet alleen om als machtsmiddel relevant te blijven maar ook omdat het zelf de omslag moet maken van fossiel naar alternatieven. En daar is veel geld voor nodig.

De nieuwe bewindslieden hebben wat te doen: begin met het schrijven van een nieuwe Defensienota!

Foto Defensie

Onbemand bespaart... maar niet onbegrensd.

Tue, 26 Jan 2021 11:12:15 GMT

Matroos 1 Van der Steng heeft weinig vertrouwen in onbemand varen.

met dank aan J. Verhoeven

Onbemande wapensystemen hebben tal van voordelen en naar mate de techniek voortschrijdt, zullen ze vaker bemande systemen vervangen. Een voordeel dat vaak over het hoofd wordt gezien, is dat onbemande wapensystemen aanzienlijk minder brandstof gebruiken dan bemande systemen. Een belangrijk aspect omdat ook wapensystemen minder afhankelijk moeten worden van fossiele brandstoffen. Wat zijn de mogelijkheden voor lucht-, zee- en landsystemen?

Luchtsystemen

Vliegtuigen en helikopters die passagiers vervoeren zullen met piloten blijven vliegen. Hoe betrouwbaar de systemen ook zijn, de passagiers blijven weg zonder man/vrouw aan de stuurknuppel. Dat geldt evengoed voor militair luchttransport. Zelfs in versterkte mate omdat militair transport ook inzetbaar moet zijn daar waar ondersteunende grondsystemen niet of nauwelijks aanwezig zijn en het risico op sabotage extra groot is.

Een modern jachtvliegtuig weegt zonder brandstof en munitie zo'n 13 ton. Maar welke deel van dat gewicht wordt ingenomen door de piloot, zijn/haar uitrusting, de schietstoel en de intrinsiek met de piloot verbonden systemen? Daarnaast worden snelheid, wendbaarheid en detecteerbaarheid voor een belangrijk deel bepaald door het belang om vliegtuig en piloot weer veilig terug te krijgen. Een gevechtsvliegtuig zonder piloot kan kleiner, lichter, langzamer zijn en toch de gewenste militaire uitwerking hebben. Dat is niet alleen veel goedkopere maar vermindert ook het brandstofgebruik. Nu is de techniek misschien nog niet zover maar dat lijkt een kwestie van tijd. Uit oogpunt van energiebesparing liever vandaag dan morgen.

Niet alleen hier maar bij bijna alle wapensystemen ontbreekt een "energy breakdown" waar ontwerp en inzet worden afgezet tegen het energiegebruik. Dat is een gemakzucht en nonchalance die eigenlijk niet meer van deze tijd is. Als defensie en de Defensie-industrie dat gaan doen, zal dat leiden tot betere en effectievere wapensystemen.

Met de verwerving van onbemande Reapers heeft de Luchtmacht een goede stap vooruit gezet.

Zeesystemen

Nu onbemande vliegtuigen in het militaire domein snel aan belang winnen, wordt soms gemakshalve verondersteld dat zeesystemen wel volgen. Maar de verschillen zijn groot. Vliegende systemen blijven hooguit een dag in de lucht. En worden dan nagekeken, zo nodig hersteld, bijgevuld, opgepoetst en weer in de koffer gedaan. Maar een marineschip is na een dag varen net door het Kanaal en blijft dan nog weken of maanden weg. Zelfs als er geen groot defect is, zal een culminatie van niet herstelde kleinere storingen, na enige tijd leiden tot uitval van een van de hoofdsystemen. Bovendien kan een schip op zee minder gemakkelijk slecht weer ontlopen. Juist bij storm is zeemanschap gevraagd en dat laat zich niet gemakkelijk automatiseren of op afstand vanuit een container bedwingen.

Elke overeenkomst tussen vliegende en varende systemen gaat ook mank door het verschil in medium. Technisch gezien hebben vliegtuigmotoren een makkie omdat ze door dezelfde lucht gaan die ze nodig hebben voor verbranding en koeling. Bij schepen moeten lucht en water strikt gescheiden blijven. Dat maakt lucht- en uitlaatgaskanalen alsmede (zeewater)koelsystemen kwetsbaarder dan bij luchtsystemen. Bovendien moet de "warme lucht" die bij (straal)vliegtuigen direct het werk doet, bij schepen worden omgezet in mechanische energie via zuigers, krukassen, tandwielkasten, koppelingen, schroefassen en schroeven. En dan ook nog langs stuwblokken, draaglagers en schot- en asdoorvoeringen. Elke overgang of doorgang vergroot de kans op een fataal defect.

Desniettemin verkent de Amerikaanse marine momenteel de mogelijkheden om met kleine onbemande platformen langdurig op zee te kunnen blijven. Als het in de praktijk werkt en er niet teveel vredesverliezen zijn, kan het een goede aanvulling zijn op de maritieme slagkracht. En veel brandstof besparen.

Landsystemen

Van de drie krijgsmachtdelen gebruikt de Koninklijke Landmacht de minste brandstof. Maar waar zee-, en luchtsystemen bijna altijd terug kunnen vallen op hun eigen energie-infrastructuur, zijn landsystemen afhankelijk van lange en kwetsbare aanvoerlijnen. De aanvoer alleen al kost mogelijk meer brandstof en inzet van militaire middelen dan het daadwerkelijke gevecht. Zwaar materieel lichter of overbodig maken, maakt een aanzienlijk verschil. Zwaar geschut heeft massa nodig om te kunnen functioneren. Maar welke deel van de massa van een pantserhouwitser of tank is noodzakelijk om te kunnen vuren en te verplaatsen? En welk deel is bepantsering die bedoeld is om de bemanning te beschermen? Zonder bemanning kan dat deel van de massa vervallen.

Een bijzonder vorm van "onbemand" gaan, is zowel bemanning als transportmiddel schrappen. Militairen die nu gepantserd worden vervoerd, zouden de passieve bescherming die bepantsering biedt, kunnen inruilen voor actieve bescherming. Door zich op eigen maar ondersteunde kracht te verplaatsen, op een "pedelec". De bescherming die bepantsering biedt, wordt dan ingeruild door zich ongehoord, ongezien, ongemerkt langs verschillende routes te kunnen verplaatsen. Natuurlijk niet in alle dreigingssituaties de beste oplossing maar in vele wel. De Koninklijke Landmacht experimenteert al langer met pedelecs maar tot invoering is het nog niet gekomen.

Landstrijdkrachten en de defensie-industrie verkennen de mogelijkheden van robotisering en het gebruik van kleinere, lichtere en wendbaarder wapensystemen.

Tot slot

De overgang van bemand naar onbemand heeft aanzienlijke operationele voordelen. En is ook één van de lijnen waarlangs Defensie het brandstofgebruik kan terugdringen. Waar er mogelijkheden zijn, moeten die met beide handen worden aangegrepen. Maar de techniek heeft zijn grenzen.

Foto Defensie. Defensie heeft de MQ-9 Reaper aangeschaft

Is de tank uitgeteld?

Tue, 12 Jan 2021 11:51:11 GMT

Nederland gaat haar antitank capaciteit uitbreiden. Naast de Gill en de Panzerfaust komt er een extra wapen voor de bestrijding van tanks op korte afstand. In de media kreeg dat weinig of geen aandacht. Begrijpelijk, want Nederland heeft wel wat anders aan z'n hoofd. Maar wel jammer want achter die aanschaf schuilt een andere discussie. Die laat zich samenvatten met de vraag "mooi dat er nieuwe antitankwapens komen mevrouw de minister, maar wanneer komen nu de door u beloofde tanks"? Of breder geformuleerd, heeft de Main Battle Tank (MBT) nog een toekomst en zo ja, moet Nederland weer eigen tanks aanschaffen?

Heeft de tank nog toekomst?

De tank is de afgelopen jaren enigszins in "Erklärungsnot" geraakt. Het was altijd bij uitstek een offensief wapen. Op het slagveld kon het doorbraken forceren en slagen winnen. Maar de laatste jaren is de nadruk vooral komen te liggen op hoe tanks te beschermen tegen steeds betere antitankwapens. Daar komt nu een nieuwe dreiging vanuit de lucht bij. Met enige verbijstering zullen militaire analisten hebben gekeken naar de recente zwart-wit beelden van "loitering ammunition" die in Syrië en in Nakorno-Karabach ogenschijnlijk ongehinderd grote aantallen zware wapens uitschakelden.

Het Amerikaanse Korps Mariniers gaat haar tanks afstoten omdat het niet meer past in het nieuwe operationele concept. I n de Britse pers verschenen onlangs berichten dat UK MOD geen geld had om de eigen Challenger tanks te moderniseren en daarom overwoog grote aantallen uit dienst te stellen. Ook de grote hoeveelheid brandstof die tanks gebruiken en de noodzaak om ze daar in de frontlinie mee te voorzien, is een enorme uitdaging. Met al die in de lucht "rondhangende" munitie wordt het er in het directe logistieke achterland ook niet veiliger op.

Duitsland en Frankrijk daarentegen, met grote belangen in de wapenindustrie, hebben overeenstemming bereik over de ontwikkeling van een nieuwe tank die op den duur de Leopard (60 ton/7,2 ltr/km) en de Leclerc (58 ton/13,8 ltr/km) moet gaan vervangen. Maar of die opvolger net zo'n prominente plaats in het arsenaal gaat krijgen als zijn voorgangers, is op zijn minst onzeker. In Amerika worden de Abrams tanks (67 ton/14,8 ltr/km) momenteel uitgebreid gemoderniseerd en weer aan de sterkte toegevoegd.

Moet Nederland weer eigen tanks aanschaffen?

Om de vuurkracht op land te verbeteren wilde minister Bijleveld eind 2018 weer investeren in eigen Nederlandse tanks; naast de 18 Leopards die al sinds 2015 van de Bundeswehr worden geleased. Van dat voornemen is nog weinig terecht gekomen. En ook de onlangs gepresenteerde Defensievisie 2035 biedt daartoe geen aanknopingspunten. Ook lijkt het defensiebudget na de verkiezingen 2021 niet zodanig te groeien dat investeren in nieuwe capaciteit kan zonder dat dat ten koste gaat van andere wapensystemen.

Waar de al-dan-niet verwerving van nieuwe tanks ook tegen aan loopt, is de Klimaatwet. Nederland moet in 2030 49% minder CO 2 u itstoten. Vooralsnog heeft Defensie voor zichzelf een uitzonderingspositie bedongen (20% minder afhankelijk van fossiele brandstoffen in 2030). Maar Defensie heeft nu geen adequaat beleid en aanpak om het brandstofgebruik substantieel terug te dringen. Sterker nog, het gaat de komende jaren juist méér in plaats van minder fossiele brandstoffen gebruiken. De consequentie van die nalatigheid is dat Defensie geen "carbon budget" overhoudt om te investeren in nieuwe grootverbruikers.

In 2012 heeft Defensie op basis van financiële afwegingen besloten de eigen tanks stil te zetten en te verkopen. Een ongelukkige en ontijdige beslissing die de Koninklijke Landmacht hard heeft geraakt. Maar aan het terugdraaien van die beslissing, zitten onzekerheden en bezwaren. Allereerst is er de militair belangrijke vraag wie de wedloop tussen tank en antitank gaat winnen. Voorlopig lijkt de antitank aan de winnen hand. Daarnaast zijn er gewoonweg geen financiële middelen en is er geen carbon budget om het leger weer met eigen tanks uit te rusten. Om de vuurkracht op land te verbeteren kan Defensie daarom beter investeren in antitankwapens, grondgebonden en vanuit de lucht. En zich voorbereiden op de komst van nieuwe, kleine, lichte, wendbare en onbemande platformen .

foto: Defensie

Het "zachte" voortzettingsvermogen van het Verenigd Koninkrijk

Sun, 03 Jan 2021 13:29:06 GMT

Na vorige maand aandacht te hebben besteed aan het Duitse "Nachhaltigkeitsbericht der Bundeswehr" nu tijd voor de Britse tegenhanger, het tweejaarlijkse "Sustainable MOD Report".

Ook hier een prachtig overzicht van beleid, programma's en de verantwoording daarover van het "zachte" voortzettingsvermogen van de (Britse) krijgsmacht. Met een breed scala aan onderwerpen die belangrijk zijn om Defensie midden in de samenleving te houden en als aantrekkelijke werkgever te presenteren. Met ook de noodzaak om Defensie minder afhankelijk te maken van fossiele brandstoffen. Volgens de opstellers moet het grootste deel daarvan bij het vastgoed worden gerealiseerd omdat dat bij de operationele eenheden lastiger is. UK MOD heeft als doel om in 2025/2026 de operationele eenheden 10% energie-efficiënter te laten zijn dan in 2015/2016.

UK MOD maakt werk van het terugdringen van het aantal dienstreizen. Door meer toe te zien op de al-dan-niet noodzaak daarvan en het thuiswerken te bevorderen, is daar al meetbaar resultaat bereikt. Om daar op te kunnen sturen beschikt de UK MOD wel over de noodzakelijke defensie brede reisdata. Voor zover bekend heeft het Ministerie van defensie nog geen beleidsvoornemen om het volume werkgerelateerde reizen substantieel terug te dringen. Dat zou het wel moeten doen om bij te dragen aan de afspraak in het Klimaatakkoord om in 2030 het aantal werkgerelateerde kilometers met de helft terug te brengen. Maar met de recente met COVID-19 opgedane ervaringen moet dat toch mogelijk zijn?

Een aardige bijkomstigheid uit het Britse rapport. Het heeft een aparte paragraaf gewijd aan het behoud van het historisch militair erfgoed. Idee voor een toekomstige Nederlandse versie?

Zowel Duitsland als het Verenigd Koninkrijk maken in hun rapporten gebruik van de iconen "Duurzame Ontwikkelingsdoelen" van de Verenigde Naties om de verschillende onderwerpen te duiden. Een onderkenning van het belang van de systeem overstijgende aanpak die nodig is om een "houdbare" wereld mogelijk te maken. Inmiddels weid en zijd toegepast maar nog niet door het Ministerie van defensie. Ook uit oogpunt van "public relations" wel verstandig om dat te doen.

Link naar het Sustainable MOD Report

Werkgroep "Zandzakken voor de deur"

Wed, 16 Dec 2020 12:21:34 GMT

Een geanonimiseerd verslag van de werkgroep "Zandzakken voor de deur".

Hartelijk welkom allemaal bij de werkgroep "Zandzakken voor de deur". De kwieke landmachtgeneraal met genie-padjes kijkt verwachtingsvol naar het bonte gezelschap van deskundigen en aangewezenen. 'De staatssecretaris heeft mij gevraagd nog eens goed in kaart te brengen hoe het staat met "duurzaamheid'. Reden is dat de minister en zij zich daar toch zorgen over maken. Ze hebben er alles aan gedaan om het onderwerp zo lang mogelijk buiten de deur te houden maar zijn er niet gerust op. Het kan na de verkiezingen zo maar weer terugkomen'.

'En ik moet haar nageven' zegt de voorzitter, die als hoogste in rang gewend is de toon te zetten 'dat ze daar knap in is geslaagd. In de Defensievisie 2035 heeft de minister een eis van 14 tot 17 miljard euro extra neergelegd voor Moderne bedrijfsvoering, Wendbaar en toekomstbestendig, en eh... help me even...', 'nieuwe kombuizen', zegt de mevrouw van het bureau "Smikkelen en smullen". 'Oh ja, nieuwe keukens. En in diezelfde Defensievisie 2035 wordt het woord Klimaatverandering maar één keer terloops genoemd. Als je daar in Den Haag tegenwoordig mee wegkomt, ben je een hele grote. Maar blijft dat zo na de verkiezingen'?

'Wat opmerkelijk is', zegt de flamboyante burgerambtenaar met de verwarde haardos, 'is dat Rutte onlangs heeft aangegeven ook wel met GroenLinks te willen regeren. 'Jesse Klager' roept een majoor met z'n baret nog op. 'Maar regeren over links heeft ook voordelen. Als het defensiebudget niet stijgt, is er ook geen ruimte voor linkse hobby's'. 'Elk nadeel heb z'n voordeel' roept de majoor knorrig. De voorzitter kijkt enigszins verstoord op. Namens de postactieven mengt brigadegeneraal bd B. zich in de discussie. 'Thierry staat pal achter de minister. Hij heeft uitgerekend dat met de enorme investeringen die daar voor nodig zijn, onze kansen om China eigenhandig te verslaan maar met 0,000007% toenemen'. Heeft dus geen enkele zin'. 'Dank je T.' zegt de voorzitter met weinig enthousiasme.

'Hoe staat het juridisch' vraagt hij aan de man met de scherpe neus en een geslepen potlood in de aanslag. Bedachtzaam sluit de jurist zijn lange vingers aaneen. 'Noch Klimaatwet noch Klimaatakkoord maken een uitzondering voor de krijgsmacht. Dus juridisch moeten wij ook bijdragen aan 49% minder CO 2 -uitstoot in 2030. Dat terwijl de minister zich nog niet eens wil verbinden aan de eigen defensie doelstelling van 20% minder afhankelijk van fossiel in 2030'. 'Maar als het er niet expliciet in staat dan zijn we er toch ook niet aan gehouden?' vraagt een bijdehandje in een te krap uniformjasje. De voorzitter lijkt even afgeleid maar kijkt dan hoopvol naar de man die ervoor heeft gestudeerd. 'Ik zal de jurisprudentie er nog eens op naslaan' zegt hij maar lijkt er niet echt in te geloven.

'Wat ook niet helpt' zegt de majoor met de baret op, 'dat we zelf blijven doorklooien met die elektrische tank, een verkeerd signaal'. De voorzitter onderbreekt hem, 'het tenue binnen is mondkapje op maar baret af'. De baret gaat af en de majoor verzucht dat hij in de veertig jaar bij de baas nog nooit zo'n onzin heeft gehoord. 'We hadden het er gisteravond in de bar weer over, wat heb je aan een elektrische tank als er in de woestijn geen laadpalen staan, hic...., zijn ze gek geworden'? 'Wilt u niet naar mij kijken als u tegen de voorzitter praat! Zelfs met uw mondkapje op is het niet te harden' snibt de dame die tussen hem en de voorzitter in zit. 'Maar in de woestijn staan toch ook geen benzinepompen' zegt het betwetertje van de Marine. De anderen kijken hem vragend aan. De logica ontgaat hen volledig.

De voorzitter is nog even op zoek naar wat 'hogere" inzichten. En kijkt naar de kapitein van de Luchtmacht met het dunne vlassnorretje. Die hij tot nu toe gedrukt heeft. 'Hoe kijkt de Luchtmacht er tegen aan?' 'Eh, prima...' zegt hij verveeld. 'Zolang het maar niet ten koste gaat van de Sound of freedom'.

'Hartelijk dank voor jullie inzichten zover. Erg nuttig. We plannen binnenkort een vervolgvergadering want er valt nog veel over te zeggen. Het was de laatste bijeenkomst van dit jaar. Rest mij jullie allemaal prettige kersdagen en een beter 2021 te wensen. Ik moet nu snel naar de Afdeling "Pompen of verzuipen" voor de werkgroep "Dijkbewaking".

Met dank aan en Link naar "Duurzaam", Drs. Frans Matser in de Militaire Spectator Jaargang 189 nummer 12 2020.

Foto: defensie

Het "zachte" voortzettingsvermogen van de Bundeswehr: Nachhaltigkeitsbericht 2020 der Bundeswehr

Fri, 11 Dec 2020 12:45:55 GMT

Het "zachte" voortzettingsvermogen van defensie.

Defensie gaat om slagkracht en militair voortzettingsvermogen. Er voor zorgen dat er voldoende wapensystemen en ondersteunende logistiek beschikbaar is om de tegenstander af te schrikken. En als het niet anders kan, het gevecht aangaan en winnen. Klare taal die iedere militair begrijpt en waar bijna alle "denkkracht" op is gericht. Maar om dat als organisatie lang vol te kunnen houden, is meer nodig. Je moet zorgen voor voldoende politiek-maatschappelijk draagvlak. En de militairen en burgermedewerkers moeten zich blijvend met de krijgsmacht verbonden voelen. Noem het het "zachte" voortzettingsvermogen van de krijgsmacht.

Een mooie voorbeeld van institutionele aandacht voor dat zachte voortzettingsvermogen is het Duitse tweejarige "Nachhaltigkeitsbericht der Bundeswehr. Onlangs is de rapportage over 2018-2019 verschenen. De inhoud lijkt verrassend maar goed doordacht en veelomvattend:

tegengaan van klimaatverandering;
beschermen natuur en milieu;
duurzaam bouwen;
opwekken energie en warmte;
duurzame mobiliteit;
duurzaam inkopen;
verenigbaarheid beroep, dienst en gezin;
gelijkberechtiging man en vrouw;
opleiding en persoonlijke ontwikkeling;
gezondheid en medische verzorging.

Goed voorbeeld doet goed volgen

Doet de Bundeswehr het beter dan Defensie als het gaat om het zachte voortzettingsvermogen? Moeilijk te zeggen! Maar dit tweejaarlijkse rapport wekt wel de indruk dat de Bundeswehr de samenhang van al deze schijnbaar verschillende onderwerpen onderkent. En de politiek-maatschappelijke relevatie daarvan begrijpt. Als je het Nachhaltigkeitsbericht alleen al doorbladert, heb je zin om voor de Bundeswehr te werken. Ook uit wervingsoogpunt erg verstandig om je zo te presenteren.

Doet de Bundeswehr het beter dan Defensie? Moeilijk te zeggen maar waarschijnlijk is er weinig verschil. Maar beleid en uitvoering in Nederland zijn alleen terug te vinden in een veelheid van losse nota's, brieven, rapportages etc. Ambtelijk en ontoegankelijk met weinig samenhang en vaak onnodig defensief. Defensie zou moeten overwegen dit Duitse voorbeeld over te nemen. Ook goed voor werving en behoud.

Link naar "Nachhaltigkeitsbericht 2020 des Bundesministeriums der Verteidigung und der Bundeswehr"

En dan nog even als laatste de vragen over de energietransitie.

Wed, 02 Dec 2020 16:05:35 GMT

Op de agenda van het wetgevende overleg Personeel/Materieel Defensie dat op 30 november werd gehouden, stond ook het Plan van Aanpak voor de energietransitie. De Tweede Kamer heeft er helaas vijf jaar op moeten wachten. Het Plan van Aanpak loopt maar tot 2022 en biedt geen enkel perspectief op het halen van de eerder door mevrouw Hennis gestelde doelen waaronder 20% minder afhankelijk van fossiele brandstoffen in 2030. Helaas stelde alleen mevrouw Belhaj van D66 kritische vragen.

Ze vond het Plan van Aanpak erg summier zonder een concrete koppeling met de energiedoelstellingen en doorrekeningen. Alsof Defensie een superduurzame auto presenteerde maar nog niet had besloten of er een elektro of verbrandingsmotor in zou moeten. Ze had drie vragen.

Waar loopt de staatssecretaris tegen aan met betrekking tot de energietransitie en Defensie?

Waarom is er geen koppeling met de klimaatdoelstellingen of het Klimaatakkoord van Parijs?

Welke kennisinstellingen heeft ze betrokken om tot een gedegen plan van aanpak te komen?

I n haar antwoorden aan de Kamer kwam mevrouw Visser als allerlaatste aan bij de vragen over het Plan van Aanpak. Ze beantwoordde alleen de laatste vraag (TNO en MARIN) en herhaalde verder gewoon een aantal punten uit het Plan van Aanpak. Uit het rijtje "vooruitschuiven, blijven studeren, extra paragraafje met mooie voornemens en op zoek naar geld en spullen van anderen". Mevrouw Belhaj had in tweede termijn geen tijd meer om er op terug te komen. Zij realiseerde zich waarschijnlijk ook dat ze aan een dood paard trok en dat alle andere fracties het verder lieten afweten.

Het was een lange en wat ontmoedigende zit voor degenen die de vergadering maandagavond volgden. Een avondje "Omroep Max" is leuker en spannender. Tijd voor nieuwe verkiezingen.

Foto: Defensie

Defensie trekt een lange neus naar de Tweede Kamer.

Tue, 24 Nov 2020 13:06:08 GMT

Er was de afgelopen weken wat te doen over een aanwijzing van de Secretaris- Generaal van het Ministerie van Defensie. Die zou het militairen moeilijker maken om onwelgevallige informatie naar buiten te brengen. Er zijn natuurlijk altijd al beperkingen zeker als het gaat om vertrouwelijke of geclassificeerde informatie. Maar blijkbaar vond de minister het nodig om de touwtjes nog wat strakker aan te trekken. Maar ongemakkelijk nieuws vindt zijn weg toch wel naar buiten al was het maar - waarschijnlijk onbedoeld - via de eigen defensiemedia.

In de laatste Materieelgezien, een uitgave van de Defensie Materieel Organisatie, wordt het goede nieuws gemeld dat Zr.Ms. Zeeland als eerste een zogenaamde Hull Vane krijgt. Een achteraan het schip bevestigde draagvleugel waarmee ten minste 10% brandstof wordt bespaard en ook de zeegang wordt verbeterd. Dat levert geld op maar ook operationele winst: de actieradius neemt toe en het vergemakkelijkt helikopteroperaties. Dat er 5 jaar nodig waren om daartoe te komen, lag voor een deel aan technische hindernissen maar ook aan het tekortschietende besluitvormingsproces.

Volgens de projectleider ving hij overal bot omdat niemand voor de kosten wilde opdraaien als de opbrengsten naar een ander zouden gaan. Ook de Bestuursstaf, het hoogste orgaan bij Defensie, dat de patstelling had kunnen doorbreken, gaf niet thuis. Uiteindelijk wist hij de Directeur van de Defensie Materieel Organisatie en de Commandant van de Zeestrijdkrachten bij elkaar te brengen en die hebben hun verantwoordelijkheid genomen. Dat er uiteindelijk twee keer drie sterren nodig waren om een bescheiden stap te zetten om minder fossiele brandstoffen te gebruiken, stemt treurig. En de verantwoordelijkheid daarvoor ligt geheel bij de beide huidige bewindslieden.

Hun voorgangster, mevrouw Hennis, heeft februari 2016 de Operationele Energiestrategie vastgesteld. In 2030 wil Defensie 20% minder afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen. Rutte III ziet zichzelf als "groenste kabinet ooit" maar daar hebben Mevrouw Bijleveld en Mevrouw Visser blijkbaar geen boodschap aan. Sterker nog, Defensie verwacht de komende jaren zelfs meer fossiele brandstoffen te gaan gebruiken in plaats van minder. Deze zomer en na lang aandringen door de Tweede Kamer kwam Defensie eindelijk met het Plan van Aanpak hoe die 20% vermindering in 2030 te bereiken. Maar dat loopt maar tot 2022 en biedt geen enkel perspectief op het halen van de doelstellingen. Dan, in 2022, is er naar alle waarschijnlijkheid geen tijd meer om "2030" nog te kunnen halen. Is het weglopen voor de verantwoordelijkheid of iets anders?

Met dit Plan van Aanpak trekken de bewindslieden een lange neus naar de Tweede Kamer, naar de Klimaatwet en het Klimaatakkoord. Het wordt maandag 30 november behandeld in de vaste Commissie van Defensie.

De Defensievisie 2035 heeft een blinde vlek.

Thu, 15 Oct 2020 12:55:09 GMT

Begin 2016 bood minister Hennis de Tweede Kamer de "Operationele Energiestrategie" aan. Defensie wil dat vliegtuigen, schepen en gevechtsvoertuigen in 2030 20% minder afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen en in 2050 70%. Minder ambitieus dan de nationale doelstellingen maar wel een onderkenning van de operationele noodzaak om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. Wat is er na viereneenhalf jaar bereikt en hoe ziet de toekomst er uit?

Defensie heeft viereneenhalf jaar op z'n handen gezeten.

In plaats van serieus werk te maken van de Operationele Energiestrategie hebben de huidige bewindslieden het laten versloffen. Het nieuwe beleidsdocument, de "Defensie Energie en Omgeving Strategie", die dat van mevrouw Hennis vervangt, voegt niets toe. Het Jaarverslag 2019 had wel een energieparagraaf maar die bood niet meer informatie dan de laatste keer dat gebeurde, in 2013. In het zomerverlof kwam Defensie met het langverwachte Plan van Aanpak hoe de doelstellingen "2030" en "2050" moeten worden gehaald. Maar het Plan van Aanpak heeft slechts een looptijd tot 2022 en biedt geen enkele perspectief op het realiseren van de doelstellingen.

Volgens Defensie zelf gaat de krijgsmacht de komende jaren zelfs meer fossiele brandstoffen gebruiken. Dat is een slecht vooruitzicht. Defensie is al een van de grootste gebruikers in Nederland en bij de overheid veruit de grootste.

En wil dat volhouden tot 2035.

Waar het Plan van Aanpak niet verder reikt dan 2022, komt Defensie aan het einde van Rutte III wel met de "Defensievisie 2035". Vol met op zich zinnige politiek-militaire beschouwingen maar met weinig oog voor andere ingrijpende maatschappelijke ontwikkelingen. In de dreigingsanalyse worden klimaatverandering en "Onvoorspelbare natuurlijke dreigingen" nog wel genoemd maar de gevolgen of consequenties daarvan voor omvang en middelen, ontbreken. De onvermijdelijke energietransitie lijkt geheel aan Defensie voorbij te gaan. Defensie wordt klaarblijkelijk geleid door "petrol heads" die zich niet kunnen voorstellen dat dat in de toekomst anders moet. Nergens wordt een verband gelegd met de Klimaatwet en het Klimaatakkoord. Leidende kaders voor de rest van bestuurlijk Nederland maar blijkbaar niet voor Defensie.

Het jaar 2020 wordt al een kanteljaar genoemd. Een paar voorbeelden. Nooit eerder waren er zoveel bosbranden in Australië, Siberië en Californië. De Groenlandse ijskap smelt in recordtempo en in Bagdad liepen de temperaturen op tot 50°Celsius. Afgelopen september schreef NATO Secretaris-Generaal Jens Stoltenberg in een opinieartikel dat klimaatverandering de grootste uitdaging van deze tijd is. Omdat het onze veiligheid bedreigt, moeten volgens Stoltenberg NATO-strijdkrachten zich hierop voorbereiden en daarbij ook hun eigen uitstoot van broeikasgassen verminderen.

Defensie is overigens in een prima positie om ook hier zijn meerwaarde te bewijzen. Het vaart, vliegt en rijdt zo wijd de wereld strekt. Het heeft toegang tot de beste kennisinstituten, veel investeringsruimte en een "denkkracht" waar menig multi-national jaloers op zou zijn. Denkkracht om nieuwe operationele concepten te ontwikkelen en met de industrie te werken aan wapensystemen die inherent minder brandstof gebruiken dan de huidige middelen.

Op de werkvloer is die denkkracht gelukkig al aan het werk met het beproeven, testen en bestuderen van nieuwe ideeën en technieken. Dat is goed voor de beeldvorming maar heeft weinig zin als de defensieleiding de boot blijft afhouden.

Het defensiebudget kan alleen groeien als er serieus werk van "2030" wordt gemaakt.

De beide bewindslieden hebben de afgelopen jaren hard gewerkt aan een betere en sterkere krijgsmacht. Defensie staat er ook beter voor dan een paar jaar geleden. Daarvoor verdienen ze lof. Ze benadrukken ook steeds dat het defensiebudget zoals afgesproken, moet stijgen naar 2% BBP. Dat argument glipt ze echter door de vingers omdat ze te weinig oog hebben voor de politieke realiteit. De Defensievisie 2035 zal de partijen die toch al aarzelen het defensiebudget op te hogen naar 2% BBP, niet overtuigen. Dat gaat niet veranderen wanneer Defensie bewust of door een gebrek aan urgentie een blinde vlek houdt voor de grote uitdagingen van deze tijd: klimaatverandering en energietransitie.

Nederland moet van het Russische gas af

Mon, 21 Sep 2020 07:27:19 GMT

Gepubliceerd in Trouw op 21 september 2020

Veiligheid en energie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden

Hoe veiligheid en energiepolitiek met elkaar verweven zijn, blijkt uit de opgelaaide discussie over Nordstream 2. De gasleiding die door de Baltische zee van Rusland naar Duitsland loopt en bijna klaar is. Met Nordstream 2 wordt de capaciteit van deze route - Nordstream 1 ligt er al sinds 2011 - aanmerkelijk vergroot. Deze enorme inspanning en investering is eigenlijk overbodig want met de bestaande leidingen kan Europa al voldoende worden bevoorraad. Maar de Russen willen hun gas niet via de Oekraïne laten stromen en Duitsland wil met een directe verbindingen haar positie op de Europese energiemarkt versterken. Onbeperkte toegang tot Russische gas is ook nodig om Merkel's Atomausstieg mogelijk te maken.

Nordstream 2 ligt al langer onder vuur. In Europa omdat de Duitse-Russische samenwerking op gespannen voet staat met de Europese inspanningen om een gezamenlijk front te vormen tegen de Russische pogingen om de Europese afnemers uit elkaar te spelen. Vanuit Amerika omdat het vindt dat Europa te afhankelijk wordt van Russisch gas en daarmee minder weerbaar tegen Russische ondermijning en agressie. Het ziet liever dat Europa (duurder) Amerikaans gas koopt dat dan over zee in de vorm van LNG wordt aangevoerd. Ook in Duitsland, ook binnen Merkel's eigen partij CDU, ontstaat nu weerstand tegen afbouw dan wel ingebruikname van Nordstream 2. Na de vergiftiging van de Russische oppositieleider Navalny en de Russische inmenging in Wit-Rusland dreigt de Bondsregering er nu ook openlijk mee. Maar of men doorbijt?

Nederland moet zich uitspreken tegen Nordstream 2

De Nederlandse regering heeft zich indertijd uitgesproken tegen Amerikaanse sancties tegen bedrijven die meebouwen aan Nordstream 2. Dat treft ook de Nederlandse industrie. Inderdaad een onsympathieke manier van met elkaar omgaan onder bondgenoten. Maar Nederland lijkt Nordstream 2 ook te accepteren als onvermijdelijk want het gas moet, nu we ons eigen gas hebben opgestookt, ergens vandaan komen. De rechtse partijen volgen die lijn. Nu kun je die moeilijk als Putin-huggers wegzetten maar het blijft merkwaardig dat ze de Russen zo in de kaart spelen. De Russische federatie heeft de afgelopen decennia heel veel geld verdiend aan de export van olie en gas (in 2016 36% van federale budget). Dat geld wordt gebruikt voor de modernisering van de krijgsmacht, ontwikkeling van "wonderwapens", het bezetten van de Krim, oorlog in Georgië, de Oekraïne, Syrië, het ondermijnen van westerse democratieën en het trekken van een lange neus naar de MH-17 nabestaanden.

Nederland ziet zichzelf als geo-politiek klein-duimpje maar is dat niet als het om energie gaat. Het heeft de grootste oliehaven van Europa en een geweldige gasinfrastructuur. Nederland legt gewicht in de schaal en moet dat gebruiken. Bij het kiezen tussen Amerikaans gas of Russisch gas is de keuze duidelijk. Met name Duitsland heeft lang gedacht dat het verstevigen van de economische banden en de grotere wederzijdse afhankelijkheid Rusland inschikkelijker zou maken. Het tegenovergesteld is waar gebleken. Met al het verdiende geld heeft het revanchisme de wind in de zeilen gekregen. Putin c.s. zullen niet rusten voordat het oude Sovjet imperium is hersteld. Kiezen voor Amerikaans gas voelt nu wellicht als ongemakkelijk zwichten voor “America First”. Maar Trump heeft niet het eeuwige politieke leven en Europa moet voor de lange termijn investeren in goede Atlantische verhoudingen.

Meer inzetten op energie van eigen (Europese) bodem

Met het afblazen van Nordstream 2 komt de energiezekerheid niet onmiddellijk in gevaar. Maar het zal wel gedoe geven en het transport van LNG uit Amerika is niet overmorgen geregeld. De keuze voor Amerika is duidelijk maar moet ook een extra aansporing zijn voor energie van eigen bodem: duurzame niet-fossiele brandstoffen. En voor Merkel een mooie gelegenheid om nog eens na te denken over de wenselijkheid van de Atomausstieg.

Werkzaamheden aan Nordstream 2 foto: © NORDSTREAM 2/Paul Langrock

Luchtverdediging langs velden en wegen.

Thu, 10 Sep 2020 09:12:52 GMT

Met een herinnering voor de Staatssecretaris

Op 8 september ontving de Kamer de A-brief met de behoeftestelling om tot een nieuw Medium Range Air Defence (MRAD) systeem te komen. Het vervangende systeem bestaat uit lanceerinstallaties, raketten en opleidings- en trainingsfaciliteiten. Het nieuwe wapen moet kleinere en snellere doelen op grotere afstand kunnen onderscheppen dan het huidige systeem (NASAMS). Daarboven moet het op het moderne gevechtsveld meer mobiliteit, flexibiliteit en snelheid hebben dan het huidige. Dat laatste gaat volgens de A-brief gebeuren vanuit het programma Defensiebrede Vervanging Operationele Wielvoertuigen. Dat om bij te dragen aan de familievorming en zo het aantal typen voertuigen te beperken. De brief is echter niet duidelijk of dat met de nu beschikbare voertuigen gaat of dat er extra voertuigen bij komen.

Defensie moet nadenken over de mobiliteit van het nieuwe luchtverdedigingssysteem.

Gebruik van bestaande voertuigen klinkt logisch en doortastend maar zo gaan behoeftestelling en realisatie wel erg snel op één hoop. Het Defensie Materieel Planning Proces moet er juist voor zorgen dat dat in A-, en B-fase gescheiden blijft. Los daarvan is "familievorming" ook niet zaligmakend; het is geen doel maar een middel. Als Defensie serieus werk wil maken van de eigen doelstelling om in 2030 en in 2050 respectievelijk 20% en 70% minder fossiele brandstoffen te gebruiken dan vereist introductie van een nieuwe MRAD-systeem ook een grondige analyse van de transportbehoefte; hoeveel voertuigen en soorten vracht, hoeveel verplaatsingen, aantal kilometers, snelheid, etc. De uitkomst kan zijn dat dat met de gangbare militaire voertuigen kan maar ook dat andere oplossingen veel effectiever zijn. Nieuwe voertuigen met ADV-technologie ( Alternative Drive Vehicle) zouden hiervoor beter geschikt kunnen zijn dan de gangbare voertuigen.

Er is geen reden om de zorgvuldigheid van het Materieel Planning Proces geweld aan te doen. En voldoende tijd om na te denken hoe de mobiliteit van het nieuwe luchtverdedigingssysteem het beste kan worden gerealiseerd. Nederland beschikt over een unieke automotive kennisindustrie. Die zou daar graag haar tanden eens inzetten.

Een herinnering voor de Staatssecretaris van Defensie

In het overleg met de Vaste Commissie Defensie op 4 februari 2020 heeft Staatssecretaris Visser de Kamer toegezegd dat bij alle brieven over grote materieelprojecten er expliciet aandacht zou zijn voor de noodzaak minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. Dat is wel gebeurt in de A-brief Vervanging hulpvaartuigen CZSK in de B-brief Vervanging M-fregatten. Maar nu

niet. Het gold toch niet alleen voor zeesystemen?

In de energieparagraaf kunnen de denkrichtingen worden geformuleerd waarlangs Defensie de mogelijkheden wil verkennen om met een nieuwe behoeftestelling bij te dragen aan de ambities in de Defensie Energie en Omgeving Strategie: minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen. Meest voor de hand liggende onderwerpen zijn in dit geval mobiliteit en energie-opwekking. Maar er zijn wellicht ook andere mogelijkheden.

Wil de Staatssecretaris dat alsnog rechtzetten en de Kamer een nieuwe brief sturen waarin dat wel gebeurt?

foto Defensie: een NASAMS lanceerinstallatie

Airbus, Defensie, de Kamer en de tankervliegtuigen.

Tue, 08 Sep 2020 10:20:38 GMT

Er was de afgelopen zomer veel aandacht voor de komst van de eerste twee van de vijf A330 MRTT tankervliegtuigen die vanaf de vliegbasis Eindhoven gaan vliegen. Samen met 3 vliegtuigen die vanaf Keulen vliegen, worden ze in poolverband ingezet en onderhouden. Een mooi voorbeeld van internationale samenwerking waarbij Nederland als lead nation een belangrijke rol speelt. Het stelt Nederland ook in staat om afscheid te nemen van de twee eigen oude KDC-10 tankervliegtuigen en toch over tankercapaciteit te kunnen blijven beschikken.

Met welke motoren vliegen de A330 MRTT's?

Wat in de defensie- en NATO-berichtgeving opvalt, is dat er nergens iets te vinden is over de motoren. Alsof de reusachtige vliegtuigen door een onzichtbare hand of als vanzelf vliegen. Terwijl de motoren toch de duurste en meest zichtbare hoofdcomponenten zijn. Jammer voor de in luchtvaarttechniek geïnteresseerden en de technici van de Luchtmacht die het onderhoud gaan doen. Een omissie van de redacteuren of zit er meer achter? Ook in het parlementaire voortraject was er weinig aandacht voor. Najaar 2016 stelde de Tweede Kamer 51 vragen over het MRTT-project waaronder maar één vraag over de motoren: welke? Het antwoord was kort en afgemeten: "De MRTT-vliegtuigen zullen worden voorzien van Rolls-Royce motoren". Helaas vroeg de Kamer niet door.

Op zich klopt het antwoord. De A330 MRTT is nu uitgerust met de Rolls-Royce Trent 772 B turbofan. Maar door toen niet specifieker te antwoorden, is Defensie mogelijk bewust een lastige discussie met de Kamer uit de weg gegaan. Waarom heeft Defensie de gelegenheid niet te baat genomen om te kiezen voor een modernere variant van de A330? Al in juli 2014 heeft Airbus de A330 neo met de nieuwe Trent 7000 motoren aangekondigd (neo staat voor new engine option) . Met de verwachting dat die nieuwe vliegtuigen in 2019 beschikbaar zouden zijn . Volgens Airbus is de A330 neo 14% energie-efficiënter dan de klassieke A330 ceo (ceo staat voor current engine option). En is de Trent 7000 motor ook 6dB stiller dan de Trent 700-serie. Inmiddels heeft Airbus al meer dan 300 A330 neo's in portefeuille en zijn er al 47 geleverd.

Waarom heeft Defensie niet voor een schonere en stillere motor gekozen?

Nu gebruiken de A330 MRTT motoren al aanmerkelijk minder brandstof dan die van de oude KDC-10's. Dat is mooi maar had Defensie nog een stap extra kunnen zetten door voor de A330 MRTT neo te kiezen? Gaan de sommetjes die vliegmaatschappijen hebben gemaakt om met de A330 neo te vliegen niet op voor Defensie?

Eh..., ja, nee, misschien! In het artikel "A330 MRTT Automatic Refueling To Go Live in 2021" (AINonline 16 november 2019) stelt de auteur David Donald dat Airbus geen A330 MRTT neo aanbiedt omdat het van mening is dat de MRTT-functionaliteit prima toe kan met de A330 ceo. En omdat het de A330 neo productielijn vrij wil houden voor vervolgopdrachten van de huidige commerciële klanten. Indien waar, is dat intrigerende informatie. Het impliceert dat Airbus het Defensie om productietechnische redenen onmogelijk maakte om te vliegen met motoren die minder brandstof gebruiken en minder lawaai maken dan nodig. En dat Defensie zelfs met een order voor 8 vliegtuigen in de achterzak, daar niets aan heeft kunnen veranderen.

Het is echter onduidelijk of Defensie überhaupt verwerving van een A330 MRTT neo vloot heeft overwogen of nagestreefd. Als dat niet zo is dan heeft de Luchtmacht - toch al veruit de grootste operationele gebruiker van fossiele brandstoffen bij Defensie - bij voorbaat een kans laten liggen om te gaan vliegen met nog zuiniger en stillere motoren.

Kortom. Mooi dat er een NATO-pool met tankervliegtuigen is gekomen en dat Nederland daarbij een leidende rol heeft gespeeld. Jammer dat het geen A330 MRTT neo's zijn geworden. En opmerkelijk dat de al-dan-niet mogelijkheid daartoe niet in het overleg tussen Kamer en Defensie aan de orde is gekomen.

Lees ook https://www.energievoorinzet.nl/nieuwe-tankervliegtuigen-voor-de-luchtmacht (oktober 2016)

foto Defensie: de A330 MRTT met twee Trent 772 B motoren

Nieuwe energie voor Defensie. Maar nog op een laag pitje.

Sun, 23 Aug 2020 21:01:47 GMT

Defensie heeft een plan voor de energietransitie.

Defensie heeft de Tweede Kamer het lang verwachte Plan van aanpak voor de energietransitie aangeboden. Van groot belang omdat het onvermijdelijk gevolgen gaat hebben voor de samenstelling en inrichting van de krijgsmacht. Alleen daarom had het meer aandacht verdiend dan aanbieding in het zomerreces met een karige aanbiedingsbrief en een kort persberichtje. De Franse Minister van defensie deed dat beter. Ze presenteerde op 3 juli zelf op de "base petroliére" in Chalon-sur-Saône de Franse "Stratégie Énergetique de la Défense.

Het Plan van aanpak "Nieuwe energie in de organisatie" is op zich een samenhangend verhaal. Alle draaiknoppen die nodig zijn om het defensie "schip van staat" van koers te laten veranderen, worden benoemd. Er is aandacht voor uitgangspunten, inzicht in het energiegebruik, samenwerken en delen van kennis, draagvlak en bewustwording, opleidingen en doctrines, aanjagen van innovatie, materieelverwerving en verbetering vastgoed. Er zijn inmiddels verschillende initiatieven gestart om nieuwe technieken te beproeven en te beoordelen.

De meeste vooruitgang wordt geboekt bij de verbetering van het vastgoed. Ook noodzakelijk omdat Defensie gehouden is aan de richtlijnen van het Rijksvastgoedbedrijf zoals het (bijna) energieneutraal bouwen. Dat dat nu gebeurt nu Defensie ook veel achterstallig onderhoud heeft, kost extra geld maar maakt het ook mogelijk om meters te maken. Ook het budget voor 400 elektrische auto's met bijhorende infrastructuur, nauw verweven met het revitaliseren van het vastgoed, is een stap vooruit. Jammer dat er nog geen uitgewerkte plannen zijn voor het zelf opwekken van meer duurzame energie op defensie gebouwen en terreinen. Ter vergelijking: de Bundeswehr wekte in 2017 al 36,6% van de gebruikte elektrische energie zelf duurzaam op.

Wat wapensystemen betreft, zijn er helaas nog weinig concrete stappen. Dat Defensie meer duurzame biobrandstoffen gaat gebruiken, zoals afgesproken in het Klimaatakkoord, is winst. Net zoals de beslissing om bij de vervanger van de M-fregatten geen gasturbines voor de voortstuwing te gebruiken. Ook het voornemen om de 10 nieuwe hulpschepen (bijna) emissievrij te maken, biedt perspectief. Helaas is het nog niet gelukt om het daarvoor noodzakelijke geld te vinden.

Er zijn ook punten van kritiek:

Het uitgangspunt dat investeren in duurzame oplossingen altijd een rendabele "business case" moet opleveren, is op z'n minst twijfelachtig. Die eis wordt ook niet gesteld bij de verwerving van munitie en wapensystemen. Zowel Defensie als de energietransitie zijn per definitie geen "businesscases" en toch beiden nodig. Bovendien levert het terugdringen van het brandstofgebruik in het operationele domein een intrinsieke meerwaarde op. Die is niet in geld uit te rekenen.
Zowel in de aanbiedingsbrief als in het Plan van aanpak worden "Klimaatwet" en "Klimaatakkoord" niet genoemd. Dat is toch opmerkelijk omdat dat ook voor Defensie de leidende kaders zijn. Het wekt helaas de indruk dat Defensie in dit geval maar weinig opheeft met wet- en regelgeving.
Er is terecht veel aandacht voor innovatie en ontwikkeling. Maar waar nieuwe technieken beschikbaar zijn en zich al hebben bewezen, moet niet worden getalmd. Zo kan de ambitie om in 2030 op kampementen de helft van alle energie duurzaam op te wekken nu al worden gerealiseerd.
Waar de 49 mln. € voor de versnelling van de verduurzaming naar toe gaat, is onduidelijk. Als het nodig is om de (verplichte) verbetering van het vastgoed te kunnen dekken, is het twijfelachtig om dit als versnelling van de verduurzaming aan te merken.

Goed dat er vierenhalf jaar na de Operationele Energiestrategie eindelijk een Plan van aanpak ligt. Maar het biedt helaas nog geen enkel perspectief op het tenminste halen van de eigen doelstellingen in 2030: 20% minder afhankelijk van fossiele brandstoffen ten opzichte van 2010. In 2023 moet er een nieuw plan liggen dat dat hopelijk wel doet. Want de tijd begint te dringen.

Foto Defensie

Groene welvaart voor de Marine.

Sun, 23 Aug 2020 17:10:09 GMT

De lange weg naar vervangende niet-fossiele brandstoffen begint bij biobrandstoffen.

Met dank aan Henk Boomstra .

De International Maritime Organisation heeft de ambitie om de uitstoot van broeikasgassen in 2050 met de helft terug te dringen. Dat is een enorme uitdaging die gelukkig veel "energie" in de sector losmaakt. Er lopen talloze initiatieven om de sector te vergroenen. Defensie neemt deel aan de "Green Deal Zeevaart, Binnenvaart en Havens" en het project "Green Maritime Methanol". In "Nieuwe energie in de organisatie" bevestigt Defensie ook haar betrokkenheid door 10 nieuwe ondersteuningsschepen van de marine (bijna) emissievrij te willen maken. Technisch kan het terugdringen van de uitstoot door toepassing van alternatieve brandstoffen en nieuwe technieken. Vaak een combinatie van beiden. Dit artikel gaat voornamelijk over brandstoffen.

Alternatieve fossiele brandstoffen

In plaats van de traditionele fossiele scheepsbrandstoffen Heavy Fuel Oil (HFO) en Marine Gas Oil (MGO) kunnen ook Liquified Natural Gas (LNG) en Liquified petroleum gas (LPG) worden gebruikt. Schonere fossiele brandstoffen die echter wel technisch-logistiek complexer zijn. En het gas dat onverhoopt bij winning, transport en gebruik onverbrand in de atmosfeer komt, is een veel sterker broeikasgas dan CO 2

Het gebruik van met name LNG in combinatie met duel fuel dieselmotoren heeft inmiddels in de maritieme sector ingang gevonden. Maar wordt toch beschouwd als een overgangstechniek omdat het te weinig bijdraagt aan de langetermijndoelstellingen om de CO2-uitstoot met de helft te verminderen.

Alternatieve energiedragers

A lternatieven zoals elektrische energie uit batterijen, waterstof, methanol, ammoniak en dimethylether zijn in wezen geen brandstoffen maar energiedragers. Ze kunnen immers niet worden gewonnen maar moeten worden geproduceerd. Ze dragen alleen bij aan carbon free shipping wanneer ze grotendeels worden gemaakt van duurzame grondstoffen/halffabricaten en met duurzame elektrische energie.

Daarnaast geldt ook hier dat ze complexer en risicovoller zijn dan HFO en MGO (meer bunkercapaciteit nodig, opslag onder druk of cryogeen, explosief of laag vlampunt, etc). Hindernissen die overigens gemakkelijker te nemen zijn bij binnenvaart en kustvaart dan op de grote vaart. Momenteel wordt er gewerkt aan een (nog beperkte) infrastructuur voor schepen die op waterstof of op batterijen de grote Europese rivieren op kunnen.

Duurzame energie

De enige - van nature - duurzame vervangers zijn kernenergie, wind- en zonne-energie en biobrandstoffen. Kernenergie op zee is proven technology ( vooral nucleair aangedreven onderzeeboten) maar kostbaar en politiek omstreden. Er zijn wereldwijd geen noemenswaardige initiatieven om deze techniek commercieel te herintroduceren. Ook niet te verwachten voordat toepassing van kleinschalige kernenergie op land als onvermijdelijke oplossing tegen klimaatverandering wordt geaccepteerd.

Met name windenergie heeft de potentie om op zee het gebruik van fossiele brandstoffen in beperkte mate terug te dringen. Nieuw enthousiasme voor oude technieken en toepassing van nieuwe technologie zorgen voor vooruitgang. Maar om echt door te breken, is een paradigma verandering nodig. Waar schaalvergroting altijd zorgde voor een grotere energie-efficiëntie (minder brandstof per gewicht per zeemijl) is windenergie gebaat bij schaalverkleining. Voor marineschepen is het gebruik van windenergie niet praktisch omdat het teveel interfereert met het top-site design.

Van alle bovenstaande alternatieven zijn vloeibare biobrandstoffen technisch-logistiek het meest geschikt. Het zijn " drop-in " brandstoffen die zonder noemenswaardige beperkingen aan boord kunnen worden toegepast. In 2018 heeft de Koninklijke marine met succes een proefneming gedaan met Hydrotreated Vegtable Oil (HVO); een duurzame biobrandstof die nu nog wordt gemaakt van afgewerkt frituurvet en pulpresten uit de papierindustrie. Potentieel komen daar ook andere reststromen voor in aanmerking. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat Defensie waar mogelijk biobrandstoffen gaat gebruiken. De Marine gaat dit jaar nog - in navolging van de Rijksrederij - beginnen met het structureel bijmengen van HVO.

Mogelijkheden en kansen

In hoeverre alternatieven de fossiele brandstoffen kunnen vervangen, hangt in belangrijke mate af van de gebruikte grondstoffen/halffabricaten, productiemethodes en de energie nodig voor productie of bewerking. Een nuttige meetlat daarvoor is de energy returned on energy investment (EROI).Bij vloeibare fossiele brandstoffen daalt de EROI gestaag. Die was in de jaren Zeventig nog 30 op 1 maar is nu circa 10 op 1 (voor de productie van tien liter diesel is één liter diesel nodig). De EROI van de alternatieven is echter nog aanzienlijk lager maar is vaak niet eenduidig te berekenen; nog te veel variabelen.

En dat is nog maar de helft van het verhaal. Bijvoorbeeld, waterstof heeft op zich een zeer lage EROI. Dat is echter niet zo erg als het wordt gemaakt van duurzame elektrische energie die "over" is; wanneer het aanbod groter is dan wat het net vraagt. Dus met energie die anders verloren gaat. Maar, hoewel dat overaanbod inmiddels af en toe voorkomt, zal het vooralsnog beperkt en niet structureel zijn. Voor waterstof pleit wel weer dat het in combinatie met een brandstofcel veel energie-efficiënter elektriciteit opwekt dan elke andere brandstof met een dieselgenerator.

Complexe materie, maar één ding is zeker. De EROI van fossiele brandstoffen zal blijven dalen omdat de winning steeds moeilijker wordt (afgelegen, moeilijker te bereiken en kleinere velden) en die van de alternatieven zal stijgen door innovatie en schaalvergroting.

Toepassen duurzame biobrandstoffen is een logische stap vooruit.

Maakindustrie en handelsstromen gaan veranderen wanneer de maritieme sector er niet in slaagt om substantieel bij te dragen aan de energietransitie van fossiel naar alternatieven. Onzeker is welke alternatieven in welke sectoren vaste voet aan de grond krijgen. Alleen door samenwerking van alle belanghebbenden kan vooruitgang worden geboekt. Belangrijk dat Defensie de ontwikkelingen actief ondersteunt en nog dit jaar begint met het bijmengen van biobrandstoffen. Voorlopige voor de marine de enige nu beschikbare en toepasbare duurzame vervanger van fossiele brandstoffen.

De Marine zet een stap waar andere marines nog niet aan toe zijn

Thu, 25 Jun 2020 11:41:11 GMT

Een bijdrage aan de ambitie om minder afhankelijk te worden van fossiel

Defensie: artist impression van de vervanger M-fregat

"My bosom swells with pride" zingt de first sealord in de 19-eeuwse musical HMS Pinafore als hij een aantal prachtige Britse schepen voor anker ziet. Dat is een gevoel dat elke marineman of vrouw herkent ook al is het nu nog maar een artist impression. Op 24 juni stuurde Defensie de B-brief naar de Tweede Kamer met de volgende stap om tot de vervanging van de huidige twee M-fregatten te komen. Nederland en België gaan samen 4 fregatten bouwen met een waterverplaatsing van 5500 ton. De schepen worden door Damen Schelde Naval Shipbuilding gebouwd. Thales Nederland levert het geïntegreerde radar- en vuurleidingssysteem. Het eerste schip moet in 2027 met haar proefvaarten beginnen.

Los van alle nieuwe operationele capaciteiten wordt het ontwerp gekenmerkt door een voor fregatten innovatieve voortstuwingsconfiguratie. Dit wordt het eerste schip sinds de geleidewapenfregatten midden jaren zeventig, dat geen gasturbines gebruikt voor de voortstuwing. Een niet helemaal onverwachte beslissing maar niettemin een gedurfde keuze. Nog geen enkele moderne marine heeft deze stap gezet bij het ontwerp en de bouw van nieuwe fregatten. De uitdaging voor DMO en de industrie is om hoe zonder gebruik te maken van gasturbines, de circa 40 MW vermogen voor de voortstuwing, in gewicht en volume, in een schip van 5500 ton te plaatsen.

De B-brief maakt duidelijk dat hierbij rekening is gehouden met het brandstofgebruik. Van belang met het oog op de Defensie Energie en Omgeving Strategie. Gasturbines hebben een geweldige power-to-weight ratio maar zijn niet energie-efficiënt. De combinatie van dieselmotoren en elektromotoren, waar nu voor is gekozen, is dat wel. De B-brief erkent wel dat omdat de vervanger M-fregat aanmerkelijk groter wordt dan z'n voorganger, het totale energiegebruik toch zal toenemen. Maar dat de keuze voor gangbare commerciële maritieme systemen - maritieme gasturbines en de bijhorende complexe tandwielkasten zijn dat niet - het ook gemakkelijker maakt om aan te haken bij nieuwe technieken en alternatieve brandstoffen.

Dat het totale brandstofgebruik volgens de B-brief gaat toenemen, is hopelijk een geval van underpromise and overdeliver. Volgens de staatssecretaris kan het schip met de diesel- en elektromotor configuratie de vereiste maximum snelheid halen. Maar hoe hoog die wordt, is nog onduidelijk. Daar zit nog de mogelijkheid om verder op het brandstofgebruik te minderen. En een maximale snelheid die een paar knopen lager is dan de huidige 29 knopen van het M-fregat, scheelt een slok op een borrel. Hopelijk wijzen de operationele analyses uit dat dat kan.

Door niet langer twee verschillende prime movers te hebben namelijk dieselmotoren en gasturbines, kan Defensie niet alleen op de investeringskosten besparen maar ook op het onderhoud, de reservedelen en de opleidingen. Dat extra geld kan onder andere worden gebruikt om de bescheiden meerkosten te betalen om voor een deel over te gaan op duurzame maritieme biobrandstoffen. In 2018 zijn daar succesvolle beproevingen mee gedaan. Daarmee wordt nog een extra stap in de goede richting gezet.

Voor het eerst kiest Defensie bij een groot materieelproject voor een oplossing die een toename van het gebruik van brandstof tegengaat. Met de potentie om in 2030 20% minder afhankelijk te zijn van fossiel; zoals de ambitie van Defensie is. Dat is een gewaagde stap die de aandacht van andere marines en de maritieme (marine) industrie zal trekken. Een mooi voorbeeld van hoe de Koninklijke Marine en de Nederlandse maritieme industrie opnieuw vertrouwen op eigen denkkracht en innovatie.

NB de tweede alinea is 26 juni aangevuld.

Operationele innovatie is belangrijker dan technische innovatie.

Tue, 23 Jun 2020 08:08:45 GMT

Nieuwe wapensystemen worden bijna wetmatig groter, sneller en zwaarder

Veel nieuwe Amerikaanse wapensystemen zoals bijvoorbeeld de F-35, C-17, P8, GCV en LCS gebruiken meer brandstof dan de wapensystemen die ze vervangen. In Europa is het niet anders. Dat terwijl beleid en wetgeving gericht zijn op minder. De oorzaak ligt voor de hand. Nieuwe wapensystemen zijn toch vaak een kloon van hun voorgangers maar dan groter, zwaarder en sneller. Mooi dat er ook nieuwe energie-efficiënte technieken worden toegepast maar dat is dan vooral water naar de zee dragen. Kan operationele innovatie er voor zorgen dat de min of meer wetmatige groei van wapensystemen wordt doorbroken? Antwoorden zijn mogelijk als innovatie begint vanuit een ander technisch, operationeel of conceptueel vertrekpunt dan we gewend zijn. Stel we starten vanuit de noodzaak om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen.

Drie voorbeelden van operationele innovatie

In het Duitse vakblad MarineForum 6-2020 stelt het artikel "Volle Kraft voraus" dat ook bij de ontwikkeling van fregatten elektrische voortstuwing de toekomst heeft. Maar dat de techniek dat helaas nog niet toelaat. Stel we draaien het om. Wat is de beste combinatie van dieselgeneratoren en hoofdelektromotoren die redelijkerwijs wel in een fregat passen? Dat heeft het voordeel dat de actieradius van het schip toeneemt maar het nadeel dat de maximale vaart waarschijnlijk lager wordt. Maar hoe groot zijn dan die beperkingen en hoe kunnen we ze overkomen?

Luchtstrijdkrachten gebruiken bij Defensie veruit de meeste brandstof(> 50%) Voor elke twee liter "gevechtsbrandstof" in de lucht, vliegt er één liter "tankerbrandstof" rond om met zijn vracht die eerste twee liter hoog te houden. Die verhouding lijkt behoorlijk scheef en ondermijnt op den duur het voortzettingsvermogen. Stel we kiezen als uitgangspunt dat elk nieuw gevechtsvliegtuig dat Nederland aanschaft, bemand of onbemand, tenminste de Atlantische Oceaan moet kunnen oversteken zonder een eigen begeleidend tankervliegtuig. Dat scheelt een slok op een borrel. En hoe kan met zo'n nieuw gevechtsvliegtuig (bemand of onbemand) de slag worden gewonnen?

Het leger gebruikt zwaar materieel om soldaten te verplaatsen. Ondanks de bescherming die bepantsering biedt, zijn deze voertuigen in zowel het hoogste geweldsspectrum als bij asymmetrische oorlogsvoering, kwetsbaar. Nog zwaarder bepantseren lijkt het enige antwoord maar dat vraagt om een nog grotere aanvoer van brandstof. Een alternatief bestaat. Geef elke infanterist een pedelec. Dat vergroot de mobiliteit en flexibiliteit en maakt veel minder afhankelijk van de beschikbaarheid van groot materieel en de aanvoer van brandstof. De bescherming komt dan niet langer van bepantsering maar van ongezien, ongehoord en onvoorspelbaar. Kan je van "human swarming" op de elektrische fiets een winnend concept maken?

De "warfare centres" moeten zorgen voor operationele innovatie

Alleen door zulke vragen te stellen, kan voortgang worden geboekt. In de kern gaat het er om dat Defensie niet alleen op technische innovatie kan vertrouwen om minder brandstof te gebruiken. Meer nog dan technische innovatie is operationele innovatie nodig. Bij uitstek een zaak voor de "warfare centres" van de krijgsmachtsdelen. Daar ligt de kennis en verantwoordelijkheid om het verschil te maken. Niet alleen operationeel noodzakelijk maar ook omdat Defensie zich aan klimaatwet en klimaatakkoord moet houden. De warfare centres lijken die uitdaging nog niet te hebben opgepakt.

Defensie moet op zoek naar tenminste 864 terajoule! ......Teringwatt ???

Tue, 26 May 2020 14:23:56 GMT

Defensie heeft in haar Jaarverslag 2019 weer een energieparagraaf opgenomen. Dat naar aanleiding van de Initiatiefnota van D66-kamerlid mevrouw Belhaj. Inzicht in het energiegebruik is noodzakelijk om uitvoering te geven aan de Defensie Energie en Omgeving Strategie (DEOS). De nu gepresenteerde gegevens zijn nog erg grofmazig. Defensie werkt aan verbetering.

In totaal gebruikte Defensie in 2019 7.298 terajoule (TJ) te verdelen naar onroerende goederen (gebouwen en terreinen) 2.979 TJ en roerende goederen (de operationele eenheden) 4.319 TJ. Dat is ongeveer 0,3% van het totale energiegebruik in Nederland. Daarmee is Defensie een van de grootste gebruikers in Nederland en veruit de grootste bij de overheid. Ongeveer dezelfde hoeveelheid energie als een stad als Alkmaar gebruikt. Naar type brandstof gerekend, is kerosine veruit de grootste (zie bovenste figuur).

Om echt te kunnen sturen, zeker als het gaat om de operationele eenheden, moet er nog wel een verdiepingsslag worden gemaakt naar wapensysteem en activiteiten. Een mooi voorbeeld van zo'n uitsplitsing is het hieronder weergegeven Amerikaanse overzicht.

De overheid wil dat haar vastgoed in 2030 50% minder CO2 uitstoot. Defensie draagt daar aan bij door stroom en gas duurzaam in te kopen. Op papier helpt dat maar het terugdringen van het energiegebruik en het zelf opwekken van duurzame energie (elektriciteit en warmte) is veel beter. Defensie wekt zelf echter nog nauwelijks duurzame energie op. Blijkbaar zo weinig dat er niets over in de energieparagraaf staat. Ter vergelijking wekte de Bundeswehr in 2017 samen met commerciële partners 2160 TJ duurzame energie (elektriciteit en warmte) op op kazernes en terreinen (Nachhaltigkeitsbericht 2018 der Bundeswehr).

Voor operationele eenheden wil Defensie in 2030 20% minder afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen. Om de voortgang te kunnen bewaken, gaat Defensie het energiegebruik over 2019 als "nulmeting" gebruiken. Dat betekent dat bij een gelijkblijvend (reëel) defensiebudget en het niet gebruiken van niet-fossiele brandstoffen, het jaarlijkse energiegebruik van die operationele eenheden over 10 jaar met 864 TJ moet zijn verminderd.

In het Klimaatakkoord wordt Defensie één keer specifiek genoemd (C2.3 pagina 56). Defensie gaat waar mogelijk voor alle operationele eenheden (varen, vliegen en rijden) duurzame biobrandstoffen gebruiken. Dat is nu al technisch mogelijk en financieel kan er tenminste een begin mee worden gemaakt. Als dat in het Klimaatakkoord is afgesproken dan ligt het voor de hand dat Defensie daarover in het Jaarverslag rapporteert.

In dat zelfde Klimaatakkoord (C2.6 pagina 75) staat dat de overheid bijdraagt aan het met 50% terugdringen van de werkgerelateerde kilometers in 2030. Uit de aard van hun beroep maken vooral militairen heel veel reiskilometers (woon-werkverkeer en dienstreizen). Niemand weet hoeveel en hoeveel brandstof daar aan opgaat. Om aan die doelstelling bij te dragen, moet Defensie daarover rapporteren.

Mooi dat Defensie nu weer een energieparagraaf in haar Jaarverslag heeft. Maar voor daden is een Plan van Aanpak nodig. Hoe gaat Defensie die 864 TJ operationele energie "opvreten"? Vier jaar na de Operationele Energie Strategie - de voorganger van de DEOS - is dat plan er nog steeds niet. Op aandringen van de Tweede Kamer, moe van het getreuzel, heeft de staatssecretaris op 4 februari tijdens het Algemeen Overleg, 1 juni toegezegd. Maar nu moet, volgens het Jaarverslag, de Tweede Kamer weer wachten "...tot het klaar is". Als dat maar niet Sint Juttemis wordt.

De Joule is een eenheid van energie: de energie die nodig is om een object met een kracht van 1 newton over 1 meter te verplaatsen. Tera is de prefix die in het SI-stelsel wordt gebruikt voor een één met 12 nullen.

Defensie op zoek naar andermans geld!

Sat, 09 May 2020 09:57:30 GMT

Foto Defensie: Zr.Ms. Snellius, een van de opnemingsvaartuigen van de Koninklijke Marine.

De Staatssecretaris van Defensie heeft de Tweede Kamer de A-brief gestuurd met de behoeftestelling voor de vervanging van 10 ondersteuningsvaartuigen voor de Koninklijke Marine. Het gaat om een opleidingsschip, het torpedo en ondersteuningsschip voor de onderzeedienst, het ondersteuningsschip voor in het Caraïbisch gebied, twee hydrografische opnemingsschepen, het duikopleidingsschip en vier duikvaartuigen. Door 6 verschillende scheepstypen te vervangen door één, wordt een aanzienlijke schaalvoordeel behaald; zowel in de bouw- als in de exploitatiefase. Een strak plan.

Nadeel is dat daardoor de totale waterverplaatsing toeneemt en gemiddeld ook de vaarsnelheid. Transportcapaciteit in de West vraagt immers om een groter en sneller schip dan nodig voor de duikvaartuigen. Daarmee zal het brandstofverbruik normaal gesproken toenemen terwijl het beleid toch gericht is op minder. Maar gelukkig wordt in de A-brief specifiek gesteld dat de vervanging van de schepen moet bijdragen aan de doelstelling in de Defensie Energie en Omgeving Strategie (DEOS) om in 2030 20% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen. Voor de eerste keer dat dat formeel in een A-brief staat. Een heugelijk feit. Daarmee is het officiële startschot gegeven om door innovatie en met nieuwe technieken het (fossiele) brandstofgebruik te verminderen. En wordt bijgedragen aan de maritieme "Green Deal"; het akkoord dat Defensie heeft gesloten met het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, het bedrijfsleven en de reders.

Maar prijs de dag niet voor het avond is. Om de vaartuigen (gedeeltelijk) emissievrij te maken, wil Defensie volgens de A-brief gebruik maken van rijksbreed beschikbaar gestelde middelen om de klimaatdoelen te realiseren. Met de omineuze toevoeging dat als het (gedeeltelijk) emissievrij maken van de vaartuigen - met andermans geld - niet lukt, het mogelijk niet doorgaat. Daarmee dreigt de locomotief nog voordat hij op stoom is, al weer op een zijspoor te worden gezet. Defensie is veruit de grootste gebruiker van fossiele brandstoffen bij de overheid, heeft doelstellingen die fors achterblijven bij de nationale klimaatdoelstellingen en een budget van meer dan 11 miljard euro. En dan nog met de bedelnap rond gaan om het geld bij anderen op te halen? Los van het feit dat het ongebruikelijk is dat het ene ministerie het andere subsidieert, zal er weinig begrip zijn voor de wijze waarop Defensie hier haar verantwoordelijkheid afschuift.

Vroeg of laat zal Defensie zelf werk moeten maken van Klimaatwet en klimaatakkoord. En daar zijn eigen investeringen voor nodig. Niet alleen omdat het moet maar ook omdat het in belang is van vrede en veiligheid.

download "Vervanging hulpvaartuigen CZSK"

Dat zag niemand aankomen, ...toch?

Tue, 14 Apr 2020 14:19:44 GMT

credits to Hmi

De wereld voelt zich overvallen door de Corona pandemie. Veel slachtoffers en een ongekende economische en maatschappelijke disruptie. Niemand die het zag aankomen. Hoewel, naar nu blijkt, waren er tal van studies en beleidsdocumenten die wel degelijk waarschuwden voor een pandemie. Het gevolg is een ontluisterende jacht op levensreddende middelen. Wat opvalt, is dat westerse economieën zich wel erg gemakzuchtig afhankelijk hebben gemaakt van anderen. Niet alleen als het gaat om onderdelen voor de auto-industrie maar ook voor beademingsmachines, mondkapjes en medicijnen. De spullen die we hard nodig hebben om het virus te bestrijden. Zeker omdat we ook verzuimd hebben voldoende voorraden aan te leggen. Hebben we die risico's bewust genegeerd? Dat komt ons dan duur te staan!

Er zijn parallellen te trekken als het gaat om onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en de urgentie om klimaatverandering tegen te gaan. Twee kanten van dezelfde medaille. Door de ineenstorting van de vraag naar ruwe olie zakte de prijs spectaculair. Dat geeft kort plezier aan de pomp maar uiteindelijk wordt er niemand wijzer van. Pogingen van de olieproducerende landen om de productie te beperken, liepen uit op een bizar machtsspel tussen Saudi-Arabië, Rusland en de Verenigde Staten. Niet alleen de noodzaak de prijs te stutten maar ook geo-politieke spierballerij maakten een compromis bijna onmogelijk. Er ligt nu een overeenkomst maar of die toereikend is, is nog maar de vraag. Grote afwezige in dit fossiele pokerspel was Europa. Bij een overschot aan ruwe olie, zoals nu, zijn de gevolgen voor Europa wel te dragen. Maar wat als er grote tekorten ontstaan? Dan staat Europa ook achteraan de rij met nauwelijks enige onderhandelingspositie.

Een andere bedreiging die wetenschappelijk onomstreden is en waarvan de gevolgen nu al zichtbaar zijn, is klimaatverandering. Een veel grotere bedreiging voor de samenleving dan de Corona-crisis omdat de ontwrichtende werking langdurig en enorm is. En verreikende tegenmaatregelen tientallen jaren nodig hebben om het tij te keren. Nu niet handelen, noodzaken later nog verdergaande ingrepen. Maar waar de Nederlandse bevolking de beperkende maatregelen om verspreiding van het virus tegen te gaan, gedisciplineerd lijkt te accepteren, worden maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan tot politiek strijdpunt verheven en tot twistpunt gemaakt. Door politiek avonturiers en lieden die munt proberen te slaan uit het ongenoegen dat het vroeger allemaal beter en leuker was.

Ook Defensie dat voor haar inzet (bijna) geheel afhankelijk is van fossiele brandstoffen, is weinig slagvaardig bij het verminderen van het gebruik. Dat niet doen, ondermijnt op den duur de inzetbaarheid van de krijgsmacht en draagt niet bij aan de nationale inspanningen om klimaatverandering tegen te gaan. Meer dan 4 jaar na de Operationele Energiestrategie 2016 waarin Defensie zich tot doel stelde om 2030 20% minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen en op compounds de helft van de elektrische energie duurzaam op te wekken, is er nog steeds geen plan hoe dat te doen. En dat terwijl "20% minder afhankelijk" zich ook nog moeilijk laat rijmen met de klimaatwet die inzet op 49% minder CO 2 -uitstoot in 2030. Blijkbaar heeft Nederland een parlement dat Defensie toestaat zijn eigen regels te maken.

De huidige bewindslieden lijken ook weinig op te hebben met "energie" en klimaatverandering. Beiden hebben nog weinig daadkracht getoond om het gebruik van fossiele brandstoffen terug te dringen. Maar dat kan nog goed komen. Defensie heeft beloofd in het aankomende Jaarverslag 2019 uitgebreid te rapporteren over het energiegebruik bij Defensie. Daarnaast wordt het Plan van Aanpak om invulling te geven aan de Defensie Energie en Omgevingsstrategie voor 1 juni aan de Kamer aangeboden. Hoogste tijd om de zaken serieus aan te pakken. De Corona-crisis maakt duidelijk dat er geen excuus is om dreigingen die zo manifest zijn als klimaatverandering en energieafhankelijkheid, te blijven negeren. Juist Defensie dat er voor onze veiligheid is, mag niet langer verzaken

Klimaatverandering prominent op de veiligheidsagenda

Wed, 19 Feb 2020 09:47:06 GMT

Op 14,15 en 16 februari vond in München de jaarlijkse Veiligheidsconferentie plaats. Premier Rutte en andere ministers namen namens Nederland deel. Dit jaar stond ook "klimaatverandering" op de agenda. Dat gaat alle geledingen van de samenleving raken, ook Defensie. De voorzitter van de International Military Council on Climate and Security, de vorige Commandant der Strijdkrachten Generaal b.d. Tom Middendorp was aanwezig naar aanleiding van de onlangs gepresenteerde studie "The world Climate and Security Report 2020". Deelnemers aan de discussies waren onder andere de voormalige Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties Ban ki-moon, de Amerikaanse oud-minister van Buitenlandse zaken John Kerry, de invloedrijke Republikeinse senator Lindsey Graham. Dat Klimaatverandering op het platform van de Münchener Sicherheitskonferenz staat, geeft aan hoe serieus het onderwerp wordt genomen. Eerder stond in Helsinki klimaatverandering al op de agenda van de Europese Ministers van defensie.

Aan het tot stand komen van het "The World Climate and Security Report 2020" hebben onder andere bijgedragen het Instituut Clingendael en het "The Hague Centre for Strategic Studies". Het rapport behandelt drie thema's namelijk de maatschappelijke en humanitaire ontwrichting als gevolg van door klimaatverandering veroorzaakte rampen en de wijze waarop de krijgsmacht daar bij betrokken raakt. Ten tweede de geopolitiek gevolgen van klimaatverandering en daar uit voortkomende inter- en interstatelijke spanningen en conflicten. Als laatste, de gevolgen voor klimaatverandering voor de bedrijfsvoering en inzet van de krijgsmacht zelf. En hoe Defensie als een grootverbruiker van fossiele brandstoffen zelf kan bijdragen aan het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen.

Het rapport geeft een uitgebreid overzicht van de ontwrichtende werking van klimaatverandering door toename van de temperatuur, extreme droogte en overvloedige regen, een stijgende zeespiegel. Dat leidt tot tekorten aan drinkwater en voedsel, massamigratie, een verlies aan biodiversiteit, bosbranden, etc. Niet alleen nu al aantoonbaar maar in de toekomst nog manifester door de toename van de wereldbevolking en de navenant grotere behoefte aan energie. Klimaatverandering leidt ook tot spanningen als het gaat om de controle over nieuwe handelsroutes, rivieren, arctische gebieden en de resterende olie- en gasreserves. Maar kan bovendien regionaal leiden tot economische neergang met de opkomst van militante groepen en tribale spanningen als gevolg. Pogingen van de internationale gemeenschap om het tij te keren, lijken vooralsnog niet erg succesvol.

Het rapport sluit af met een overzicht wat krijgsmachten in 12 landen doen om zich voor te bereiden op klimaatverandering. De resultaten zijn nog niet erg bemoedigend. Het zijn op Jordanië na allemaal westerse landen waaronder de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Nederland. De risico's waarmee men te maken krijgt, hangen nauw samen met de geopolitieke belangen zoals het wel-of-niet hebben van overzeese gebiedsdelen of een strategische gerichtheid op arctische gebieden of de Sahel. Sommige landen hebben al een duurzame defensiestrategie maar de doelstellingen lopen vaak achter bij nationale ambities. In Canada is Defensie zelfs formeel vrijgesteld van de nationale doelstellingen. Inspanningen om het gebruik te verminderen richten zich met name op de bestaande - niet operationele - bedrijfsvoering en infrastructuur. De Amerikaanse Marine, hoewel de Verenigde Staten formeel uit het Klimaatakkoord van Parijs is gestapt, heeft een programma om het gebruik van fossiele brandstoffen te verminderen. In een bijgevoegde overzicht wordt bij Nederland de doelstellingen "2030" uit de Operationele Energiestrategie vermeld. Hoewel die -op papier- uit de recente Defensie Energie en Omgeving Strategie zijn verdwenen.

De bijdrage van Generaal Middendorp kreeg veel aandacht. Ook door Nieuwsuur werd hij uitgebreid geïnterviewd. Terecht gelet op het belang van het onderwerp en het platform waarop het op de agenda stond. Het is echter vreemd dat het Ministerie van Defensie er in haar externe communicatie geen aandacht aan bestede. Zoveel belangstelling voor de voormalige hoogste militaire baas zou Defensie toch te nutte kunnen maken. Dat dat nog niet is gebeurt, is kenmerkend voor de enigszins krampachtige manier waarop Defensie met klimaatveranderingen en de gevolgen, omgaat.

In de linkerkolom "Aktueel" staat een link naar het IMCCS rapport.

Ijzervreters en kilometervreters

Sat, 08 Feb 2020 20:35:51 GMT

Volgens de Telegraaf (4 februari) blijkt uit een intern defensie-onderzoek dat het verplaatsen van de marinierskazerne van Doorn naar Nieuw-Millingen de helft aan woon-werkkilometers scheelt ten opzichte van Vlissingen. Daar komen nog de kilometers bij om van de kazerne naar de diverse oefenlocaties te reizen; Nieuw-Millingen ligt immers veel centraler dan Vlissingen. Dat "kilometers" een rol spelen bij het mogelijk heroverwegen van de verplaatsing van de kazerne in Doorn naar Vlissingen, is onvermijdelijk. Als de woon-werkafstand beperkt blijft, gaat men s'avonds naar huis en kan op de noodzakelijke slaapaccommodatie worden bespaard.

Maar er is nog een veel dwingender reden, die niet in de krant staat. In het Klimaatakkoord heeft de overheid zich gecommitteerd aan de afspraak om tot 2030 het aantal werkgerelateerde kilometers met de helft terug te brengen. Defensie zal daar in belangrijke mate aan moeten bijdragen want militairen zijn ware kilometervreters. Dat is een uitdaging omdat Defensie over veel locaties is verspreid en militairen beroepshalve vaak worden overgeplaatst. Om haar bijdrage te kunnen leveren moet Defensie dan ook fundamenteel nadenken over waar activiteiten te concentreren en waar te spreiden. Al was het maar om het steeds groter wordende fileleed niet nog groter te laten worden.

Zeeland en Vlissingen zijn boos en beroepen zich op "afspraak is afspraak". En ongelijk hebben ze niet. Maar dat was in 2012 en het is nu 2020 en ligt er een Klimaatakkoord. Ook daar geldt dat de overheid moet doen wat het belooft namelijk het aantal werkgerelateerde kilometers met de helft terugbrengen. En dat gaat zeker niet lukken met de verplaatsing van de kazerne van Doorn naar Vlissingen. In dit geval zijn regionale belangen hoe valide ook, ondergeschikt aan het hoger belang van het Klimaatakkoord. Al was het maar omdat er voor Vlissingen alternatieven zijn en voor het Klimaatakkoord niet. De overheid moet die alternatieven wel ruimhartig ondersteunen.

Nederland kan eigenlijk niet zonder kernenergie.

Sat, 01 Feb 2020 12:41:48 GMT

Ook in het belang van Defensie.

Artist impression van Rolls Royce SMR installatie

Nederland wil in 2030 49% minder CO 2 uitstoten. In 2050 moet dat 95% zijn. In het Klimaatakkoord hebben overheid en belanghebbenden aangegeven hoe die doelstellingen te realiseren. Zo moet in 2030 70% van de elektriciteit duurzaam worden opgewekt. Dat was in 2018 nog maar 15% dus nog een lange weg te gaan. De milieubeweging wil meer urgentie en heeft de rechter aan haar zijde gekregen. Mooi die extra druk en inspanning maar het is twijfelachtig of dat doel haalbaar is. Voor het opwekken van duurzame energie is nu eenmaal heel veel ruimte nodig. Geen wonder dat het dichtbevolkte Nederland in alle Europese staatjes steevast onderaan bungelt wat duurzame energie betreft. En ook niet dat Noorwegen en Ijsland het een stuk beter doen. Dat gebrek aan ruimte wordt maatschappelijk een knijploper. Sommige politieke partijen spelen daar cynisch op in door openlijk aan klimaatverandering te twijfelen.

Kernenergie is een CO 2 -vrij alternatief. Maar het is duur en maatschappelijk omstreden. De enige Nederlandse kerncentrale staat in Borssele en die sluit in 2033. Het Klimaatakkoord staat kernenergie overigens wel toe. De industrie wil ook bouwen wanneer er voldoende draagvlak is en de kosten kunnen worden opgebracht. De weerstand tegen kernenergie zal echter verdwijnen als het besef doordringt dat een (bijna) CO 2 - neutraal Nederland niet zonder kan. Een mooi voorbeeld van de herwaardering van kernenergie is de ontwikkeling van het Small Modular Reactor (SMR) concept dat Rolls- Royce ontwikkelt. De bestaande grote kerncentrales zouden moeten worden vervangen door meerdere kleinere (<400 MWe ), veilige pre-fab reactoren. Dat zou de kosten enorm drukken. Rolls Royce maakt bij de ontwikkeling van die kleine reactoren gebruik van de kennis en ervaring bij de bouw van de kernreactoren aan boord van de Britse onderzeeboten. De Britse regering ziet er brood in en gaat de ontwikkeling ondersteunen met 18 miljoen pond.

Biedt een mogelijke herwaardering van kernenergie in Nederland ook kansen voor Defensie? Wordt nucleaire voortstuwing - inmiddels een beproefd maar beperkt toegepast concept - ook aan boord van Nederlandse marineschepen en onderzeeboten mogelijk? Het is immers een voordeel als je niet steeds hoeft te bunkeren. Al in de Zestiger jaren werkte de Marine aan een plan om nieuwe nucleair aangedreven onderzeeboten te bouwen. Een aantal marineofficieren werd daar indertijd ook technisch voor opgeleid. Echter, begin jaren Zeventig bleek die ambitie de schatkist te boven te gaan en werd het plan afgeblazen. Bovendien leken de landen die die specifieke technologie hadden, terughoudend om dat met anderen te delen. Helaas lijkt toepassing van nucleaire voortstuwing ook nu nog te hoog gegrepen; zeker voor de huidige nieuwbouw. En waarschijnlijk om dezelfde redenen als vijftig jaar geleden.

Toch is het beschikbaar komen van veel CO 2 -vrije kernenergie ook voor Defensie van belang. Alternatieve niet-fossiele brandstoffen (waterstof, groene methanol, HVO-biobrandstoffen, ammoniak, e.a.) stoten van "well to wheel" alleen veel minder CO 2 uit wanneer er voldoende duurzame of CO 2 -vrije elektriciteit beschikbaar is. Elektriciteit nodig om waterstof te produceren als energiedrager, of waterstof als grondstof voor andere alternatieve brandstoffen. Elektriciteit nodig voor de fabricatie van die alternatieven en om ze daarna onder hoge druk of cryogeen op te kunnen slaan. De Koninklijke Marine heeft de ambitie om met vijf emissieloze ondersteuningsschepen bij te dragen aan de maritieme "green deal". Geweldig als dat een opmaat kan zijn voor een structurele vervanging van fossiele brandstoffen door alternatieven. Dat draagt mits duurzaam of CO 2 -vrij geproduceerd, bij aan het terugdringen van klimaatverandering en maakt de krijgsmacht minder afhankelijk van olie en gas uit dubieuze landen.

De energietransitie lijkt niet zonder kernenergie te kunnen.

Twitter: doorgeefluik van onzin

Mon, 20 Jan 2020 13:35:21 GMT

In het interessante boek "De menselijke maat" legt Salomon Kroonenberg uit dat klimaatverandering van alle tijd is. Veroorzaakt door een aantal cycli, met verschillende frequentie, afhankelijk van de aardbaan en van de aardas ten opzichte van de zon. Maar de kosmologische kalender rekent in eonen en niet met de voor de mens te bevatten tijdschaal "jaren". In een normaal mensenleven wordt klimaatverandering als gevolg van die kosmologische schommelingen niet waargenomen. Daarom is de opwarming van de aarde van de afgelopen decennia zo verontrustend. Onlangs mooi in beeld gebracht door het KNMI met een streepjescode waarin vanaf 1901 alle gemiddelde temperaturen met blauwe (relatief koud) en rode strepen (relatief warm) inzichtelijk zijn gemaakt. Van links naar rechts verandert de kleur de laatste twintig jaar wel erg van blauw naar rood. Een verontrustende trend.

Klimaatsceptici laten dat echter niet op zich zitten. Op de sociale media verscheen al snel een gelijksoortige (oudere) streepjescode van de afgelopen 2000 jaar (zie boven; "nu" staat rechts). En ja wat blijkt: in de middeleeuwen was het honderden jaren lang veel warmer dan nu. Schokkend nieuws dat ook werd gebracht met de kreet "wat u niet mag weten van de klimaatmaffia". Maar dit is toch een merkwaardige wetenschappelijke travestie! Waar de klimaatsceptici vaak te hoop lopen tegen recent verzamelde data, deinzen ze er nu niet voor terug om zelf maar liefst 2000 jaar terug te kijken. Fahrenheit en Celsius zijn als temperatuurschalen in de 18de eeuw bedacht. Het wetenschappelijk en systematisch verzamelen van weer data begon pas in de negentiende eeuw.

Waar haalt R.W. Spencer, de man achter dit plaatje, zijn data vandaan voor de jaarlijks temperatuur van pak 'm beet 33, 476, 1453, 1789? En hoe legt hij die gegevens allemaal langs dezelfde meetlat? Uit De kronieken van Narnia, uit de geschriften van de venerable Bede, de dode zee rollen. Uit het leven van de Romeinse keizers van Cassius Dio. Deuteronomium 11:11 of "Kuifje in Tibet"? Of erbij geknutseld met jaarringen en ijskernen? Spencer is een controversiële Amerikaanse wetenschapper en meteoroloog. Zijn wetenschappelijke onbevangenheid staat ook ter discussie omdat hij ondertekenaar is van "An Evangelical Declaration on Global Warning". De ondertekenaars stellen dat een gevaarlijk opwarming van de aarde ondenkbaar is omdat dat niet de bedoeling van god kan zijn.

Albert Stienstra, een geharnaste ontkenner van klimaatverandering, zit er niet mee en tweet deze onzin als waarheid naar zijn duizenden volgelingen.

PS in onderstaande link wordt het bedrog ontmaskerd

https://www.cbsnews.com/news/climate-change-2000-years-of-earths-temperatures-in-one-simple-chart-and-copycat-misinformation/

De Defensievisie 2035 is alleen zinvol als....?

Fri, 03 Jan 2020 13:33:29 GMT

Foto Defensie. Containers met water arriveren op Kamp Holland. Transport is kostbaar en duur.

In zijn nadagen als premier besloot Tony Blair tot aanschaf van twee vliegdekschepen. De twee schepen, inmiddels in de vaart, werden een beetje smalend “Tonies gift to the nation” genoemd. Maar de Royal Navy is er maar wat blij mee. Gaat Mark Rutte bij zijn mogelijk naderend afscheid ook eens flink voor Defensie uitpakken? Helaas, voorlopig nog niet. Vooreerst is het wachten op de Defensievisie 2035 die in juni verschijnt.

Als het om de toekomst van Defensie gaat, denkt Minister van defensie Bijleveld graag langs lange lijnen. Welke dat zijn, is nog onduidelijk. Ze houdt haar kaarten tegen de borst. Maar wat is het nut van een Defensievisie aan het einde van Rutte 3? Niemand zit te wachten op een politiek testament dat na de verkiezingen waarschijnlijk snel in de onderste la verdwijnt. Het heeft alleen zin wanneer de krijgsmacht groeit in een richting die politiek breed wordt gedeeld. Of het nieuwe kabinet nu Rutte 4, Asscher 1 of Klaver 1 wordt. Ook belangrijk om perspectief te houden op de verhoging van het defensiebudget naar 2% van het BBP. Maar is er een onderwerp dat onontkoombaar is voor de toekomst van de krijgsmacht; voor zowel links als rechts?

Fort Europa begint onder leiding van Frankrijk en Duitsland vorm te krijgen. De vestingmuren worden hersteld. Met nieuw geschut op de torens en voldoende manschappen op de wallen. Europa is historisch en cultureel een vaste waarde en economisch een “powerhouse”. Kortom, Europa kan zijn plaats tussen de andere wereldmachten opeisen. Het heeft echter een strategische kwetsbaarheid: voor haar energievoorziening is het afhankelijk van haar tegenstrevers. Een ongemakkelijke situatie temeer nu Putin in het Midden-Oosten het machtsvacuüm opvult dat Amerika laat ontstaan. Ook chantabel omdat de beschikbaarheid van ruwe olie afneemt en duurzame alternatieven nog onvoldoende voorhanden zijn. Daarbij komt dat Rusland het Westen onder druk zet met een krijgsmacht die grotendeels wordt gefinancierd met geld uit Europa. Geld dat wordt verdiend met de export van olie en gas.

Defensie is zich waarschijnlijk wel bewust van die gevaren. Maar er naar handelen, is nog een andere zaak. Zowel beleidsmatig als besluitvaardig maakt men er nog weinig werk van. De nieuwe Defensie Energie en Omgeving Strategie (2019) is een afgezwakte versie van de Operationele Energiestrategie (2016). Defensie investeert ook nu nog in nieuwe wapensystemen die meer brandstof gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen. Het totale brandstofverbruik zal de komende jaren dan ook eerder toe- dan afnemen. Daarbij komt dat ook Defensie zich moet voegen naar klimaatwet en klimaatakkoord. In dat licht bezien, schieten die eigen beperkte doelstellingen – in 2030 20% minder afhankelijk van fossiel - zelfs ernstig te kort. Defensie moet als veruit de grootste gebruiker van brandstof bij de overheid, gewoon leveren en niet als zwartrijder profiteren van de inspanningen van anderen om klimaatverandering tegen te gaan.

De wereldwijde inzet om klimaatverandering tegen te gaan, dwingt landen om steeds minder fossiele brandstoffen te gebruiken. Geen eenvoudige opgave maar met het bijkomende voordeel dat Europa daarmee voor haar energie minder afhankelijk wordt van dubieuze regimes. Wat nationaal geldt, geldt ook voor de krijgsmacht: de overgang van fossiel naar duurzame alternatieven is een onontkoombare lange lijn. Maar de opgave is breder dan alleen andere brandstoffen. Het vraagt om nieuwe wapensystemen die inherent minder brandstof gebruiken dan de huidige. Met moderne technieken en andere logistieke ketens. En met ook de noodzaak om voor die middelen nieuwe doctrines en tactieken te ontwikkelen. Opdat we militair wel de overhand kunnen houden.

Als de minister geen oog heeft voor die fundamentele veranderingen - en helaas, alles wijst daar op - komt de Defensievisie 2035 vermoedelijk niet verder dan “meer van hetzelfde” en “doorgaan op slagroeier”. Dan is het verspilde moeite en kan ze er beter van afzien. Daar zit aan het einde van Rutte 3 niemand op te wachten. Maar..., als Commissaris van de koning was de minister indertijd een aanjager van de groene investeringsagenda van de decentrale overheden. Wie weet pakt ze die draad weer op en gaat de Defensievisie 2035 toch nog een blijvende betekenis krijgen.

Dit artikel is 13 februari aangepast n.a.v. een persbericht van het Ministerie van defensie: "Herijkingsnota 2020" is vervangen door "Defensievisie 2035"

Veel achterstallig onderhoud: ook tussen de oren.

Mon, 25 Nov 2019 12:58:05 GMT

Dinsdag 26 november behandelt de Vaste Commissie Defensie het Strategisch Vastgoedplan (SVP) van 4 juli 2019. Het SVP heeft twee doelen namelijk een toetsing van de huidige staat van het vastgoed en het maken van een inhaalslag. Een van de aandachtspunten in het SVP is "Duurzaam". Het SVP constateert dat Defensie niet klaar is om te voldoen aan wet- en regelgeving op het gebied van energie en het tegengaan van klimaatverandering namelijk een CO2 reductie van 95% in 2050.

Het alleen verwijzen naar 2050 en niet naar de reductie van 49% CO2 in 2030, is opmerkelijk. Opmerkelijk omdat recent in de nieuwe Energie en Omgeving Strategie (DOES) ook alleen maar naar 2050 werd verwezen. Bij de behandeling van de DOES maakte de staatssecretaris er zich nog mee van af dat "2030" niet was genoemd om tekst te besparen. Zou dat nu ook weer het excuus zijn? Defensie constateert dat waarschijnlijk 80 % van alle gebouwen bij Defensie Energielabel D heeft. Slechts ongeveer 8 % van de gebouwen heeft nu een energielabel A of A+. Enig plan of ambitie in het SVP om aan te sluiten bij de doelstelling in het klimaatakkoord om in 2030 gemiddeld op label A te zitten, ontbreekt.

Volgens het Klimaatakkoord moet in 2030 70% van de elektriciteit uit hernieuwbare bronnen komen. Defensie kan daar met haar grote aantal gebouwen en terreinen serieus aan bijdragen. Dat kan ze samen doen met regionale overheden en het bedrijfsleven. Lokale kartrekkers hebben er al voor gezorgd dat Defensie op bescheiden schaal duurzame energie opwekt. Echter, enige omvang gaat dat voorlopig niet krijgen door een gebrek aan politieke ambitie en effectief beleid. Het SVP geeft daartoe ook geen enkele aanzet. Hoe het anders kan, laat de Bundeswehr zien. In 2017 werd op Duitse kazernes 36,6% van de benodigde elektrische energie zelf opgewekt. Voor de warmtevraag was dat 9,5%. Dat moet in het kader van het project Energiezukunft 2030 plus nog aanzienlijk toenemen.

Het Strategisch Vastgoedplan stelt vast dat er veel achterstallig onderhoud is dat rechtgezet moet worden. Dat er naast een opknapbeurt veel meer moet gebeuren, dringt nog niet echt door bij Defensie. Dat Defensie niet mag verzaken bij de inspanningen om klimaatwet en klimaatakkoord te realiseren, lijkt nog geen gemeengoed te zijn.

Open ook link naar eerder artikel: Vastgoed... maar niet in 2030 . Met daarin noodzaak om strategische keuzes te maken waar activiteiten te concentreren dan wel te spreiden en het inrichten van Defensie voor E-mobiliteit.

foto Defensie: Defensie werkt samen met coöperatie Zonnepark Welschap

Lekker 130 in je droomauto

Sun, 10 Nov 2019 09:06:58 GMT

Gepubliceerd in Trouw op 8 november 2019

Het is dertig jaar geleden dat de Muur viel. Iedereen die toen voor de buis zat, herinnert zich ook de beelden van de eindeloze stoet volgepropte en ronkende Trabantjes waarmee de Oost-Berlijners hun eerste uitstapje naar het Westen maakten. Verwelkomt door uitzinnig blije West-Berlijners. Een verslaggever met snor en regenjas model Leo Beenhakker, vraagt een van de bestuurders verwachtingsvol waarom het Westen hem zo aantrekt. De man, olijke krullenkop ook met snor, antwoordt enthousiast “Ich möchte auch mal einen richtigen Wagen fahren”. Daar valt natuurlijk niets op af te dingen.

Iedereen wil een lekkere wagen onder z’n kont. Maar waarom rijden wij allemaal in auto’s die ver over de 200 km per uur kunnen terwijl de maximumsnelheid (nog) 130 km per uur is. Geen zinnig mens rijdt zo hard en, afgezien dat het niet mag, kan het ook bijna nergens. Maar een aandrijflijn met zoveel vermogen rijdt bij een normale snelheid veel minder energie-efficiënt dan een auto met een vermogen voldoende om 130 km per uur te halen.

In “De Groene illusie” rekent Maarten van Andel voor dat auto’s die niet harder dan 120 km per uur kunnen en niet binnen dertig seconden op topsnelheid hoeven te zijn, toe kunnen met 15 pk. Nu hebben auto’s minimaal 50 pk en meestal een veelvoud. Stel we kaarten het af op maximaal 140 km per uur met hybride ondersteuning voor optrekken, inhalen, viaducten op, etc. Dan is er veel voor klimaat en milieu gewonnen. Rijst ook de vraag waarom de Rijksdienst voor het Wegverkeer auto’s toe laat die dingen kunnen die niet mogen. Alsof je instemt met het dragen van steekwapens onder voorwaarde dat mensen er alleen hun brood mee snijden.

Allemaal goede argumenten om daar eens kritisch naar te kijken. Vooral in het licht van de huidige discussie om de maximumsnelheid nog verder naar beneden te brengen. Er moet natuurlijk nog stevig aan gerekend worden maar ik blijf liever 130 rijden met een auto die maximaal 140 kan dan 100 met een auto die maximaal 240 kan. Nu zal de autobranche natuurlijk roepen dat a) dat soort ingetoomde auto’s niet op de markt zijn en b) dat niemand met zo’n ontmand voertuig gezien wil worden. Dat is nog maar de vraag. Een auto met minder vermogen bespaart geld in aanschaf en gebruik. Geld dat dan besteed kan worden aan allerlei accessoires en snufjes waarvoor de portemonnee nu niet toereikend is. Je eigen droomauto kunnen kopen en lekker 130 scheuren. Wie zou dat nou niet willen?

Defensie bevestigt energiedoelstellingen "2030"

Thu, 31 Oct 2019 10:43:31 GMT

Op 30 oktober vond overleg plaats tussen de bewindslieden en de Vaste Commissie Defensie over Personeel en Materieel. Op de overvolle agenda stond ook de nieuwe Energie en Omgeving Strategie. Die kwam ook kort aan de orde, zei het op een wat surrealistische wijze. Mevrouw Belhaj (D66) sprak haar teleurstelling uit dat de Energie en Omgeving Strategie alleen nog doelstellingen voor het referentiejaar 2050 had. De doelstellingen voor het referentiejaar 2030, relevant ook voor Klimaatwet en Klimaatakkoord, werden niet meer genoemd. In haar antwoord deed de staatssecretaris dat af als een misverstand. Het kabinet hield vast aan de doelstelling in de Operationele Energiestrategie voor de referentiejaren 2030 en 2050. Dat "2030" niet expliciet was genoemd, was volgens de staatssecretaris om "tekst" te besparen.

Een wat curieus argument voor een Ministerie van defensie dat doorgaans meer woorden afvuurt dan kogels. Maar we vertrouwen de staatssecretaris op haar woord. De bevestiging is belangrijk en nodig om de urgentie vast te houden.

En er is haast geboden. De NRC sprak onlangs met de vorige Commandant der Strijdkrachten, generaal b.d. Tom Middendorp. Hij vraagt aandacht voor klimaatverandering als wellicht de grootste bedreiging voor vrede en veiligheid. Hij constateert dat hoewel de politiek meer dan ooit aandacht heeft voor het klimaat en dat vertaalt naar klimaatdoelen er bij Defensie nog geen zichtbare stappen zijn genomen. Dat terwijl Defensie (zoals) in veel landen een van de grootste verbruikers van fossiele brandstoffen is.

Voor de duidelijkheid nog even de doelstelling voor 2030:

Defensie wil in 2030 20% minder afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen ten opzichte van 2010.
Defensie wil in 2030 op kampementen 50% van de benodigde energie duurzaam opwekken.

foto Defensie; machinekamer Zr.Ms. Rotterdam

Vastgoed... maar niet in 2030.

Fri, 11 Oct 2019 12:52:54 GMT

En hoe pakt de Bundeswehr dat aan?

Foto Defensie: De Kromhout Kazerne in Utrecht heeft een duurzame certificering

Op 4 juli heeft Defensie haar Strategisch Vastgoedplan aan de Tweede Kamer aangeboden. Defensie constateert dat er veel achterstallig onderhoud is en dat een inhaalslag nodig is. Daarbij moet er ook aandacht zijn voor duurzaamheid. Dat is mooi... maar? Wat opvalt, is dat alleen wordt gerefereerd aan het reductiedoel in de klimaatwet van 95% CO 2 in 2050. Dat de Klimaatwet ook vastlegt dat er 2030 49% minder uitstoot moet zijn, wordt niet genoemd. Maar is van groot belang.

In het Strategisch Vastgoedplan constateert Defensie dat circa 80% van de gebouwen label D of slechter heeft. Slechts 8 % van de gebouwen heeft label A of A+. In het Klimaatakkoord heeft het Rijksvastgoedbedrijf - dat ook het vastgoed van Defensie beheert - zich voorgenomen in 2030 een reductie van 50% CO 2 te halen. Gemiddeld hebben (overheids)gebouwen dan label A. Hoe Defensie, dat 2030 uit de boeken heeft geschrapt, daar aan gaat bijdragen, is onduidelijk.

In de Energie en Omgeving Strategie staat dat Defensie samen met regionale partners wil onderzoeken hoe op Defensievastgoed en -terreinen duurzame energie kan worden opgewekt. Dat gebeurt gelukkig nu al op een paar locaties, zei het nog op bescheiden schaal. Om zoiets te realiseren, moet er ruimte worden gemaakt, moet worden geïnvesteerd, gegraven en gebouwd en de energie-infrastructuur worden aangepast. Een flinke opgave die ook zou passen in de ambitie in het Defensie Vastgoedplan om de inhaalslag met "objectgerichte revitalisering" aan te pakken. Maar helaas staat er in het Defensie Vastgoedplan niets over het op Defensie terreinen opwekken van duurzame energie. Hier lijken Vastgoedplan en de Energie en Omgeving Strategie nog niet op elkaar te zijn afgestemd.

Een andere uitdaging voor Defensie is het bijdragen aan de afspraak in het Klimaatakkoord om in 2030 het aantal werkgerelateerde kilometers met de helft te verminderen. Dat is een immense opgave voor Defensie dat verspreid is over honderden locaties en met personeel dat regelmatig wordt overgeplaatst. Dat kan ook consequenties hebben voor waar je investeert in nieuwe infrastructuur, of waar je mogelijk locaties sluit. Waar je activiteiten concentreert of juist spreidt. Een ingewikkelde opgave waar het Strategisch Vastgoedplan geen aandacht aan besteed. Het aankondigen van een onderzoek naar hoe de belegging van het vastgoed daaraan kan bijdragen, had voor de hand gelegen.

In de Energie en Omgeving Strategie onderstreept Defensie de doelstelling in het Klimaatakkoord om in 2028 een emissieloos wagenpark te hebben. Dat vraagt aanleg en/of uitbreiding van het aantal laadpalen op alle defensielocaties. Niet alleen voor de eigen dienstauto's maar ook voor allen die dagelijks voor woon- werkverkeer gebruik maken van elektrische auto's. Uitrol van voldoende laadpalen is een strategische keuze die in het Strategisch Vastgoedplan had moeten worden opgenomen. Al was het maar om te voorkomen dat er straks wel elektrische auto's zijn maar niet voldoende laadpalen "omdat daar iemand anders over gaat".

De recentelijk gepubliceerde documenten Strategisch Vastgoedplan, de Defensiebegroting en de Energie en Omgeving Strategie, hebben een ding gemeen. In elke verwijzing naar Klimaatwet of Klimaatakkoord wordt alleen nog maar 2050 als referentiejaar gehanteerd. Het andere referentiejaar "2030" is beleidsmatig in rook opgegaan. Ook waar dat eerder wel relevant was zoals in de Operationele Energiestrategie. Daar is blijkbaar over nagedacht en bewust voor gekozen. Maar toch merkwaardig dat Defensie wet- en regelgeving naar eigen inzicht invult en toepast. Wil het de klimaatopgave op de lange "2050" baan schuiven? En niet de verplichtingen op zich nemen waar anderen wel aan gebonden zijn?

Ter illustratie hoe het in Duitsland gaat, het Nachhaltigkeitsbericht 2018 des Bundesministerium der Verteidigung und der Bundeswehr , met name hoofdstukken 7,8,9. In 2017 werd op Duitse Kazernes 36,6% van de benodigde elektrische energie zelf of met lokale partners, duurzaam opgewekt. Voor de warmtevraag was dat 9,5%. In het kader van het project Energiezukunft 2030 plus moet het aandeel duurzame energie nog aanzienlijk toenemen. Om elektrisch rijden te bevorderen geeft de Bundeswehr prioriteit aan meer laadpalen op kazernes.

Defensie kleedt de Operationele Energiestrategie uit!

Wed, 02 Oct 2019 09:06:52 GMT

Defensie komt met een nieuwe Energie en Omgeving Strate gie

Februari 2016 kwam Defensie met de Operationele Energiestrategie (OES). Nodig om de inzet van de krijgsmacht te waarborgen en om bij te dragen aan de nationale en internationale klimaatdoelstellingen. Er zou een Plan van Aanpak komen om de doelstellingen te realiseren; te weten:

in 2030 20% minder afhankelijk van fossiele brandstoffen en 50% duurzame elektrische energie op compounds.
in 2050 70% minder afhankelijk van fossiele brandstoffen en op compounds 100% duurzame elektrische energie gebruiken.

Dat Plan van Aanpak is er niet gekomen. Wel is er op 27 september een nieuw beleidsdocument naar de Tweede Kamer gestuurd: de "Defensie Energie en Omgeving Strategie 2019-2022". Het gaat de OES (richt zich op operationele eenheden) en de Defensie en Milieubeleidsnota (DEM; richt zich op gebouwen en terreinen) vervangen.

Bij de evaluatie van de Operationele Energiestrategie in juli 2018, bevestigden de bewindslieden de streefdoelen voor 2030 en 2050. Ook in de nieuwe strategie staat dat aan die streefdoelen wordt vastgehouden. Maar dat gebeurt niet. Alleen die voor 2050 staan er nog in. De ambities voor 2030 zijn van de kaart. Dat is opmerkelijk voor een brief aan het parlement: in dezelfde alinea a zeggen en b doen. Wel zo gemakkelijk want 2050 is nog ver weg; wie dan leeft, die dan zorgt. Maar het heeft direct consequenties. Als je de 2030 doelen schrapt dan kun je er vergif op innemen dat 2050 ook niet gaat lukken; daarvoor zijn de uitdagingen te groot. Defensie zegt vast te houden aan de streefdoelen in de OES maar kiepert ze de facto over boord.

In de nieuwe Defensie en Omgeving Strategie staat dat Defensie aansluiting zoekt bij het Klimaatakkoord. Maar doet het tegenovergestelde. Het Klimaatakkoord en alle achterliggende afspraken en scenario's - zo ook de OES - zijn gebaseerd op twee jaartallen: 2030 en 2050. De kans van slagen wordt groter door zo'n gefaseerde aanpak. Tot 2030 kunnen we toe met de kennis van nu. Daarna wordt de onzekerheid groter en zijn ingrijpende maatregelen niet uit te sluiten. Nu Defensie op eigen gezag 2030 loslaat, ontstaat toch weer de ongemakkelijke gedachte dat Defensie vindt dat het Klimaatakkoord haar niet aangaat. Ongemakkelijk omdat Defensie een van de grootste gebruikers van energie in Nederland is. En veruit de grootste bij de overheid.

Defensie argumenteert dat de inspanningen om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen niet ten koste mag gaan van haar grondwettelijke taak om voor veiligheid te zorgen. Daar valt natuurlijk niets op af te dingen. Maar gezaghebbende autoriteiten, overheden en deskundigen zijn het er inmiddels wel over eens: op termijn is klimaatchaos mogelijk de grootste bedreiging voor vrede en veiligheid. Ook daarom moet Defensie minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen. Zonder mitsen en maren; niet wanneer het uitkomt maar nu. Door afbreuk te doen aan de Operationele Energiestrategie bewijst Defensie Nederland en zichzelf geen dienst. Hopelijk zet de Tweede Kamer "2030" weer terug.

Foto: Defensie

Defensie leeft in een parallel universum.

Tue, 24 Sep 2019 13:27:20 GMT

Premier Rutte is in New York om de ingelaste klimaattop van de Verenigde Naties bij te wonen. De Minister van defensie sprak onlangs in Helsinki met haar collega's over klimaatverandering. Generaal b.d. Middendorp brengt als voorzitter van het International Military Council on Climate & Security de veiligheidsrisico's van klimaatverandering onder de aandacht. Op de NATO top in Wales (2014) werden de bondgenoten opgeroepen minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. In 2016 heeft Defensie een ambitieuze Operationele Energiestrategie vastgesteld met stevig doelen om de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen; het wachten is nog wel op een Plan van Aanpak. Maar je zou toch denken dat ook bij Defensie de urgentie nu wel duidelijk is. Helaas.

Ter gelegenheid van Prinsjesdag bood de regering de Tweede Kamer de "Defensiebegroting 2020" en het "Defensie projecten overzicht 2020" aan. Defensie geeft aan waar in 2020 en in de jaren daarna het geld naar toe gaat. Honderden pagina's tekst en tabellen, maar wie zoekt naar waar de grote thema's van energietransitie en klimaatverandering aan de orde komen, moet wel heel goed zoeken. Het staat in de Defensiebegroting in een kleine alinea onder het kopje " Duurzaamheid en omgeving" . Defensie herhaalt daarin de eerder gedane mededeling dat de Operationele Energiestrategie wordt vervangen door de Defensie Energie en Omgeving Strategie. Insteek blijft dat Defensie minder afhankelijk wil worden van fossiele brandstoffen en de logistieke voetafdruk wil verkleinen.

En dan ook: Dat doen we stap voor stap, afhankelijk van het beschikbaar budget, (operationele) haalbaarheid en in aansluiting op het rijksbeleid. Dat klinkt toch vooral als een geruststelling en Haags voor; maakt u zich niet ongerust want het kost niks extra's en u gaat er bijna niets van merken. Nog voordat de inkt van de nieuwe strategie is opgedroogd, is het in uitwerking al ontmand.

De waarheid is dat het natuurlijk geld gaat kosten en het wel degelijk de wijze van opereren gaat beïnvloeden. De kost gaat voor de baat en er moet worden geïnvesteerd in energie-efficiënte technieken, energiebesparende oplossingen en het zelf opwekken van duurzame energie. Maar als er één sector is waar die investeringen zich snel terugverdienen dan is het wel Defensie. De " Fully Burdened Cost of Fuels" is immers een veelvoud van de prijs aan de pomp. En ja, de noodzaak om ons aan te passen aan een toekomst waar fossiele brandstoffen schaars, peperduur en ongewenst zijn, dwingt defensie na te denken over nieuwe wapensystemen die inherent minder brandstof gebruiken dan de huidige wapensystemen. Alleen wapensystemen die minder brandstof gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen, dragen bij aan een veiliger wereld.

Uit niets wat Defensie tijdens Prinsjesdag aan de Tweede Kamer heeft aangeboden, blijkt dat Defensie oplijnt met het Rijksbeleid; ja hooguit het strikt noodzakelijke. Waar het echt niet onderuit kan. Het is opmerkelijk dat in al die honderden pagina's "klimaatverandering" geen enkele keer wordt genoemd; zelfs niet in de alinea "Duurzaamheid en omgeving". Een slechte zaak voor een van de grootste gebruikers van fossiele brandstoffen in Nederland. Hoewel het tegengaan van klimaatverandering bij de regering heel hoog op de agenda staat, lijken bij Defensie de klimaatsceptici de pen te voeren. Defensie leeft in een parallel universum. Als dat maar goed afloopt.

Europa laat zich chanteren met fossiele brandstoffen

Mon, 05 Aug 2019 11:42:36 GMT

Nederland moet reageren op de oproep van president Trump om een fregat naar de Perzische Golf te sturen. Nederland staat echter niet te springen om bij een conflict betrokken te raken dat Amerika doelbewust opzoekt. Anderzijds staat Nederland op het recht van vrije zee en wil het de regering Trump niet bruuskeren door te weigeren. Maar, mocht Nederland hiertoe besluiten dan is dat slechts symptoombestrijding. Het lost het onderliggende probleem niet op.

Het huidige conflict in de Perzische Golf is een direct gevolg van de pogingen van Amerika om Iran zodanig te isoleren dat het regime in Teheran valt. Europa doet zijn best om de Iran-deal te redden maar wordt door zowel Amerika als Iran onder druk gezet. Nu Amerika en Iran het conflict naar de Perzische Golf brengen, dreigt Europa verder in het gedrang te komen. Zowel Amerika, dat zelf voldoende olie- en gasreserves heeft, als Iran weten dat de Straat van Hormuz – waar al die tankers doorheen moeten - Europa’s zwakke plek is. Nu Iran een Britse tankers heeft opgebracht, lijkt het Verenigd Koninkrijk al geen keuze meer te hebben anders dan tandenknarsend Amerika te volgen.

Een gelijksoortige conflict speelt er tussen Amerika, Rusland en Europa. Amerika intimideert en bedreigt Europese bedrijven die meewerken aan de aanleg van Nordstream 2. De nieuwe pijpleiding waarmee Russische gas naar Europa kan stromen. Amerika heeft door de opkomst van de fracking een overschot aan (duurder) aardgas en wil dat graag per schip in Europa afzetten. Rusland daarentegen, is er alles aan gelegen om gas naar Europa te blijven exporteren. Het verdient er veel geld mee dat vooral in het leger wordt gepompt. Daarmee wordt, ironische genoeg, Europa weer onder druk gezet. Bovendien is die export een handzaam middel om het naar energie dorstende Europa uit elkaar te spelen.

Europa dat zelf niet over fossiele brandstoffen beschikt, is een pion geworden op het schaakbord van de grootmachten. En pionnen worden in dat spel nogal snel geofferd. Zelfs als het huidige conflict met een sisser afloopt, zal Europa na verloop van tijd weer in zo’n situatie worden gebracht. Er is maar één oplossing om uit die dodelijke omklemming te komen: de energietransitie van fossiele brandstoffen naar alternatieven. Zoveel duurzame energie op de markt brengen dat het niet hebben van fossiele brandstoffen geen zwakte blijft. Noem het de energiewedloop tussen duurzame energie en fossiele brandstoffen. Ook daaraan draagt het Klimaatakkoord bij.

Er is in de samenleving nogal wat tweedracht of het Klimaatakkoord niet teveel kost en te weinig bijdraagt aan het tegengaan van klimaatverandering. Maar laat los daarvan de veiligheid van Nederland en Europa de doorslag geven om gezamenlijk de schouders onder de energietransitie te zetten.

Blaas verhuizing mariniers af voor het klimaat

Thu, 11 Jul 2019 13:37:52 GMT

DEFENSIE - Als de overheid het Klimaatakkoord serieus wil nemen, moeten de mariniers in Doorn blijven, betoogt Marcel Hendriks.

Er zit een prachtige scène in een docudrama over de val van de Berlijnse muur. De Russische ambassadeur - gespeeld door Peter Ustinov - overlegt met zijn adviseurs. Wat te doen? Staat van beleg uitroepen, soldaten naar de grens sturen, het politbureau uit zijn functie zetten? De ambassade heeft de hele dag op instructies uit Moskou gewacht, maar het Kremlin zwijgt. Ook daar heeft radeloosheid de besluitvorming verlamd. De gelouterde diplomaat stuurt zijn staf naar huis met de woorden: 'If you don't know what to do, the best thing to do is ... nothing' (als je niet weet wat te doen, is het beste dat je kan doen: niets).

Dat is ook de lijn die mevrouw Visser, staatssecretaris van defensie, volgt als het gaat over het al dan niet verhuizen van de mariniers van Doorn naar Vlissingen. Zowel voor- als tegenstanders hebben goede argumenten. Het gaat om een afweging tussen regionale belangen en de belangen van de mensen die het aangaat. De gemoederen zijn inmiddels hoog opgelopen en er staat veel politiek kapitaal op het spel. De staatssecretaris, niet wetende wat te doen, schuift de beslissing steeds voor zich uit. En tijd kopen betaalt zich nu uit. Want uit onverwachte hoek dient zich het argument aan om de verhuizing af te blazen: het Klimaatakkoord.

Beter centraal wonen

Militairen zijn grootverbruikers van energie. Hun uitrusting en de vele kilometers die ze maken, zijn daar debet aan. Als ze al geen ijzervreters zijn, dan zijn het in ieder geval kilometervreters. Hoeveel tijd en geld daaraan opgaat, weet niemand. Bij een verhuizing van de kazerne van Doorn naar Vlissingen zal het aantal kilometers aanmerkelijk toenemen. De trainings- en oefenfaciliteiten liggen nu eenmaal niet in Zeeland. Er moeten dus veel meer zakelijke kilometers worden gemaakt. Daar komen ook de tijd en kilometers bij voor woon-werkverkeer. Het idee dat de mariniers en hun gezinnen wel in Zeeland gaan wonen is een gotspe. Elke militair weet: zo werk je in Vlissingen, zo word je met één pennenstreek weer overgeplaatst. Dus beter centraal blijven wonen.

In het Klimaatakkoord verbindt de rijksoverheid zich aan de inspanning om in 2030 het aantal werkgerelateerde kilometers ten opzichte van 2016 met de helft te verminderen. Dat is een enorme uitdaging waar Defensie zijn bijdrage aan moet leveren; het zal voor een groot deel die overheidskilometers op haar conto hebben. Ook niet makkelijk op te lossen, omdat Defensie over honderden locaties verspreid is en militairen met regelmaat worden overgeplaatst.

Lakmoesproef

Maar één ding is zeker. Als je de verhuizing van Doorn naar Vlissingen doorzet, wordt het nog moeilijker voor de overheid om die belofte waar te maken.

De beslissing al dan niet verhuizen lijkt op het eerste gezicht van beperkt politiek belang. Maar dat is het niet. Het Klimaatakkoord lijkt nu nog vooral te gaan over wat er technisch allemaal kan en wie wat gaat betalen. Maar het zal veel meer ingrijpen in allerlei besluitvormingsprocessen dan we nu willen onderkennen. Daarnaast is het al dan niet verhuizen een lakmoesproef van hoe serieus de overheid het Klimaatakkoord zelf neemt. Ze heeft er een handje van om burgers en bedrijfsleven allerlei zaken op te leggen, maar er zelf niet naar te handelen.

Mocht mevrouw Visser het idee hebben dat de Kamer nog niet gereed is voor het terugdraaien van de verhuizing, blijft het advies: do nothing.

Gepubliceerd in Trouw 10 juli 2019

foto Defensie

De maritieme sector maakt werk van het klimaatakkoord en de marine wil haar bijdrage leveren.

Mon, 01 Jul 2019 12:21:39 GMT

Na maanden doorrekenen en polderen is er een definitief klimaatakkoord. Dat biedt perspectief op meer veiligheid en het tegengaan van klimaatverandering. Het is voor Defensie ook een belangrijk moment: blijft het bij mooie voornemens of wordt er eindelijk doorgepakt? Defensie heeft sinds februari 2016 een Operationele Energiestrategie (OES). Het wil in 2030 20% minder afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen en in 2050 70%. Bij de presentatie van de OES werd voor najaar 2016 een Plan van Aanpak beloofd. Dat werd later “voorjaar 2019”; maar is er nog steeds niet. De huidige beleidsdocumenten, de Defensie Energie en Milieubeleidsnota (DEM) en de OES worden dit jaar nog samengevoegd tot een nieuw document. Maar of er inhoudelijk iets gaat veranderen, is nog maar de vraag.

De energietransitie bij Defensie is tot nu toe vooral een papieren tijger. Er zijn de afgelopen jaren slechts een paar “bottom-up” initiatieven geweest om nieuwe technieken en alternatieve brandstoffen te beproeven. Recentelijk kocht Defensie de zonne-auto Lightyear-one: om ervaring op te doen met e-mobility en de noodzakelijke infrastructuur. Goed voor de beeldvorming maar onder de streep zal het energiegebruik bij Defensie de komende jaren behoorlijk toenemen. Wie achterdochtig is, zou kunnen denken dat het investeren in nieuwe kennis – kennis die in het bedrijfsleven meestal al beschikbaar is – vooral een verbloemde manier is om tijd te winnen. Om zolang mogelijk het klimaatakkoord buiten de deur te houden.

Van de drie krijgsmachtdelen lijkt de marine als eerste de bakens te verzetten. De Commandant der Zeestrijdkrachten, viceadmiraal Rob Kramer heeft aangekondigd dat de marine zich sterk maakt voor het emissieloos varen van toekomstige ondersteuningschepen van de marine. Defensie heeft vorig jaar uitgebreid proefnemingen gedaan met biobrandstoffen en wil die vlootbreed gaan gebruiken. Defensie heeft laten weten dat het de bedoeling is dat de vervanger van het M-fregat 20% minder brandstof gaat gebruiken. In de recente DMP-brief “Vervanging mijnenbestrijdingscapaciteit” staat de inspanningsverplichting om de voorziene toename van het brandstofverbruik zoveel mogelijk te beperken. Daarnaast beschikt de marine inmiddels over drie sleepboten met unieke en energiebesparende hybride technologie.

Dat de marine als eerste krijgsmachtdeel serieus werk wil maken van de Operationele Energiestrategie, is op zich niet vreemd. Het heeft van oudsher zelf een goede kennisbasis en maakt deel uit van de sterke, innovatieve en zelfbewuste maritieme sector. Een bedrijfstak die zich niet laat ophouden en recentelijk een green deal heeft afgesloten. Met die green deal willen overheid, waaronder het Ministerie van defensie, zeehavens, maritieme branche-organisaties, verladers en vervoerders, banken en kennisinstellingen de uitstoot van CO2 door binnenvaart en zeevaart fors verminderen. Allemaal stakeholders met verschillende belangen die de handen toch ineenslaan om hun bijdrage aan het klimaatakkoord te leveren.

De hamvraag is of Defensie de marine in de gelegenheid stelt vaart te maken. Blijft het op de hohouders trappen of neemt het haar verantwoordelijkheid?

foto DNV GL

Vervanging AMBVs: een DMP-brief met een primeur.

Tue, 14 May 2019 22:53:34 GMT

Met de D-brief “Vervanging mijnenbestrijdingscapaciteit” komt de broodnodige vervanging van de Alkmaarklasse mijnenbestrijdingsvaartuigen (AMBV) een stap dichterbij. Wat opvalt, is dat de nieuwe schepen een stuk groter worden dan de AMBVs. Dat kan omdat de nieuwe schepen het mijnengevaarlijke gebied zelf niet meer in gaan en is nodig om voldoende dek-oppervlakte te hebben voor de verschillende op afstand bestuurbare drones. Ook voor de bemanning biedt een groter schip meer comfort en een betere accommodatie .

De D-brief heeft een opmerkelijke primeur. Voor het eerst is er bij een nieuw wapensysteem serieus aandacht voor het brandstofverbruik en vindt toetsing aan de Operationele Energiestrategie plaats. De D-brief onderkent dat een veel groter schip leidt tot een groter brandstofverbruik. En dat dat op gespannen voet staat met de Operationele Energiestrategie (OES). Maar ook dat een groter brandstofverbruik acceptabel is wanneer Defensie dat strategische onvermijdelijk vindt. Om de OES toch enigszins recht te doen, streeft Defensie er nadrukkelijk naar het brandstofverbruik slechts 2 keer groter te laten worden ondanks dat de nieuwe schepen een aantal malen groter worden dan de huidige AMBVs. Dat moet mogelijk worden met moderne efficiënte motoren, energiebesparende maatregelen en later toe te passen nieuwe technologieën.

De huidige AMBVs hebben een verbruiksnorm van 5 ton brandstof voor een dag op zee. Dat zou voor de nieuwe schepen dus 10 ton voor elke "zeedag" moeten worden. Dat is een uitdaging voor een schip met een waterverplaatsing van mogelijk tegen de 3500 ton. De Tweede Kamer stelde over de D-brief daarom terecht een aantal kritische vragen; welke energie-opties zijn er beoordeeld, was het brandstofgebruik een gunningscriterium, is innovatie op het gebied van energiegebruik overwogen, etc? Maar werd van de antwoorden niet veel wijzer. Dat suggereert dat Defensie het zelf ook nog niet precies weet,hoe? Succes staat mogelijk ook onder druk omdat het Belgische ministerie van Landsverdediging - dat de leiding heeft in het dossier - zelf nog geen met de OES te vergelijken beleid heeft. Het kan andere prioriteiten hebben.

De ambities in de OES komen ook dichterbij wanneer België en Nederland besluiten de nieuwe schepen standaard te bunkeren met duurzame biobrandstoffen. Na de geslaagde proefnemingen van vorig jaar, ligt het voor de hand om dat te doen.

De afgelopen weken hebben diverse instanties hun zorgen uitgesproken over de geringe bijdrage van de Nederlandse maritieme sector nu voor de bouw is gekozen voor de Franse Naval group. Wellicht ziet Defensie kansen om bij de inspanningen het brandstofverbruik te verminderen wel Nederlandse kennisinstituten en bedrijven in te schakelen.

Als Defensie werk wil maken van de Operationele Energiestrategie, is het noodzakelijk om daar in de DMP-fase al naar te kijken. Om zo een evenwichtige afweging te kunnen maken tussen brandstofgebruik en slagkracht. Bij de vervanging van de mijnenbestrijdingscapaciteit is dat voor het eerst nadrukkelijk gebeurt. Dat is een compliment voor de opstellers van de brief. Niet alleen belangrijk voor realisering van deze behoeftestelling maar ook als "lat" voor toekomstige projecten. Nieuwe behoeftestellingen waarin in de DMP-fase het brandstofverbruik nadrukkelijk aan de orde komt, dragen in brede zin bij aan een veiliger wereld.

Defensie en het Klimaatakkoord

Sun, 06 Jan 2019 12:47:02 GMT

Vlak voor de Kerstdagen werd het Klimaatakkoord aan de Regering aangeboden. Het werk van een groot aantal instanties, belangengroepen en NGO's om Nederland in 2030 49% minder CO2 te laten uitstoten dan in 1990. De plannen worden nu door het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving doorgerekend. Daarna neemt de politiek besluiten en zorgt het voor noodzakelijke wet- en regelgeving. Aanpassingen zijn natuurlijk mogelijk maar de hoofdschootrichting is duidelijk. Nederland gaat op de schop als het gaat om opwekking en gebruik van energie. Wat zijn de gevolgen voor Defensie?

Als je het Klimaatakkoord doorleest, raak je onder de indruk van de omvang en reikwijdte van de plannen. Het gaat alle geledingen van de samenleving raken. En voor Defensie wordt geen uitzondering gemaakt. Defensie wordt wel één keer specifiek genoemd (zie tweede aandachtspunt). In algemene zin verwijst het Klimaatakkoord voor zee- en luchtvaart naar de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) en de International Civil Aviation Organization (ICAO). Maar die organisaties vinden militaire systemen vooral een nationale aangelegenheid. Los van de juridische gevolgen die het niet naleven kan hebben - zie de Urgenda-zaak - verliest de overheid ook haar geloofwaardigheid als Defensie als grootgebruiker van diesel en kerosine, zijn bijdrage niet levert. Misschien kan premier Rutte nog voor een inlegvelletje bij het Klimaatakkoord zorgen waarbij Defensie zich ten aanzien van wapensystemen mag beperken tot de Operationele Energiestrategie: 20% minder afhankelijk van fossiele brandstoffen in 2030. Maar dan moet Defensie de Operationele Energiestrategie wel serieus nemen.

Het klimaatakkoord is zo omvattend dat het lastig is om alle gevolgen goed in beeld te krijgen. Er zijn een paar aspecten die direct in het oog springen.

• De Rijksoverheid neemt deel aan een inspanning om in 2030 de werkgerelateerde kilometers met de helft te verminderen ten opzichte 2016 (C2.6 pagina 75). Een enorme uitdaging voor Defensie. Defensie is geografisch over heel Nederland verspreid en personeel wordt regelmatig overgeplaatst. Bij de belegging van kazernes, oefenterreinen, vliegvelden en havens moet daarom nadrukkelijker dan voorheen worden gekeken naar de verwachte toe- of afname van het aantal werkgerelateerde kilometers. Het verplaatsen van de centraal gelegen marinierskazerne in Doorn naar de decentrale locatie Vlissingen staat daarmee haaks op het Klimaatakkoord.

• De Rijksoverheid stimuleert de verduurzaming van het eigen wagenpark door in te zetten op schone voertuigen, duurzame energiedragers en het programma Duurzaam inkopen. In het Klimaatakkoord staat dat Defensie waar mogelijk duurzame biobrandstoffen gebruikt in al zijn operationele voer-, vaar- en vliegtuigen (C2.3 pagina 56). Voor voertuigen geldt al een verplichte bijmenging. Luchtmacht en Marine doen momenteel proefnemingen met duurzame biobrandstoffen. Technisch lijken er geen beperkingen te zijn maar met name duurzame biokerosine is nog een veelvoud duurder dan fossiele kerosine.

• De Rijksoverheid verplicht zich tot een rijkswagenpark dat in 2028 volledig emissieloos is (C2.4 pagina 60). Dat betekent dat Defensie tenminste al haar niet-operationele transportcapaciteit moet vervangen door E-voertuigen. Met de invoering van E-voertuigen moet Defensie ook voorzien in voldoende laadpalen en bijhorende E-infrastructuur op defensiecomplexen. Gelukkig kan Defensie technisch-logistiek meeliften met de instelling van Zero-Emissie zones in een groot aantal binnensteden. Ook daarin voorziet het Klimaatakkoord.

• Het Rijksvastgoedbedrijf, dat het vastgoed van Defensie beheert, draagt in 2030 bij aan een 50% CO2-reductie van haar vastgoedportefeuille. In 2050 moet de vastgoedportefeuille CO2-arm zijn (C1.10 pagina 37). Gemiddeld hebben gebouwen in 2030 Label A (D10 pagina 226). Defensie heeft een groot aantal oudere gebouwen in gebruik. Die allemaal isoleren en waar mogelijk van duurzame verwarming voorzien, vraagt om grote investeringen. Defensie en Binnenlandse Zaken komen begin 2019 met een nieuw Strategisch Vastgoed Plan.

• De Rijksoverheid stelt, waar mogelijk, de gronden die in haar bezit zijn beschikbaar voor de klimaatopgave, in het bijzonder voor hernieuwbare energie en voor het vastleggen van koolstof (D10 pagina 226). Onderzoeksbureau Bosch & van Rijn heeft in augustus 2013 een onderzoek gedaan naar het opwekkingspotentieel op rijksgronden en -gebouwen. Dat potentieel is voor een aanzienlijk deel op defensiecomplexen te vinden. Mogelijk gaat het nieuwe Strategisch Vastgoed Plan daaraan ook richting geven.

Omdat de overheid het goede voorbeeld moet geven, kan ze het zich niet veroorloven om voor Defensie een oogje dicht te knijpen. Immers, als Defensie het laat liggen, moet harder worden ingegrepen in andere sectoren. Een aanzienlijke deel van het extra geld waarop Defensie rekent, zal daarom moeten worden gebruikt voor de aanschaf van elektrische voertuigen en bijhorende infrastructuur, voor duurzame biobrandstoffen, voor het moderniseren van het vastgoed en het terugdringen van werkgerelateerd vervoer. Daarover kan de NAVO al wel worden geïnformeerd. En dat die kosten voor een groot deel ook weer worden terugverdiend.

Naleving van het Klimaatakkoord dwingt Defensie ook om fundamenteel na te denken over nieuwe wapensystemen die inherent minder brandstof gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen. Niet alleen belangrijk als bijdrage tegen klimaatverandering maar ook om Defensie minder kwetsbaar te maken. Nodig voor onze veiligheid. Noodzakelijk om tegenstanders te trotseren die in tegensteling tot Europa nog wel beschikken over grote voorraden olie en gas. En ook nog eens schatten geld verdienen aan de export daarvan aan het Westen.

Het Klimaatakkoord zal bij Defensie nog wel tot de nodige gefronste wenkbrauwen leiden. Maar stevig investeren in gebrekkige faciliteiten en verouderde accommodaties zal in ieder geval defensiebreed worden verwelkomd.

Defensie wil meer fossiele grootverbruikers

Sun, 16 Dec 2018 13:10:18 GMT

De Minister van defensie verraste afgelopen vrijdag Nederland met de aankondiging dat Nederland gaat investeren in tanks en meer JSF-en. Voor de NOS camera was de minister zichtbaar blij het goede nieuws nog voor de Kerst te kunnen brengen. Maar de meeste militairen hebben nu liever een nieuwe CAO, een fatsoenlijk pensioen, nieuwe collega's en voldoende reservedelen onder de kerstboom. Neemt niet weg dat Defensie ook moet investeren in extra materieel. Nieuwe wapensystemen die in brede zin gaan bijdragen aan een veiliger wereld.

Terwijl de spanningen in het Kabinet en de samenleving oplopen over het klimaatakkoord en wie wat gaat betalen, wil Defensie gewoon investeren in grootverbruikers van fossiele brandstoffen. Alsof de verhitte politiek-maatschappelijke discussies geheel aan Defensie voorbij gaan. Een dik 60 ton zware Leopard 2 gebruikt meer dan 4 liter per kilometer, de JSF gebruikt zo'n 1,6 keer meer brandstof dan z'n voorganger de F16. Het komt Defensie daarom goed uit - en waarschijnlijk niet toevallig - dat drie jaar na de Operationele Energiestrategie er nog steeds geen plan ligt hoe minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. Defensie is veruit de grootste gebruiker van brandstof bij de overheid maar kan de cijfers waar dat aan opgaat, maar niet boven tafel krijgen: kan-niet ligt op het kerkhof en wil-niet ligt er vlak naast.

Dat de blije boodschap kort voor de Kerst bekend werd gemaakt, heeft natuurlijk niets met kerstcadeautjes te maken. Volgens de minister moet Nederland voor 1 januari de NAVO informeren over haar voornemens. En dan is het politiek soms handig dat zo laat mogelijk te doen. Niemand heeft immers nog tijd om tussen half december en de jaarwisseling lastige vragen te stellen. En daarna kun je het aan de militaire bureaucraten overlaten: voornemens worden toezeggingen, toezeggingen worden verplichtingen en afspraak is afspraak. Tegen de tijd dat de plannen in de Herijkingsnota 2020 aan de Tweede Kamer worden aangeboden, zijn de kaarten zo geschud dat de politiek er nog weinig aan kan veranderen. Zo wordt het parlement door Defensie in het pak genaaid.

Het is toch merkwaardig dat men zich mondiaal inspant om minder fossiele brandstoffen te gebruiken maar Defensie het tegenovergestelde doet. Er moet daarom worden nagedacht of de fossiele grootverbruikers kunnen worden vervangen door inherent energiezuinige wapensystemen. En als die er zijn, moet daar in worden geïnvesteerd en niet in wapensystemen die mogelijk over 10 of 15 jaar stil staan omdat de brandstofkosten niet meer zijn op te brengen, de brandstof niet meer voldoende beschikbaar is of omdat door klimaatzorgen er nog maar beperkt mee geoefend mag worden.

Of het hele kabinet enthousiast achter de plannen van Defensie staat, is de vraag. In de wekelijkse persconferentie waarin ze premier Rutte verving, was vicepremier Ollongren opvallend voorzichtig over de plannen. Defensie gaat een politiek interessant jaar tegemoet.

Energie voor Inzet wenst u prettige kerstdagen en een energierijk 2019.

Landmachtvisie: een goede aanzet voor de Herijkingsnota!

Sat, 01 Dec 2018 13:22:51 GMT

Defensie heeft sinds februari 2016 een "Operationele Energiestrategie" (OES). Met de OES wil de Krijgsmacht minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen: 20% in 2030 en 70% in 2050. Hoe dat moet, is nog onduidelijk. Defensie komt voorjaar 2019 met het langverwachte Plan van Aanpak. De Vaste Commissie Defensie heeft inmiddels al twee keer met deskundigen gesproken hoe Defensie het brandstofgebruik kan terugdringen. Nuttige bijeenkomsten die echter wel erg focusten op nieuwe technieken. Onbedoeld ontstaat daarmee de indruk dat de techneuten te zijner tijd ook wel met de oplossingen komen. Dat is helaas wensdenken. Nieuwe technieken kunnen het brandstofgebruik terugdringen maar de mogelijkheden worden beperkt door de wetten van de fysica en de thermodynamica. Nieuwe strategische inzichten zijn nodig voor een moderne krijgsmacht met bijhorende wapensystemen. Nieuwe wapensystemen die inherent minder brandstof gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen. De techniek is slechts een facilitator.

Defensie werkt aan de "Herijkingsnota 2020". Doel is om de Nederlandse Defensie na jaren van bezuinigen weer te laten groeien en voor te bereiden op toekomstige uitdagingen. De krijgsmachtdelen hebben inmiddels al hun eigen strategische visies gepubliceerd: 5de Generatie Luchtmacht (CLSK), Sailplan 2030 (CZSK) en Veiligheid is vooruitzien (CLAS). Deze visies gaan ongetwijfeld bouwstenen worden voor de Herijkingsnota 2020. In welke mate adresseren de krijgsmachtdelen de noodzaak om zich voor te bereiden op de energietransitie: van fossiele brandstoffen naar duurzame alternatieven?

In de "5de Generatie Luchtmacht (2017)" ontbreekt elke verwijzing naar de OES, naar de energietransitie of het tegengaan van klimaatverandering. Alsof de politiek-maatschappelijke discussie daarover de toekomst van de Koninklijke Luchtmacht op geen enkele manier raakt. Een opmerkelijk gebrek aan urgentie. Temeer omdat de Luchtmacht bij Defensie al veruit de grootste gebruiker van brandstof is.

Het Sailplan 2030 (2017) doet het beter. In "Spoor 5 Materieel" staat het voornemen "Om de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verkleinen en zo de inzetbaarheid te vergroten, zijn de ontwikkelingen in de Energietransitie gevolgd en realistische kansen benut". De kaarten worden nog vooral op technische oplossingen gezet. Helaas staat het voornemen zonder bredere context ook nog erg op zichzelf.

In het voorwoord van "Veiligheid is vooruitzien" (2018) stelt C-CLAS dat niet alleen de veiligheidssituatie onzeker is maar dat ook veranderingen op het gebied van klimaat en energieschaarste de onvoorspelbaarheid vergroten. Dat toekomstige energieschaarste een rol speelt, komt op verschillende plaatsen terug. Het landmachtoptreden zal zich in de toekomst afspelen in een hoger tempo, over grotere afstanden en vaker in stedelijk gebied. De landmacht wordt daarom adaptief, flexibel, en lichter en sneller dan voorheen. Het zet daarbij in op nieuwe technologie die daarvoor nodig is: op het gebied van detectie, actieve bescherming, communicatiemiddelen, autonome systemen en robotica, kunstmatige intelligentie, big data, cyber en digitalisering, nanotechnologie, biotechnologie en duurzame vormen van energie. "Veiligheid is vooruitzien" is een samenhangend document met nieuwe strategische inzichten en bijhorende nieuwe middelen. Consequent doorgevoerd, leidt het waarschijnlijk tot een lager energiegebruik.

Voor onze veiligheid moet Defensie minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen en bijdragen aan het tegengaan van klimaatverandering. De Herijkingsnota 2020 moet daarvoor de noodzakelijke strategische piketpalen slaan. Nodig omdat de techneuten het niet alleen kunnen oplossen. "Veiligheid is vooruitzien" geeft daartoe een goede aanzet.

Duurzaamheid biedt ook veiligheid

Tue, 13 Nov 2018 13:32:54 GMT

Duurzaamheid biedt ook veiligheid

In het prachtige boek "De Zijderoutes" schrijft de Britse historicus Peter Frankopan een geschiedenis over de conflicten tussen Oost en West. Die draaien volgens hem al sinds de Romeinse tijd vaak om handelsbelangen en handelsroutes: producten zoals tarwe, zijde, pelzen, slaven, goud en zilver, specerijen en olie. De strijd om olie begon volgens Frankopan na de ontdekking van dit "vloeibaar goud" in Perzië in het midden van de negentiende eeuw en duurt onverminderd voort.

Het Westen had tot de val van de sjah in 1979 de overhand maar daarna draaiden de rollen om. Wellicht een rechtvaardige correctie op de mondiale krachtsverhoudingen maar de wereld is er niet veiliger op geworden. De prijs van ruwe olie bereikte in 2014 een recordhoogte van 147 $ per vat. Wie bezorgd is over de Russische herbewapening en schrikt van de wonderwapens die Poetin regelmatig aankondigt, moet bedenken dat die grotendeels zijn gefinancierd met geld uit de export van olie en gas aan het Westen. Dat geldt ook voor wie wakker ligt van de ontwrichting en de meedogenloze strijd in het Midden-Oosten met migratie en politieke islam tot gevolg. Het draait om olie. Op de keeper beschouwd heeft het Westen zelf deze instabiliteit betaald.

Buyers or sellers market

Maar ook de olie-exporterende landen hebben niet alle troeven in handen. In 2014 stortte de prijs van ruwe olie plotseling in. Of het nu de schalieolie revolutie was of "duistere" westerse machinaties, de sellers market werd plotseling een buyers market. Waar eerst de olie-importerende landen elke prijs wilden betalen om hun economie draaiend te houden, zijn de olie-exporterende landen nu bereid met hun prijs te zakken om hun marktaandeel te houden. Nodig om hun regime in het zadel te houden. Een relatief lage prijs voor ruwe olie is de beste garantie dat Poetins wonderwapens niet van de tekentafel komen en de sjeiks in toom worden gehouden.

Maar de markt gaat onherroepelijk weer kantelen. De mondiale behoefte aan energie blijft toenemen terwijl de olievoorraden afnemen en er structureel te weinig wordt geïnvesteerd in het vinden en ontginnen van nieuwe bronnen. De markt lijkt die kant al weer op te wijzen. De olie-exporterende landen zullen dan weinig consideratie met hun klanten hebben en de verloren inkomsten zo snel mogelijk weer goed willen maken. De overmoed van de Russen, Saudiërs en Iraniërs is beangstigend en wekt de indruk dat ze denken aan het langste eind te trekken.

De energiewedloop

Er is maar één manier om te voorkomen dat de prijzen weer omhoogschieten. Het Westen moet het energiegebruik verminderen, innoveren en meer duurzame energie op de markt brengen dan dat het aanbod van ruwe olie afneemt: noem het de energiewedloop. De in Nederland voorziene klimaatwet is daarom van groot belang voor onze veiligheid. Haast is geboden want voorlopig neemt het aandeel duurzame energie maar langzaam toe. Dat moet veel sneller om de olie-exporterende landen tenminste nerveus te maken: dat ze wel eens met hun olierijkdom zouden kunnen blijven zitten. Dat alleen al zal tot meer samenwerking en minder confrontatie leiden.

Het besef dat klimaatverandering en veiligheid nauw met elkaar verbonden zijn, overstijgt traditionele links-rechts tegenstellingen. Voor een breed draagvlak van de klimaatwet helpt het deze aan te vullen met een veiligheidsdeel. In dat veiligheidsdeel moet worden ingezet op een politiek-economische herorientatie van oost-west naar noord-zuid. Naar die gebieden en regio’s die potentieel veel duurzame energie aan Europa kunnen leveren. Bovendien moet het voor een nieuwe krijgsmacht zorgen. Extra investeringen zijn nodig om wapensystemen te ontwikkelen die minder fossiele brandstoffen gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen: weg van de grondstof waarover we zelf niet beschikken maar onze tegenstanders wel.

Opiniestuk van Marcel Hendriks dat op 13 november is gepubliceerd in Trouw.

Beter een samenhangend plan dan half werk!

Mon, 15 Oct 2018 12:45:11 GMT

De Operationele Energiestrategie (OES) wil dat in 2030 op een compound de helft van de elektrische energie duurzaam wordt opgewekt. Nodig om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen om zo de gevechtskracht te waarborgen. Dat kan echter nu al met bestaande technieken en systemen van grotendeels Nederlandse bedrijven. Voorwaarden zijn voldoende budget en een samenhangend plan. Met deA-brief "Operationele infrastructuur" (19 oktober 2018) komt er geld beschikbaar. Dat is mooi. Maar is er ook een samenhangend plan om "2030" mogelijk te maken?

Ongeveer de helft van alle elektrische energie op een compound gaat nu op aan de koeling van een veelheid aan tenten, containers, chalets, barakken, etc. Die worden bijna allemaal afzonderlijk gekoeld met witgoed; consumenten airco's met een lage co-efficient of performance (COP). In de A-brief wil Defensie de huidige boogtenten en kachels vervangen door een nieuw basistentsysteem en geconditioneerde containers voor specifieke toepassingen. Het nieuwe tentsysteem moet eigen verlichting, klimaatbeheersing en elektrische voorzieningen hebben. Het is zeer de vraag of zo het aandeel elektrische energie voor koeling substantieel wordt teruggebracht.

Het kan gelukkig anders. De huidige verzameling onderkomens kan worden vervangen door grote semi-permanente systeembouw, zo nodig meerlaags. Daarmee wordt het (geïsoleerde) buitenoppervlak veel kleiner, zijn er minder luchtsluizen naar buiten en kan "licht en kracht" efficiënter worden aangelegd. Maar het belangrijkste is dat het grote aantal losse airco's wordt vervangen door enkele grote industriële koelinstallaties die het hele complex koelen. Industriële koelinstallaties hebben een COP die een veelvoud hoger is dan die van witgoed. Vergezocht? Het Nederlands bedrijf Neptunus heeft in Kandahar voor UK MOD een systeembouw complex gebouwd voor 700 militairen. Een mooi voorbeeld van de adaptieve krijgsmacht.

Om een compound in 2030 voor de helft in z'n eigen elektrische energie te kunnen laten voorzien, is het terugdringen van de behoefte aan koeling en het gebruik van industriële koelinstallaties noodzakelijk. Maar er moet meer gebeuren: de energieopwekking moet efficiënter, er moet meer zonne-energie en -warmte worden opgewekt, er moet worden voorzien in energie-opslag, het interne transport moet elektrisch, geen ingevroren maaltijden meer maar gepreserveerde maaltijden, moderne energiezuinige sanitaire voorzieningen, LED verlichting, etc. Gelukkig allemaal al commercieel beschikbaar en in gebruik op bouwplaatsen, op festivalterreinen, off-grid toepassingen in de derde wereld, in de luchtvaart etc. Helaas allemaal zaken die in de A-brief niet aan de orde komen.

A-Brief "Operationele Infrastructuur" gaat 2030 niet mogelijk maken. Dat is een gemiste kans. Maar het is nog niet te laat. Met een extra denkslag en een ruimer budget kan het wel. Dat extra geld verdient zich bovendien letterlijk snel terug omdat er minder brandstof nodig is. Beter nu de tijd nemen voor een samenhangend plan voor 2030 dan half werk leveren.

Het is nog geen twee maanden geleden dat de D66-intiatiefnota "Operationele Energie" in de Vaste Commissie Defensie werd behandeld. De Staatssecretaris verzekerde de Tweede Kamer onverkort achter de OES te staan en de daarin vastgelegde ambities. Er komt een projectteam dat zich daar mee bezig gaat houden en voorjaar 2019 moet er een plan van aanpak zijn. De Kamer heeft een motie Sienot aangenomen om bij nieuwe investeringen nadrukkelijk te kijken naar het energiegebruik en de life cycle costs. Maar in de A-brief "Operationele infrastructuur" ontbreekt elke verwijzing naar de OES en de motie Sienot. Het zal wel geen opzet zijn; gewoon vergeten. Maar de Kamer doet er goed aan de Staatssecretaris te helpen herinneren. The body content of your post goes here.

Defensie gaat biobrandstoffen gebruiken

Mon, 01 Oct 2018 12:53:04 GMT

De diesel voor voertuigen, binnenvaart en railtransport bevat in Nederland, zoals ook in de andere Europese landen, verplicht 8,5% biobrandstoffen; dat moet in 2020 16,4% zijn. Defensie maakt tot nu toe geen gebruik van biobrandstoffen maar dat gaat veranderen. In overeenstemming met de regelgeving gaat Defensie de brandstof voor de wiel- en rupsvoertuigen bijmengen met biobrandstoffen. Invoering daarvan is nog wel afhankelijk van de certificering van de logistieke keten van Defensie door de Nederlandse Emissie Autoriteit.

Gelet op het internationale karakter van de zee- en luchtvaart gelden daar (nog) geen verplichtingen. Toch kijkt Defensie naar het gebruik van biomarinediesel en biokerosine. De marine doet dit jaar een proefneming aan boord van Zr.Ms. Snellius. Het schip vaart met een mengsel van 30% HVO (Hydrotreated Vegtable Oil) en fossiele brandstoffen. Er zijn ook proefnemingen gedaan met een Aztazou gasturbine. De Aztazou's staan aan boord van de mijnenjagers van de Alkmaar-klasse. De resultaten zijn positief. Definitieve besluitvorming is er nog niet maar de Marine overweegt een vlootbrede invoering van 10% biobrandstoffen. Meer bijmengen is technisch mogelijk maar nog niet verenigbaar met NATO-afspraken. Ook de luchtmacht experimenteert met het gebruik van biokerosine. In het kader van de Friese Elfwegentocht vloog een op de vliegbasis Leeuwarden gestationeerde F16 begin juli twee weken met een mengsel met 5% biokerosine. Brede invoering van biokerosine bij de luchtmacht stuit echter nog op de beperkte verkrijgbaarheid en de hoge kosten.

Omdat er in de maritieme sector geen verplichting bestaat om biobrandstoffen bij te mengen, is het aandeel biobrandstoffen nog klein. Schaalvergroting is noodzakelijk om de prijs te kunnen laten zakken naar een niveau waar meer reders kunnen instappen. Het in Amsterdam gevestigde bedrijf GoodFuels maakt zich daar sterk voor en levert inmiddels aan diverse bedrijven waaronder de Rijksrederij. GoodFuels levert ook de brandstof voor de proefneming aan boord van Zr.Ms. Snellius. De HVO wordt gemaakt van afgewerkt frituurvet en wordt op de Maasvlakte geproduceerd in de daarvoor speciaal gebouwde Neste raffinaderij. Door het gebruik van duurzame en niet met de voedselketen concurrerende biobrandstof wordt 75% tot 90% CO2-uitstoot bespaart. Daarnaast is er minder vervuiling door SOx, NOx en Particulate Matter.

Dat Defensie het gebruik van duurzame biobrandstoffen nu actief nastreeft, is goed nieuws. Het draagt bij aan de doelstellingen in de Operationele Energiestrategie om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen: 20% minder in 2030 en 70% minder in 2050.

Geschikte grondstoffen - uit landbouwgewassen of uit dierlijke vetten/afgewerkte oliën - zijn echter nog onvoldoende beschikbaar om de fossiele brandstoffen substantieel te vervangen. Daarvoor zijn ook zogenaamde geavanceerde biobrandstoffen nodig zoals uit algen, afvalstromen uit bos- en landbouw, rioolslib e.d. Wanneer die grondstoffen technisch en commercieel beschikbaar komen en van Europese bodem zijn - Nederland heeft de meest productieve agrarische sector ter wereld en dus ook veel landbouwafval -, draagt dat ook bij aan de energiezekerheid van Nederland en haar krijgsmacht. GoodFuels is ook actief betrokken bij initiatieven om die geavanceerde biobrandstoffen te ontwikkelen.

Door nu HVO-brandstoffen te gaan gebruiken, wordt Defensie partner in de keten van kennisinstituten, marktpartijen, raffinaderijen, leveranciers van biomassa en afnemers van biobrandstoffen. Door gezamenlijk op te trekken kunnen bestaande biobrandstoffen de concurrentie met fossiele brandstoffen steeds beter aan. Maar die keten is ook noodzakelijk om de broodnodige geavanceerde brandstoffen verder te ontwikkelen. Dan kan het aandeel biobrandstoffen verder toenemen en nog meer bijdragen aan het milieu en de energiezekerheid.

Politiek beraad over D66-Initiatiefnota Energiestrategie

Sat, 15 Sep 2018 13:00:21 GMT

Op 10 september vergaderde de Vaste Commissie Defensie met de Staatssecretaris over de D66-Initiatiefnota "Defensie Energiestrategie". Mevrouw Belhaj, de indienster, pleitte voor een aanscherping van de Operationele Energiestrategie; om die in lijn te brengen met de ambitieuze klimaatdoelen van Rutte III. Helaas werd de vergadering alleen bijgewoond door VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Met name de CU, de enige partij die uitvoering van de Operationele Energiestrategie expliciet in haar verkiezingsprogramma had staan, liet verstek gaan.

VVD en CDA reageerden nog weinig enthousiast en beklemtoonden dat wat hun betreft de gevechtskracht voorop staat. Terwijl D66 en GroenLinks argumenteerden dat minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen noodzakelijk is om in de toekomst de gevechtskracht op peil te houden. De herhaalde suggestie dat de D66-Initiatiefnota afbreuk zou doen aan de gevechtskracht rook een beetje naar een "duizenddingendoekje" om een discussie waar men weinig zin in had, in de kiem te smoren. Die impasse is tekenend voor de onzekerheid bij Defensie hoe om te gaan met de Operationele Energiestrategie. Het zit er met lange tanden tegenaan te hikken. Alleen streven naar "onderhoudsarme en energiezuinige systemen" zoals het parool nu is, schiet te kort zoals mevrouw Diks (GroenLinks) terecht opmerkte. De Operationele Energiestrategie vraagt om nieuwe wapensystemen die minder brandstof gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen.

Defensie zegt wel aandacht te hebben voor het energiegebruik maar de lakmoesproef wordt de "Herijkingsnota 2020". Blijft "Energie" een dingetje voor de technici en logistici of pakken de operationele tijgers de uitdaging op. Bij de warfare centres van de krijgsmachtdelen zit de denkkracht hoe met nieuwe strategieën, tactieken en wapensystemen tegenstanders te verslaan die nog volop over fossiele brandstoffen beschikken of er helemaal niet van afhankelijk zijn. Of te wel, hoe weren we ons tegen een overmacht aan rollend materieel uit olie- en gasrijk Rusland en hoe winnen we van de man met de baard, een Kalasjnikov en een muilezel? Echter, noch de Staatssecretaris noch de Kamerleden wezen op de Herijkingsnota 2020 om die nieuwe lijnen uit te zetten.

Defensie kreeg beleefdheidshalve van alle partijen waardering "omdat er al veel gedaan was". Dat lijkt teveel eer. Behalve de plaatsingen van zonnepanelen op een paar locaties, noemt de brief van 13 juli "Toekomst van de Krijgsmacht" twee projecten (hybride sleepboten, Scania wielvoertuigen) en acht experimenten. De potentiele bijdrage aan de realisatie van de doelstellingen in de Operationele Energiestrategie is echter onduidelijk en lijkt beperkt. Wat er bereikt is, is daarbij vooral te danken aan de inzet en het doorzettingsvermogen van enkelen die "bottom-up" de schouders er onder hebben gezet.

De Staatssecretaris bevestigde dat er een tijdelijk programmateam komt dat sturing moet geven aan de implementatie van het Plan van Aanpak. Dat Plan van Aanpak moet er nog komen maar is toegezegd voor voorjaar 2019. Een rapportage over het energiegebruik en de voortgang van de Operationele Energiestrategie is eerst te verwachten in 2020 in het Jaarverslag 2019. Ook ontvangt de Kamer begin 2019 een Strategisch Vastgoed Plan van de Staatssecretaris en haar collega van Binnenlandse Zaken (met daarin ook de mogelijkheden om meer duurzame energie op defensieterreinen op te wekken)

Ter afsluiting complimenteerde mevrouw Bruins Slot (CDA) de initiatiefneemster: zonder de initiatiefnota was het onderwerp dit jaar helemaal niet aan de orde gekomen. Dat dat inderdaad zo is, is tekenend voor de gebrekkige politiek-maatschappelijke voelhoorns van Defensie. Maar positief is dat het CDA en wellicht ook VVD, ondanks de reserves, de belangen inmiddels wel onderkennen. Daarmee heeft de initiatiefnota van mevrouw Belhaj een goede bijdrage geleverd aan de verdere ontwikkeling van de Krijgsmacht.

Rondetafelgesprek over de Defensie Energiestrategie

Mon, 10 Sep 2018 13:05:00 GMT

Op 5 september vond een rondetafelgesprek plaats tussen de leden van de Vaste Commissie Defensie en deskundigen op gebied van energie- en defensievraagstukken. Het rondetafelgesprek diende ter voorbereiding op de behandeling van de D66-Initiatiefnota "Defensie Energiestrategie". De behandeling daarvan staat gepland op 10 september.

Energie voor Inzet was uitgenodigd om bij te dragen aan het rondetafelgesprek.

Hieronder die bijdrage.

Bijdrage aan het rondetafelgesprek Vaste Commissie Defensie op 5 september 2018

Nederland staat aan de vooravond van een ingrijpende Klimaatwet. Het gebruik van fossiele brandstoffen moet verminderen. Tegelijkertijd gaat Nederland weer investeren in haar Krijgsmacht. Dat betekent dat op de korte termijn Defensie eerder meer fossiele brandstoffen gaat gebruiken dan minder. Defensie is bij de overheid al veruit de grootste gebruiker van fossiele brandstoffen. Dat wringt.

Er zijn twee aandachtsgebieden namelijk “regelgeving” en “cultuurverandering”.

Regelgeving

Defensiesystemen vallen niet onder de Europese en nationale regelgeving om klimaatverandering tegen te gaan. Voor Defensie lijkt dat mooi meegenomen maar dat is het niet. Defensie en de defensie-industrie hebben daardoor de prikkel gemist om het probleem structureel aan te pakken. Door de bank genomen gebruiken nieuwe wapensystemen meer brandstof dan de wapensystemen die ze vervangen. Defensie is daarmee een laatkomer op het gebied van energietransitie.

Dat Defensie niet onder algemene regelgeving valt, is op zich te verdedigen. De krijgsmacht wordt vaak ver van huis en onder buitengewone omstandigheden ingezet. Maar Defensie moet dan wel de eigen doelstellingen serieus nemen. Sinds de aanbieding van de Operationele Energiestrategie (OES) in februari 2016 zijn tientallen voorstellen voor nieuwe investeringen aan de Tweede Kamer aangeboden. Er was daarbij geen of nauwelijks aandacht voor de doelstelling in de OES om in 2030 20 % minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen. Laat staan 70% in 2050. Dat schiet niet op.

Cultuurverandering

Bij cultuurverandering wordt al snel gedacht aan het licht uitdoen, de thermostaat een graadje lager, enz. Belangrijk, maar niet de cultuurverandering die hier wordt bedoeld. Van groot belang is dat de “warfare centres” van de krijgsmachtdelen het voortouw nemen. Daar zit de denkkracht om met nieuwe strategieën, tactieken en procedures tegenstanders te verslaan die nog wel over voldoende fossiele brandstoffen beschikken of er simpelweg niet van afhankelijk zijn. Of te wel, hoe weren we ons tegen de overmacht aan rollend materieel uit olie- en gasrijk Rusland en hoe winnen we van de man met de baard, een Kalasjnikov en een muilezel?

Zolang bij Defensie de gedachte leeft dat “energie” wel belangrijk is maar vooral een zorg voor de techneuten en logistici, blijft Defensie achter de feiten aanlopen.

De D66-initiatiefnota: Defensie Energiestrategie

De aanleiding voor dit rondetafelgesprek is de D66-initiatiefnota. De nota stelt dat voor het meest groene kabinet ooit, de OES niet ver genoeg gaat. Urgentie is inderdaad geboden omdat Defensie investeert in wapensystemen die 30 tot 40 jaar meegaan. Nu investeren zonder recht te doen aan de OES, pakt slecht uit. Je hebt niets aan nieuwe wapensystemen als ze over 15 of 20 jaar aan de kant staan omdat de brandstofkosten niet meer zijn op te brengen. Omdat de peut niet meer voldoende beschikbaar is. Of omdat “tig” warmterecords verder, er mee trainen en oefenen niet langer verantwoord is.

Alles tussen boeg- en hekgolf

Wed, 15 Aug 2018 13:09:53 GMT

De Nederlandse maritieme sector heeft Defensie onlangs aangeboden te helpen met het verminderen van het brandstofgebruik. Opportuun omdat Nederland aan de vooravond staat van investeringen in fregatten, mijnenbestrijdingsvaartuigen en onderzeeboten. En omdat Defensie minder afhankelijk wil worden van fossiele brandstoffen. Maar hoe ga je de nieuwe marineschepen energie-efficiënter maken en waar begin je?

In State-of-the-art technologies, measures, and potential for reducing GHG emissions from shipping - A review (2017) hebben E.A.Bouman e.a. een groot aantal studies om de uitstoot van CO2 te verminderen, doorgenomen. Op basis daarvan hebben ze per maatregel de potentiële reducties in kaart gebracht (zie bovenstaande figuur). De resultaten laten zien dat vessel size, biofuels en speed optimization het meeste kunnen bijdragen. Daar moet bij het ontwerp van de nieuwe fregatten dus goed naar worden gekeken.

Biofuels

Het gebruik van (duurzame) biobrandstoffen heeft nauwelijks gevolgen voor het ontwerp van nieuwe schepen. Biobrandstoffen kunnen voldoen aan de door de NATO gestelde specificaties en hebben nagenoeg dezelfde fysische eigenschappen als fossiele brandstoffen: het zijn daarmee ideale drop-in fuels. Maritieme biobrandstoffen zijn nu nog duurder dan fossiele brandstoffen maar het verschil is overbrugbaar en zal steeds kleiner worden. De Marine doet momenteel beproevingen met het gebruik van biobrandstoffen aan boord van varende eenheden. Hopelijk leidt dat tot een vlootbrede invoering van een mengsel van biobrandstoffen en fossiele brandstoffen.

Vessel size

Wat is de ideale grootte voor de vervanger van het M-fregat? Omdat de taken niet wezenlijk anders zijn, kan in principe worden volstaan met ongeveer dezelfde waterverplaatsing. Echter, Defensie heeft mogelijk voorkeur voor één type platform voor de vervanger M-fregat (nu 3300 ton) en de later te bouwen vervanger LCF (nu 6050 ton). In theorie drukt de zogenaamde "familievorming" inderdaad de ontwerp- en instandhoudingskosten. Nadeel is dat de vervanger van het M-fregat dan groter wordt en wellicht zelfs groter dan het huidige LCF; ook omdat mogelijk afwijkende Belgische eisen in het ontwerp moet passen. Dat daarmee het brandstofgebruik toeneemt, is om meerdere redenen ongewenst. De studie hanteert de vuistregel dat bij een verdubbeling van de waterverplaatsing het brandstofgebruik met tweederde toeneemt.

Speed optimization

Fregatten zijn in vergelijking met andere zeegaande schepen niet erg energie-efficiënt. Dat komt door het enorme verschil tussen de economische vaarsnelheid (rond de 14 knopen) en de maximale vaarsnelheid (tegen de 30 knopen): om tweemaal zo hard te varen, is achtmaal meer vermogen nodig. De meeste tijd vaart een marineschip maar met een klein deel van het geïnstalleerde vermogen. Dat gaat ten koste van de efficiëntie. Meer snelheid dan je tegenstander was vroeger van belang om het artillerieduel te winnen. Maar met de huidige sensoren, wapensystemen en de inzet van helikopters, drones en Friscs heeft de wapendrager zelf, minder "hoge vaart" nodig. Er is al een tendens naar lagere maximale vaarsnelheden maar kan die ook zakken naar de maximale vaarsnelheid van de patrouilleschepen van de Holland-klasse (21 knopen)?

De Staatssecretaris van Defensie wil dat het nieuwe fregat voldoet aan de ambities in de Operationele Energiestrategie: 20% minder afhankelijk van fossiele brandstoffen in 2030. Daartoe wil zij energiebesparende technologieën toepassen (kamerstuk 27830, dd 8 juni 2018). Die zijn inderdaad nodig maar afhankelijk van het ontwerp, mogelijk onvoldoende. Het onderzoek van Bouman e.a. toont immers aan dat de grootste bijdrage -samen met biobrandstoffen- wordt gevonden in een ontwerp met de juiste waterverplaatsing en vaart. Niet groter of sneller dan operationeel gezien noodzakelijk.

Met zulke vrienden heb je geen vijanden nodig

Sun, 15 Jul 2018 13:13:20 GMT

Het was een bizar tafereel. President Trump die tijdens het ontvangstontbijt zijn NATO-gastheren publiekelijk de maat nam. Nog lang niet alle landen voldoen aan de in 2014 in Wales gemaakte afspraken. En afspraak is afspraak. Zegt de man die aan de lopende band akkoorden opzegt en handelsoorlogen ontketent. In de zelfde tirade geeft hij af op Duitsland. Waarom zou Amerika Duitsland beschermen als dat land zijn veiligheid op het spel zet door zo afhankelijk te worden van Russisch gas?

Dat veiligheid en energiezekerheid door Trump in één ademtocht worden genoemd, is opmerkelijk. Maar toegegeven, wel relevant. De vraag is of Trump goed is geïnformeerd en zijn zorgen oprecht zijn. Europa beschikt over weinig olie en gas en is daardoor kwetsbaar. Een kwetsbaarheid die Rusland inderdaad probeert uit te buiten. Daar is het vooralsnog niet in geslaagd dankzij de inspanningen van de Europese Commissie en de verbreding van de energiemix. Rusland is tegenwoordig meer afhankelijk van de export van olie en gas dan Europa van de import ervan. Dat moet vooral zo blijven.

Aan de motieven van Trump om dat veiligheidsrisco op tafel te gooien, moet worden getwijfeld. Hij heeft het Klimaatakkoord van Parijs opgezegd en de leiding over het Environment Protection Agency in de handen gelegd van olie- en gaslobbyisten. De export van Amerikaanse kolen naar Europa neemt door Europese regelgeving af en Amerikaans LNG kan blijkbaar niet concurreren met door pijpleidingen aangevoerd Russisch gas. Dat is vervelend voor Amerika. De kolenmijnen hebben het moeilijk en de overvloed aan schaliegas kan niet op de thuismarkt worden afgezet. Amerika wordt graag de energieleverancier van Europa. Kortom, de zakenman Trump leest Europa een lesje voor eigen gewin.

Tot voor kort stelde de Amerikaanse wet echter beperkingen aan de export van fossiele brandstoffen. Pas sinds 2016 zijn er aan de Amerikaanse oostkust faciliteiten voor de export van LNG. De verwijten raken dus kant nog wal. De Europese leiders weten dat maar ondergaan Trump's tirades gelaten. Het liefst zouden ze hem met kop en kont weer op de Airforce One zetten. Dat de Amerikaanse Senaat tegelijkertijd met overweldigende meerderheid het belang van de NATO bevestigt, is een geruststelling.

Neemt niet weg dat het niet beschikken over eigen olie- en gasvoorraden Europa strategische kwetsbaar maakt. Des te meer reden om zo snel mogelijk over te gaan op duurzame alternatieven. Defensie kan daar aan bijdragen door werk te maken van de Operationele Energiestrategie.

(tekst 29 augustus 2018 aangevuld)

Voor de mariniers en het milieu

Fri, 15 Jun 2018 13:16:58 GMT

De voorgenomen verhuizing van de marinierskazerne in Doorn naar Vlissingen stuit op veel weerstand. Dat het Korps naar het uiterste puntje van Nederland wordt gestuurd, is slecht voor de werving en de uitstroom. Dat schaadt het Korps. Dat dat bij de besluitvorming in 2012 onvoldoende is onderkend, is Defensie aan te rekenen.

Er is nog een andere reden om de voorgenomen verhuizing nog eens kritisch tegen het licht te houden. Een militair is waarschijnlijk de meest energieke werknemer die er bestaat. Niet alleen wat daadkracht betreft maar ook in harde cijfers. Jan Soldaat gebruikt gemiddeld voor zijn werk 123 kWh per dag: dat doet niemand hem na. Dat is inherent aan het hoge energiegebruik van zijn tools of trade en de wereldwijde inzet; Qua Patet Orbis. En dat wordt nog meer. In Vlissingen blijven de mariniers voor veel opleidingen en trainingen toch afhankelijk van centraler gelegen lokaties. Hoeveel extra transportbrandstof daar voor nodig is, is onduidelijk. Niet zo vreemd omdat Defensie zo-wie-zo slecht zicht heeft op waar de enorme hoeveelheid energie die het gebruikt, aan opgaat.

En als Defensie te zijner tijd daarover in het Jaarverslag rapporteert, zal veel energie ook nog buiten de boeken blijven. Namelijk de enorme hoeveelheid brandstof die elke militair dagelijks verbrandt in het woon-werkverkeer. Veel meer dan de gemiddelde Nederlander. Met een Korps met de hoofdvestiging in Vlissingen, zal de ijzervreter nog meer een kilometervreter worden. Naar Vlissingen verhuizen? De meeste mariniers kijken wel link uit. Met een pennenstreek wordt je weer overgeplaatst naar een andere defensielocatie. Zo blijft je bezig. Beter centraal blijven wonen!

Bedrijven en instellingen hebben mobiliteitsplannen om hun woon-werkverkeer terug te dringen. Aan de tafel "Mobiliteit" van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat spant Nederland zich in om tot een Nationaal Energie en Milieuplan te komen. Waar Nederland al jaren zijn best doet om het fileleed te bestrijden en de uitstoot van het wegverkeer terug te dringen, doet Defensie blijkbaar niet mee. De oproep om de kazerne in Doorn niet te sluiten, is terecht. Hopelijk komen de bewindslieden ook tot die conclusie: voor de mariniers en het milieu.

"Fighting for peace" tijdens de warmste meimaand ooit

Fri, 01 Jun 2018 13:23:07 GMT

Fighting for peace is like fucking for virginity. In de jaren Zeventig een befaamde strijdkreet van de anti-militaristische beweging. Ook als je niet in dat kamp zat, moest je toegeven: leuk gevonden.

Voor Fighting for peace heeft Rutte III gelukkig het defensiebudget verhoogd. Dat is nodig na decenia van herstructureren en inkrimpen. Maar "vrede en veiligheid" worden in toenemende mate bedreigd door klimaatverandering en de uitputting van de aarde; meer dan door klassieke militaire agressie. Kabinet, burgers en bedrijven zijn het daar grotendeels over eens. Het Ministerie van Defensie, veruit de grootste gebruiker van energie bij de overheid, aarzelt hoe te reageren. Er is wel een Operationele Energiestrategie maar na tweeënhalfjaar is er nog steeds geen Plan van Aanpak. In geen van de voorstellen voor nieuwe wapensystemen die recentelijk zijn aangeboden, speelt het energiegebruik een rol. Met als dieptepunt de aankondiging dat de Apache helikopter volledig wordt "geremanufactured" maar gaat vliegen met een zwaardere versie van een motor die al in de jaren Zeventig is ontwikkeld. Het is alsof Defensie tot 2050 blijft doorvliegen met helikopters met stoomvoortstuwing.

Hoewel het de hoogste tijd is dat Defensie haar energiegebruik in lijn brengt met de nationale energie- en klimaatdoelstellingen, staat daarover niets in de Defensienota 2018. Ter voorbereiding van de parlementaire behandeling van de nota organiseerde de Tweede Kamer op 24 mei een rondetafelgesprek. De vertegenwoordigers van het Koninklijke Instituut Van Ingenieurs (KIVI) en de Gezamenlijke OfficierenVerenigingen (GOV) wezen op de noodzaak om bij investeringen rekening te houden met de afnemende beschikbaarheid van fossiele brandstoffen en om in te spelen op de energietransitie. Op 28 mei, bij de daadwerkelijk behandeling, spraken alleen de leden Belhaj (D66) en Diks (GroenLinks) over de risico's van klimaatchaos en het belang van de Operationele Energiestrategie. De beide bewindslieden hadden in hun reactie geen aandacht voor dat onderwerp. Blijkbaar moet er worden gewacht op de voor later aangekondigde Herijkingsnota. Weer gaat kostbare tijd verloren.

Bij de behandeling van de Defensienota 2018 werd veel gesproken over hoe en wanneer het defensiebudget groeit naar de 2% BBP norm. De regering spreekt de verwachting uit dat de volgende kabinetten de groei naar 2% BBP zullen doorzetten. Of dat realistisch is, is de vraag. Het volgende kabinet, of het nu Rutte IV of Klaver I is, zal de financiële middelen moeten inzetten voor de energietransitie en om "Nederland van het gas af" te helpen. Of je het leuk vindt of niet; Nederland vindt dat belangrijker dan de krijgsmacht. Het is daarom in het belang van Defensie om de raakvlakken te zoeken tussen nationale klimaatdoelstellingen en de logistiek-technische uitdagingen waar de krijgsmacht zelf voor staat.

Defensie is van Fighting for peace maar ook van "vrede en veiligheid". Voor dat laatste is het van belang dat Defensie serieus werk maakt van de Operationele Energiestrategie. Helaas is dat nu nog een ondergeschoven kind. Gelukkig staat de D66-initiatiefnota "Defensie Energiestrategie: Beleid en bijdrage aan de energietransitie" na de zomer op de agenda voor overleg tussen Defensie en de Tweede Kamer. Misschien zijn de bewindslieden dan, weer een paar warmterecords verder, wat toeschietelijker. default text and start typing your own or paste your own from a different source.

Twijfelachtig plan: met de Apache doorvliegen tot 2050

Tue, 15 May 2018 13:26:33 GMT

Defensie gaat de Apache-gevechtshelikopter type AH-64D moderniseren naar de AH-64E standaard. Het blijft daarmee tot 2050 beschikken over operationeel relevante gevechtshelikoptercapaciteit. Daarvoor sluit het aan bij het Amerikaanse remanufacture programma. Defensie wil het programma tussen 2021 en 2025 uitvoeren. Met het project is een investering gemoeid tussen de € 250 miljoen en € 1 miljard. Volgens het ministerie houdt remanufacture in dat de bestaande helikopters worden herbouwd, gereviseerd en voorzien van nieuwe rompen, transmissies en rotorbladen. Het vermogen van de motoren wordt vergroot. Is Defensie daarmee klaar voor de toekomst?

De GE T700-701 motor is al in de jaren Zeventig ontwikkeld. Sindsdien zijn er een aantal nieuwere versies gebouwd die meer vermogen hebben. Of ze ook energie-efficiënter zijn geworden, is onduidelijk. De nieuwe Apache gaat daarom waarschijnlijk meer brandstof gebruiken dan de oude. In dat geval gaat de nieuwe Apache niet bijdragen aan de Operationele Energiestrategie (OES-2015): in 2030 wil Defensie 20% minder afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen, in 2050 70% minder. Geen commerciële airliner zou het in z'n hoofd halen tot 2050 te blijven vliegen met jaren Zeventig techniek. Door nu niets aan het brandstofgebruik van de Apache te doen, legt Defensie ook een hypotheek op andere toekomstige projecten. Die moeten dan extra aan de bak om de doelstellingen nog te halen.

Als de nieuwe Apache niet aanzienlijk minder brandstof gebruikt, is de remanufacture een slechte investering. Dan kan de AH-64D beter gewoon uitfaseren. Daarvoor moet een innovatief wapensysteem in de plaats komen dat in de behoefte voorziet maar een kleine logistic footprint heeft. Defensie heeft nog een paar jaar om samen met de industrie na te denken over innovatieve oplossingen. Dat is lastig maar onvermijdelijk als Nederland en Defensie werk willen maken van de energie- en klimaatdoelstellingen.

Blijft er nog een vraag hangen. In 2010 werd op de vliegbasis Gilze-Rijen een demonstratievlucht uitgevoerd met een Apache die vloog op een mix van fossiele brandstoffen en biobrandstoffen. De minister van Defensie en de luchtmachttop waren onder de indruk. Ondanks de succesvolle demonstratie kreeg het vliegen op biobrandstoffen geen vervolg. Was dat omdat er toch technische zorgen bleven hangen of gewoon omdat het te duur was? Garandeert het remanufacture programma dat de zwaardere motoren van de AH-64E zijn gecertificeerd voor biobrandstoffen. Of moet Nederland dat langdurige en kostbare traject opnieuw zelf doen?

De OES-2015 maakt sinds kort deel uit van de defensiestrategie maar legt nog weinig gewicht in de schaal. Defensie is nog lang niet klaar voor de toekomst.

Defensienota 2018: voorwaarts zonder vaste koers

Thu, 15 Mar 2018 14:37:32 GMT

Maandag 26 maart werd de langverwachte Defensienota 2018 gepubliceerd. Een kort en bondig stuk waarin de minister aangeeft hoe het extra geld dat Defensie krijgt, wordt besteed. Defensie investeert de komende jaren in betere arbeidsvoorwaarden, het op peil brengen van de gevechtsondersteuning en de broodnodige vervanging van de vloot. Een en ander wordt toegelicht in de korte hoofdstukken: wat willen we bereiken, wat willen we zijn; wat gaan we doen. De beknoptheid van de nota verrast. Geen uit gebreide analyse, context en lange lijnen. Wel verdedigbaar om de getergde en onzekere krijgsmacht weer snel in de goede richting te duwen.

Zo'n beknopte rechttoe-rechtaan nota brengt ook risico's met zich mee. Hebben Defensie en de politiek wel voldoende geleerd van de fouten uit het verleden om te voorkomen dat de huidige problemen nog jaren doorsudderen? Biedt de huidige Defensienota voldoende houvast voor een verdere verhoging van het defensiebudget in de jaren na 2021? Is er een fundament gelegd voor de krijgsmacht van de toekomst of beperkt de horizon zich simpelweg tot meer van hetzelfde?

Het nieuwe kabinet Rutte III is al gekarakteriseerd als "Geen ruk naar rechts maar een ruk naar groen". Een gevatte typering die helaas niet op Defensie van toepassing is. Hoe je de Defensienota 2018 ook leest of tegen het licht houdt, nergens is er ook maar de geringste aanwijzing dat Defensie zich realiseert dat het zich moet voorbereiden op de energietransitie, zich minder afhankelijk moet maken van fossiele brandstoffen en een bijdrage moet leveren aan het tegengaan van klimaatverandering.

Defensie drijft daarmee steeds verder af van de politiek-maatschappelijke realiteit dat de zorgen over energie en klimaat heel breed worden gedeeld. Niet goed voor Defensie maar ook een risico voor het streven naar 2% BBP. Daar waar er nu een kamerbrede steun is voor meer geld naar defensie, zou dat draagvlak ook zomaar weer kunnen verdwijnen als Defensie z'n kop in het zand blijft steken.

Beter een energiewedloop dan een wapenwedloop!

Mon, 05 Mar 2018 14:41:20 GMT

Eind deze maand komt het ministerie van Defensie met een nieuwe defensienota. De afgelopen maanden dachten deskundigen, analisten en lobbyisten met mevrouw Bijleveld mee hoe het extra geld het beste kan worden besteed. De minister denkt graag langs "lange lijnen". Een lange lijn die in de analyses vaak lijkt te ontbreken, is het verleden. Wat vertelt de geschiedenis over de Europese veiligheid en wat zegt dat over de toekomst?

In het prachtige boek "De Zijderoutes" schrijft de Britse historicus Peter Frankopan een geschiedenis over de conflicten tussen Oost en West. Die draaien volgens hem al sinds de Romeinse tijd vaak om handelsbelangen en handelsroutes: producten zoals tarwe, zijde, pelzen, slaven, goud en zilver, specerijen en olie. De strijd om olie begon volgens Frankopan na de ontdekking van olie in Perzië in het midden van de negentiende eeuw en duurt onverminderd voort. Het Westen had tot de val van de sjah in 1979 de overhand maar daarna draaiden de rollen om.

Wellicht een rechtvaardige correctie op de mondiale krachtsverhoudingen maar de wereld is er niet veiliger op geworden. De prijs van ruwe olie bereikte in 2014 een recordhoogte van 147 $ per vat. In het Midden-Oosten is veel van dat verdiende geld gestoken in high-tech wapensystemen; veelal ook van Westerse makelij. Wie bezorgd is over de Russische herbewapening en schrikt van de wonderwapens die Putin onlangs aankondigde, moet bedenken dat die voor een groot deel zijn gefinancierd met geld dat verdiend is met de export van olie en gas aan het Westen. We hebben op de keeper beschouwd zelf de gordel van instabiliteit betaald.

Maar ook de olie-exporterende landen hebben niet alle troeven in handen. In 2014 stortte de prijs van ruwe olie plotseling in. Of het nu de schalieolie revolutie was of "duistere" westerse machinaties, de sellers market werd plotseling een buyers market. Waar eerst de olie-importerende landen elke prijs wilden betalen om hun economie draaiend te houden, zijn de olie-exporterende landen nu bereid met hun prijs te zakken om hun marktaandeel te behouden. Nodig om hun regime te redden. Een relatief lage prijs voor ruwe olie is de beste garantie dat Putins wonderwapens voorlopig niet van de tekentafel komen.

Maar de markt gaat onherroepelijk weer kantelen. De mondiale behoefte aan energie blijft toenemen terwijl de olievoorraden afnemen en er structureel te weinig up-stream wordt geïnvesteerd. Er is maar één manier om te voorkomen dat de prijzen weer omhoogschieten. Het Westen moet haar energiegebruik verminderen en meer duurzame energie op de markt brengen dan de beschikbaarheid van ruwe olie afneemt; de energiewedloop. Vooral van belang voor Europa nu de Verenigde Staten die voorlopig nog zelfvoorziend zijn, hun interesse in het Midden-Oosten lijken te verliezen en China het vacuüm dat daar door ontstaat, dreigt op te vullen.

De lange lijn van de geschiedenis leert dat Europa voor haar veiligheid de angel uit het Oost-West conflict moet halen: olie. Daarvoor moet het de energiewedloop winnen! Defensie moet daarom vooral investeren in wapensystemen die minder brandstof gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen. Om minder afhankelijk te worden van olie en niet langer financieel bij te dragen aan de herbewapening van onze tegenstanders. Geen gemakkelijke opgave maar wel een die samenvalt met de noodzaak om klimaatverandering tegen te gaan. Tijd voor Defensie om werk te maken van de Operationele Energiestrategie 2015!

D66: Defensie maak nu eens werk van "energie".

Thu, 01 Mar 2018 14:46:21 GMT

Vorige week diende D66-kamerlid mevrouw Belhaj een initiatiefnota in: "Defensie Energiestrategie: beleid en bijdrage aan de energiestrategie". Doel van de initiatiefnota is te komen tot een aangescherpte versie van de Operationele Energiestrategie (OES-2015). Nodig omdat Rutte III meer inzet op een schone en duurzame toekomst dan enig voorgaand kabinet. De initiatiefnota leidde tot een storm van boze en schampere reacties op de sociale media, afkeurende koppen in de pers en zuinige reacties van de woordvoerders van coalitiegenoten VVD en CDA. Is die kritiek terecht? De vraag is of degenenen die zich zo negatief hebben uitgelaten ook de moeite hebben genomen om de initiatiefnota te lezen.

Als ze dat wel hebben gedaan, moet opgevallen zijn dat de initiatiefnota en de OES-2015 veel overeenkomst vertonen. Beiden stellen de toekomstige inzet van de krijgsmacht voorop, daar moet niet aan worden getornd. In beiden wordt aandacht gevraagd voor een energie-efficiënte bedrijfsvoering, een zo klein mogelijke logistic footprint bij operaties, verwerving van energie-efficiënt materieel, research and development, internationale samenwerking. Sterker nog, de OES-2015 stelt meetbare doelen waar de initiatiefnota minder expliciet is. Volgens de OES-2015 wil Defensie in 2030 20% minder afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen, in 2050 70% minder. In 2030 moeten compounds 50% van hun elektrische energie duurzaam opwekken, in 2050 moeten compounds helemaal zelfvoorzienend zijn.

Defensie heeft februari 2016 de OES-2015 aan de Tweede Kamer aangeboden. Maar veel enthousiasme om er wat van te maken, lijkt er niet te zijn. Een "Plan van Aanpak" dat voor eind 2016 was aangekondigd, is er nog niet. Waar de enorme hoeveelheid energie die Defensie gebruikt, aan opgaat, blijft onduidelijk. Bij nieuwe behoeftestellingen wordt nog niet gekeken hoe nieuwe wapensystemen kunnen bijdragen aan de gestelde doelen. Het Defensie jaarverslag 2016 vindt de OES-2015 te onbelangrijk om er überhaupt melding van te maken. Alsof Defensie met de OES-2015 een faux-pas heeft begaan waar het liever niet meer aan herinnerd wil worden. Gevraagd naar de resultaten tot nu toe, komt het ministerie met een paar kleine projecten die vooral te danken zijn aan de inzet en vasthoudendheid van enkelen. Bottom-up initiatieven die weinig resultaten zullen opleveren wanneer ze niet van bovenaf worden gesteund en onderdeel worden van een defensiebrede inspanning.

Het Kabinet werkt aan een "Nieuw klimaat- en energieakkoord" dat verder gaat dan alle maatregelen tot nu toe. Los van het eigen belang dat Defensie heeft om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen, lijkt het onwaarschijnlijk dat Defensie, als grootste gebruiker van energie bij de overheid, zijn snor kan blijven drukken. In de kern vraagt de D66-initiatiefnota niets meer dan dat Defensie werk maakt van haar eigen OES-2015. En graag een stapje extra! Kortom, de kritiek is niet terecht. De initiatiefnota is een prima aanzet om tot een betere en op de toekomstgerichte krijgsmacht te komen.

Wordt de lage inzetbaarheid structureel

Thu, 15 Feb 2018 14:51:07 GMT

Wie het defensienieuws een beetje volgt, zal met verbazing naar al die staatjes met niet-inzetbare wapensystemen kijken. Niet alleen in Nederland maar ook in de landen om ons heen. Schepen liggen in de haven te wachten op reparatie, vliegtuigen zijn niet-luchtwaardig en voertuigen staan in de garage bij gebrek aan reservedelen. Hoe kun je als krijgsmacht nog geloofwaardig zijn wanneer meer dan helft van je wapensystemen structureel stil staat? De opportunisten weten wel waaraan het ligt. Het is het gevolg van de jarenlange bezuinigingen en er is maar een remedie namelijk veel geld erbij en snel een beetje. Was het maar zo simpel.

Nieuwe high-tech wapensystemen komen vaak moeizaam van de tekentafel, lopen uit de tijd, overschrijden budgetten en hebben tekortkomingen. Eenmaal in dienst worstelen ze nog jaren met hardnekkige kinderziekten; onheilspelende voorbodes. Gaan ook die nieuwe wapensystemen hun beschikbaarheisnorm niet halen? Als het alleen een kwestie van reservedelen was dan was het op te lossen; gewoon prioriteiten stellen. Dat het niet gebeurt, doet vermoeden dat het probleem veel ingewikkelder is. Dat het meer te maken heeft met hoe nieuwe wapensystemen worden ontwikkeld.

Het uitgangspunt bij Defensie bij de ontwikkeling van nieuwe wapensystemen is bijna altijd dat "het beste niet goed genoeg is"; de industrie stemt daar graag mee in. Overigens goed te verdedigen want met betere wapensystemen dan je tegenstander, heb je een voorsprong. Niets mis mee op voorwaarde dat Defensie ook de tegenspraak voldoende organiseert. Projectleiders die verstand hebben van projectrisico's en verborgen kosten. Technici die de technische oplossingen die de industrie voorstelt, beoordelen. Logistici met kennis van de technisch-logistieke ketens. Deskundigen die de investerings- en exploitatiekosten bewaken. Autoriteiten op het gebied van innovatie en emerging technologies. Defensie heeft tegenwoordig veel minder van deze vakmensen dan vroeger en de vraag is of ze nog voldoende op de rem kunnen trappen. Voldoende tegengeluid kunnen laten horen wanneer de behoeftestellers denken dat de bomen tot in de hemel groeien; dat the sky the limit is. Helaas is het ministerie van Defensie van nature geen organisatie met veel ruimte voor tegengeluid.

In het verlengde daarvan ligt de nog onvoldoende onderkende noodzaak om Defensie voor te bereiden op de energietransitie. Politiek, industrie, maatschappelijke organisaties en een groot deel van de bevolking vinden dat Nederland de klimaatdoelstellingen van Parijs moet halen en dat de energievoorziening moet vergroenen. Defensie zegt wel minder afhankelijk van fossiele brandstoffen te willen worden maar verwacht dat het gebruik eerder toe- dan afneemt. Het gaat intussen ijzerenheinig door met het introduceren van wapensystemen die meer fossiele brandstoffen gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen. Ook hier lijkt het tegengeluid - dat er wel is - niet sterk genoeg om Defensie in de goede richting te duwen. Nieuw materieel staat daarom in de toekomst niet alleen stil door technische tekortkomingen. Maar ook omdat de kosten van fossiele brandstoffen niet meer zijn op te brengen, diesel en kerosine niet in voldoende mate voorradig zijn, niet tijdig aangevoerd kunnen worden of omdat de buitenwereld inmiddels is overgegaan op andere technieken en alternatieve brandstoffen.

Kortom, de lage beschikbaarheid van wapensystemen is niet van vandaag op morgen opgelost. Ook niet met een grote zak met geld. Het helpt wanneer Defensie haar eigen tegenspraak beter organiseert en het tegengeluid serieus neemt.

Chinooks en het lange afstandmonster

Wed, 15 Nov 2017 15:02:33 GMT

Sinds mensenheugenis breken generaals het hoofd over het tijd-afstand probleem. Hoe krijg ik mijn soldaten en materieel sneller op het slagveld dan mijn tegenstander? En hoe hou ik ze daar zonder dat mijn afvoerlijnen worden afgesneden? Wanneer dat lukt, is de strijd al half gewonnen. In de oudheid en middeleeuwen ging dat met wekenlange afmattende dagmarsen. Maar na de industriële revolutie is elk inzetgebied relatief snel bereikbaar. Het ultieme militaire transportmiddel is de helikopter. Daarmee is zelfs de meest onherbergzame plek op aarde onder handbereik. Van groot belang voor out-of-area missies. Mede om dat ook in de toekomst te kunnen blijven doen, gaat Nederland haar huidige vloot met Chinook-helikopters vervangen en uitbreiden van 17 naar 20. Daarvoor worden 14 nieuwe toestellen gekocht en worden 6 oudere toestellen gemoderniseerd. Ze worden in 2020 door Defensie in gebruik genomen.

De Chinook is een effectief transportmiddel maar energie-inefficiënt. Dat is met name een complicerende factor bij out-of-area optreden. Daar is de beschikbaarheid van voldoende brandstoffen per definitie een operationeel-logistiek knelpunt. Het is niet voor niks dat in de Operationele Energiestrategie de ambitie is opgenomen om in 2030 op compounds de helft van de benodigde elektrische energie duurzaam op te wekken. Dat is een hele uitdaging maar weinig zinvol als het brandstofgebruik van de in te zetten wapensystemen en transportmiddelen ook niet afneemt. Gaat de extra helikoptercapaciteit bijdragen aan het oplossen van de transportbehoefte? In eerste instantie natuurlijk wel. Maar de ervaring leert dat die extra capaciteit onherroepelijk leidt tot meer aanbod van vracht. De vergelijking dringt zich op met meer asfalt. Hoe groter de wegen hoe meer mensen de auto pakken.

Maar hoe groot is het probleem? In alle relevante Kamerstukken over het project "Chinook uitbreiding en versterking" - de laatste is op 26 oktober 2017 door de regering aangeboden - staat niets over het brandstofgebruik. In het Materieelprojectenoverzicht wordt onder "Samenhang met het beleid" ook gemakshalve maar geen melding gemaakt van de Operationele Energiestrategie. Nederland gaat honderden miljoenen investeren in nieuwe militaire transportmiddelen. Maar de Tweede Kamer, de board room van Nederland heeft geen enkel inzicht in het brandstofgebruik en de daarmee verbonden operationele en financiële risico's. In het bedrijfsleven zou zo'n investeringsvoorstel niet eens ter tafel komen.

Los van de tekortschietende besluitvorming is het de vraag hoelang Defensie voor out-of-area operaties kan blijven vertrouwen op transportmiddelen zoals de Chinook. De beschikbaarheid van voldoende brandstoffen on-site is nu al een probleem en dat zal in de toekomst alleen maar erger worden. Het is daarom verstandig na te denken wat de consequenties zijn wanneer eenheden voor langere tijd afgesneden zijn van hun logistieke aanvoerlijnen. Het betekent in grote lijnen - los van de operationele beperkingen - minder comfort en meer hardship, minder roulatie en een langere verblijfsduur, geen aanvoer van vertrouwde producten dus meer improviseren met wat de directe omgeving biedt, het aanleggen van extra reserves en noodvoorraden, etc. Het is daarom noodzakelijk te investeren in nieuwe technieken die de gevolgen kunnen opvangen zoals virtual reality, tele-chirurgie, 3D-printing, high-tech foods, duurzame energietechnologie etc.

Het tijd-afstand monster leek op sterven na dood maar zal de krijgsmacht in de toekomst weer parten gaan spelen. De focus moet daarom niet alleen liggen op hoe de transportbehoefte het best kan worden ingevuld maar nog meer op hoe de transportbehoefte kan worden teruggedrongen. Daar is vooral een cultuuromslag voor nodig.

Reaper MQ-09: een zwaluw maakt nog geen zomer

Wed, 15 Nov 2017 14:58:08 GMT

Het nieuwe kabinet kondigde de aanschaf van vier MALE UAV's aan: de afkorting staat voor Medium Altitude Long Endurance Unmanned Aerial Vehicle. Aanschaf van de Reaper MQ-09, het beoogde systeem, stond al langer in de plannen maar de verwerving werd in 2015 om budgettaire redenen uitgesteld. Defensie wil het verwervingstraject in 2018 versneld opstarten en verwacht in 2020 over een initiële capaciteit te beschikken. Vooralsnog wordt de Reaper alleen uitgerust voor het verzamelen van inlichtingen. De mogelijkheid om de Reaper als wapendrager in te zetten, is mogelijk maar wordt (nog) niet overwogen. Defensie maakt nu ook al gebruik van kleinere UAV's (Raven en ScanEagle) maar met de introductie van de veel grotere Reaper wordt een nieuw hoofdstuk opengeslagen. De voorziene overgang van bemande gevechtsvliegtuigen naar onbemande vliegtuigen komt daarmee een stuk dichterbij. Volgens deskundigen kunnen onbemande systemen zoals de Reaper nu nog niet het zelfde als gevechtsvliegtuigen. De kracht van UAVs ligt vooral in het langdurig in de lucht kunnen blijven, de inzet in risicovolle gebieden en het uitvoeren van routinematige en saaie missies.

Met name de eerste twee pluspunten hebben een bijkomend voordeel: MALE UAV's zijn buitengewoon energie-efficiënt. Ten eerste: de Reaper kan veel langer in de lucht blijven dan een gevechtsvliegtuig en heeft daardoor meer "time over target". Er zijn minder sorties nodig voor het zelfde resultaat. Ten tweede: de drempel om UAVs in te zetten in een gevaarlijk gebied ligt lager dan bij gevechtsvliegtuigen. Het verlies van een UAV weegt immers minder zwaar dan het verlies van een piloot en vliegtuig. Daarom is een UAV zonder piloot niet alleen veel lichter maar kan het ook toe met bescheidener vliegeigenschappen (snelheid, wendbaarheid). Dat scheelt heel veel brandstof. Daarbovenop komt dat UAV's niet afhankelijk zijn van tankercapaciteit en er geen "pilot rescue and recovery teams" achter de hand hoeven te worden gehouden.

Defensie verwacht dat het gebruik van fossiele brandstoffen de komende jaren eerder toe dan afneemt. Dat is bijna onvermijdelijk nu Defensie na jaren van bezuinigingen weer de ruimte krijgt om te groeien. Maar aan de andere kant is er de Operationele Energiestrategie (2016) waarin Defensie in lijn met nationale doelstellingen, minder afhankelijk wil worden van fossiele brandstoffen. De overgang van bemande naar onbemande systemen kan beiden mogelijk maken. Speelt Defensie met de verwerving van de Reaper in op de noodzaak om nieuwe wapenensystemen te introduceren die minder brandstof gebruiken? Die conclusie kan helaas nog niet worden getrokken. De behoeftestelling voor een MALE UAV werd al in 2006 geformuleerd. In geen van alle relevante kamerstukken wordt het lage brandstofgebruik gebruikt als argument voor de aanschaf. Een zwaluw maakt nog geen zomer.

Afbeelding: De Grim Reaper: een ver familielid van de MQ-9 Reaper?

(copyright Clipart)

Een minister met groene vingers!

Wed, 01 Nov 2017 15:11:58 GMT

De nieuwe minister heeft een brede kijk op de uitdagingen van deze tijd.

In de media was er wat kritiek op de benoeming van mevrouw Bijleveld. Hoe zou de nieuwe minister zonder enige ervaring met Defensie, het zo zwaar gehavende ministerie weer vlot kunnen trekkken? Daar staat natuurlijk tegenover dat de nieuwe minister veel bestuurlijk ervaring heeft op zowel centraal als decentraal niveau: kamerlid, burgemeester, staatssecretaris en commissaris van de Koning. Die veelzijdigheid kan mooi van pas komen op het wat in zichzelf gekeerde ministerie van Defensie. Hoe kijkt de nieuwe minister aan tegen de grote uitdaging van deze tijd: de energietransitie van fossiel naar duurzame alternatieven?

In haar nieuwjaarstoespraak 2017 zegt ze als commissaris van de Koning in Overijssel daarover het volgende.

Nederland heeft een forse uitdaging als het gaat om energietransitie. Ik ben er trots op dat alle provincies bereid zijn regionale regie te voeren binnen een nationaal programma energietransitie. We steunen en voelen de nationale ambitie om in 2050 voor onze eigen energiebehoefte te zorgen en energieneutraal te zijn. We willen keihard meewerken met al onze mogelijkheden.

Tot haar aantreden als minister van Defensie was mevrouw Bijleveld ook voorzitter van het Interprovinciaal Overleg. Bij haar afscheid als voorzitter van dat overleg blikt ze op 27 oktober tevreden terug.

Het meest trots ben ik op de Duurzame Investeringsagenda. Een concreet eindresultaat van een goede samenwerking tussen de Vereniging van Gemeenten, de Unie van Waterschappen en de Provincies. Bij de totstandkoming van de Duurzame Investeringsagenda is nagedacht over de lange lijnen van de toekomst.

In "Naar een duurzaam Nederland: Investeringsagenda voor de Kabinetsformatie 2017" doen gemeenten, provincies en waterschappen gezamenlijk voorstellen om Nederland energieneutraal te maken, klimaatbestendig en circulair. Met de investeringsagenda geven ze aan hoe zij, elk vanuit hun eigen rol, gezamenlijk bijdragen aan deze urgente opgaven en daar per jaar 28 miljard voor inzetten. De decentrale overheden vragen het nieuwe kabinet hen te helpen die ambities waar te maken. "Naar een duurzaam Nederland" is natuurlijk niet één op één naar Defensie te vertalen maar is wel een mooi voorbeeld van bestuurlijke daadkracht en visie.

Daar kan Defensie haar voordeel mee doen.

Het zal de nieuwe minister toch verbazen dat Defensie dat veruit de grootste gebruiker van fossiele brandstoffen bij de Rijksoverheid is, nog geen concrete plannen heeft om het gebruik van fossiele brandstoffen door wapensystemen, te verminderen. Sterker nog, naar eigen inschatting gaat Defensie de komende jaren zelfs méér fossiele brandstoffen gebruiken. Er is weliswaar sinds februari 2016 een Operationele Energiestrategie maar het aangekondigde Plan van Aanpak is nog in nevelen gehuld. Vooralsnog is er weinig zicht op dat de Operationele Energiestrategie leidt tot een serieuze besparing of verduurzaming. Dat is in strijd met de nationale doelstellingen om klimaatverandering tegen te gaan en ondermijnt de inzetbaarheid van de krijgsmacht.

Mevrouw Bijleveld heeft veel werk verricht om met de decentrale overheden tot een gezamenlijke duurzame investeringsagenda te komen. Daar is ze terecht enthousiast over. Daarmee lijkt Defensie een minister met groene vingers te krijgen. Van groot belang omdat Defensie tot nu toe de andere kant heeft opgekeken en gedacht heeft dat het wel zou overwaaien.

De nieuwe minister en staatssecretaris zullen de komende weken een groot aantal dringende dossiers op hun bureau krijgen. Met daarbij ook broodnodige investeringen in nieuw materieel. Een tip voor de beide bewindslieden om de stortvloed de baas te blijven: alle nieuwe behoeftestellingen die niet bijdragen aan de Operationele Energiestrategie, gelijk weer onder aan de stapel leggen.

Parijs:ja. Wales: nee

Sun, 15 Oct 2017 07:13:32 GMT

Voor iedereen die het Regeerakkoord heeft gelezen en de toelichtingen en commentaren heeft gehoord, is het duidelijk: Rutte III vindt klimaatveiligheid belangrijker dan militaire veiligheid. Alles wordt uit de kast gehaald om het klimaatakkoord van Parijs te halen; zelfs meer dan dat. Er wordt weliswaar meer geld voor Defensie uitgetrokken maar lang niet genoeg om de afspraken van Wales na te komen. Om het in "harde" getallen uit te drukken: Nederland gaat de komende decennia een bijna niet te becijferen bedrag investeren in de energietransitie en jaarlijks maar 1,5 mlj. € extra uittrekken voor Defensie. Daar mag iedereen wat van vinden maar het is wel de politieke realiteit. Dat het nieuwe kabinet bij de verdeling van de financiële middelen prioriteit geeft aan klimaatveiligheid heeft daarbovenop gevolgen voor waar Defensie haar geld aan gaat besteden.

Defensie is een van de grootste gebruikers van fossiele brandstoffen in Nederland en veruit de grootste bij de overheid. Defensie verwacht zelf dat het energiegebruik de komende jaren eerder zal toe- dan afnemen. De Operationele Energiestrategie (OES) die tot doel heeft de krijgsmacht minder afhankelijk te maken van fossiele brandstoffen, laat dat ook toe. Maar om de doelstelling in de OES te halen - 20% minder afhankelijk van fossiele brandstoffen in 2030 en 70% minder afhankelijk in 2050 - moet de toename van dat energiegebruik wel verantwoord gebeuren. Bij het ene nieuwe wapensysteem zal dat gemakkelijker gaan dan bij het andere. Maar onder de streep moeten de huidige doelstellingen worden gehaald. Momenteel liggen er een groot aantal nieuwe behoeftestellingen nerveus en verwachtingsvol klaar voor aanbieding aan de Tweede Kamer. De Tweede Kamer zal die nieuwe behoeftestellingen meer dan voorheen toetsen aan de ambities in de OES.

In de budgetreeks voor Defensie is een aanzienlijk bedrag uitgetrokken voor de modernisering van de krijgsmacht, oplopend tot 825 mln € in 2021. Een deel van dat bedrag kan worden aangewend om de doelstelling in de OES te realiseren om in 2030 op een compound 50% van de benodigde elektrische energie duurzaam op te wekken. Dat kan nu al met bestaande technieken en systemen. Nederlandse kennisinstituten en bedrijven zijn er klaar voor. Een deel van dat geld zou ook direct aan de OPCO's, CDC en DMO kunnen worden toegewezen om daarmee bestaande systemen en middelen te vergroenen. Dat is de afgelopen jaren onvoldoende gebeurt omdat Defensie niet zoals bedrijven en particulieren gebruik kan maken van regelingen en subsidies die daarvoor zijn bedoeld. Apart weggezet geld kan dan worden besteed aan elektrische dienstvoertuigen, verwerving van biobrandstoffen, warmteterugwininstallaties, opwekken duurzame energie etc. Investeringen die dan niet hoeven te concurreren met specifiek militaire benodigdheden. Daarnaast zou Defensie veel nadrukkelijker dan voorheen samenwerking met het bedrijfsleven moeten zoeken. Zo wordt de investeringsruimte van Defensie minder belast. De recentelijk aangekondigde samenwerking tussen Defensie met Zonnepark Welschap om op de vliegbasis Eindhoven zonne-energie op te wekken voor 500 huishoudens is daar een goed eerste voorbeeld van.

Is "Parijs: ja; Wales: nee" een puntige beeldspraak voor twee met elkaar wedijverende veiligheidsbelangen? Nee! Klimaatveiligheid en militaire veiligheid liggen voor een belangrijk deel in elkaars verlengde. De vorige Commandant der Strijdkrachten, Generaal Middendorp, heeft daar herhaaldelijk op gewezen. Defensie kan bovendien gebruik maken van de enorme technische en maatschappelijke ontwikkelingen die de energietransitie op gang brengt. Rutte III moet niet investeren in meer van het zelfde maar in nieuwe systemen die zorgen voor meer militaire veiligheid en bijdragen aan de strijd tegen klimaatverandering.

Een duurzaam kamp? Ja dat kan!

Fri, 15 Sep 2017 07:17:23 GMT

Een ambitie voor 2030 die nu al kan worden gerealiseerd

Op 21 september vond in Rijswijk het symposium "Powering Future Operations" plaats. Een interne defensie bijeenkomst voor beleidsmakers en betrokkenen die zich bogen over de vraag hoe de krijgsmacht kan inspelen op de energietransitie van fossiel naar alternatieven. En ook hoe de krijgsmacht kan bijdragen aan het tegengaan van klimaatverandering. In het plenaire gedeelte werden de grote lijnen geschetst door onder andere de plv- CDS en de D-DMO. In het middagprogramma waren er parallelsessies waar dieper op specifieke onderwerpen werd ingegaan.

In de parallelsessie "Een duurzaam kamp? Ja dat kan!" schetste de Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid (NIDV) hoe Defensie de ambitie in de Operationele Energiestrategie om in 2030 op een compound 50% van de benodigde energie duurzaam op te wekken, kan realiseren. Met technieken en systemen die nu al beschikbaar zijn; grotendeels te leveren door Nederlandse kennisinstituten en bedrijven. Om dat te doen, is een drieslag nodig.

Reduceer de energiebehoefte met 40% door anders te bouwen en te koelen, door het gebruik van gepreserveerde voeding, door de introductie van onder andere energie-efficiënte verlichting, sanitair en wasmachines.
Vervijfvoudig de opwekking van duurzame energie (t.o.v. van 5% in Mali) door naast zonnepanelen ook zonneboilers en "kite-power" (winnaar van de Defensie Innovatie Competitie 2016) toe te passen. Om op dergelijke schaal duurzame energie te kunnen gebruiken, is wel aanvullende batterij-opslag nodig. Dat kan voor een deel door al het interne transport op de compound elektrisch te maken.
Verhoog de efficiëntie van de energie-opwekking met 20% door combinaties van dieselgenerator en batterijpakket of door meerdere dieselgeneratoren in parallelbedrijf te hebben. Op grotere kampen kan hoogspanning voor transport en distributie worden toegepast. Pas energiemanagementsystemen toe om opwekking, transport en gebruik optimaal op elkaar af te stemmen.

De te gebruiken technieken en systemen zijn beschikbaar en hebben hun weg naar de markt al gevonden. Ze zijn te vinden op bouwplaatsen, afgelegen mijn- en produktiecomplexen, festivalterreinen, op wind- en zonneparken, op daken van consumenten en bedrijven, en zelfs al op compounds van andere NATO-landen. Lokale overheden zetten in op verplicht elektrisch transport in de binnensteden en de auto-industrie zet alles op alles om dat mogelijk te maken.

Mogelijk met een goed plan en noodzakelijke financiële middelen

De ambitie om in 2030 op een compound de helft van alle energie duurzaam op te wekken, kan dus nu al worden gerealiseerd. Het jaar 2030 lijkt nog ver weg maar urgentie is geboden. Voorwaarde voor realisatie is wel dat alle maatregelen in samenhang worden genomen - losse verbeteringen leiden snel tot suboptimale en mogelijk contraproductieve uitkomsten - en dat er voldoende geld beschikbaar komt. Dat laatste moet mogelijk zijn nu er meer geld aan Defensie is toegezegd. Bovendien verdienen zulke investeringen zich snel terug omdat er aanzienlijk minder brandstof hoeft te worden aangevoerd.

Dat het mogelijk is om al vòòr 2030 50% van de elektrische energie op een compound duurzaam op te wekken, is goed nieuws maar nog maar een deel van de uitdaging. De opgevoerde brandstof wordt namelijk niet alleen gebruikt om elektriciteit op te wekken maar ook door de operationele voertuigen die vanaf het kamp worden ingezet. Maar first-things-first en begin met de dingen die nu al kunnen: realiseer een duurzaam kamp.

Aan het tot stand komen van de presentatie "Een duurzaam kamp? Ja dat kan!" hebben meegewerkt Siemens, DNV-GL, TNO, Bredenoord en TOEPS.The body content of your post goes here. To edit this text, click on it and delete this default text and start typing your own or paste your own from a different source.

De Commissie van Defensie laat zich bijpraten over energie

Fri, 01 Sep 2017 07:21:22 GMT

Op initiatief van D66 organiseerde de Vaste Commissie voor Defensie op 7 september een rondetafelgesprek over een Duurzame Defensie Strategie. Defensie gaf een toelichting op de Operationele Energiestrategie (OES) en meldde dat er inmiddels een Plan van Aanpak lag. Dat moet overigens nog intern worden behandeld. Defensie informeerde bovendien over de pogingen om in Mali minder fossiele brandstoffen te gebruiken en meer duurzame energie op te wekken. Een drietal sprekers (namens H2Fuel, Wetsus en Stillare) lichtte nieuwe technische ontwikkelingen toe die mogelijk ook bij Defensie kunnen worden toegepast. TNO wees op de noodzaak van kennisopbouw en de rol die kennisinstituten daarbij kunnen spelen.

De Stichting Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid (NIDV) pleitte voor het vaart maken met de voorgenomen vervangingsprojecten. Nieuwe platformen beschikken normaal gesproken over energie-efficiëntere technologieën dan de systemen die ze vervangen. Daarnaast zou Defensie nadrukkelijker dan voorheen in de DMP-A fase de life-cycle kosten mee moeten nemen. Daarbij moet worden uitgegaan van de werkelijke kosten van de brandstof (opslag-transport-distributie-force protection). Die zijn vaak een veelvoud hoger dan de "kosten aan de pomp". Veel nieuwe technologie die commercieel al beschikbaar is, kan overigens ook in nieuwe wapensystemen worden toegepast. De NIDV riep Defensie op om Nederlandse kazernes en oefenterreinen te gebruiken als proeftuinen voor duurzame technologie. Daarmee kan ervaring worden opgedaan met nieuwe logistiek-technische ketens. Ervaring die nodig is voordat nieuwe technologiën in het operationele domein kunnen worden ingezet. In de Verenigde Staten wordt daar inmiddels al veel werk van gemaakt.

De aanwezige kamerleden van VVD, CDA en D66 waren geïnteresseerd maar ook nog onbekend en onwennig met het onderwerp. Er was veel enthousiasme voor de innovaties die werden gepresenteerd hoewel de waarde daarvan voor Defensie onduidelijk bleef. De gelegenheid om Defensie kritische vragen te stellen over de voortgang van de Operationele Energiestrategie, werd echter niet benut. Defensie denkt de ambities in de OES te kunnen realiseren maar naar de wijze waarop werd niet echt doorgevraagd. De voorzitter, dhr Han ten Broeke (VVD), stelde wel de relevante vraag welke "Key Performance Indicators" Defensie hanteert om de voortgang van de OES te bewaken. Daar moest Defensie het antwoord op schuldig blijven. Ogenschijnlijk is het de kamerleden nog onduidelijk hoe "disruptive" de energietransitie ook Defensie gaat raken en welke rol Defensie als veruit de grootste gebruiker van energie bij de overheid, daarbij kan spelen. In de toekomst wordt onze veiligheid - in brede zin - voor een belangrijke deel bepaald door de mate waarin het Westen haar afhankelijkheid van fossiele brandstoffen vermindert.

Waardering voor mevrouw Belhaj (D66) voor het organiseren van het rondetafelgesprek en de kamerleden die aanwezig waren. Gelet op de te verwachten samenstelling van de nieuwe coalitie was de Christen-Unie de grote afwezige. Nota bene de enige partij die de uitvoering van de Operationele Energiestrategie in haar verkiezingsprogramma had opgenomen. Daarnaast was het opmerkelijk dat een aantal andere partijen die energie en milieu hoog in hun vaandel hebben staan zoals de PvdA en Groen-links, ook ontbraken. De jaren 2030 en 2050, de mijlpalen in de OES, lijken nog ver weg maar Defensie investeert in wapensystemen die van ontwerp tot uitdienststelling tientallen jaren mee gaan. Wapensystemen die de komende jaren worden geïntroduceerd bepalen of de ambities in de OES in 2030 of zelfs 2050, worden gehaald. Urgentie is dus geboden. Nu de formatie binnenkort hopelijk tot een succesvolle afronding komt, worden ook de kabinetsposten verdeeld. Hoogste tijd voor een "groene" minister van Defensie.

Volgooien, aftanken en optoppen

Tue, 15 Aug 2017 07:28:50 GMT

Inzicht als startpunt om de krijgsmacht minder afhankelijk te maken.

Krijgsmachten zijn grootverbruikers van fossiele brandstoffen. In de Verenigde Staten gebruikt het Department of Defense bijna 2% van het totaal. In 2016 is een nieuwe Operationele Energiestrategie gepubliceerd die de vorige uit 2011 actualiseert. In de Operational Energy Strategy 2016 staat het bovenstaande overzicht met waaraan die enorme hoeveelheid brandstof opgaat. Van groot belang voor de inspanningen om Defensie minder afhankelijk te maken van fossiele brandstoffen. In het overzicht vallen een paar dingen op.

De landgebonden systemen (inclusief USAF Ground) maken verhoudingsgewijs maar beperkt gebruik van fossiele brandstoffen (15%). Echter, in de praktijk zijn landstrijdkrachten het kwetsbaarst omdat ze bij inzet afhankelijk zijn van lange, moeilijke en risicovolle aanvoerlijnen om de brandstof bij de troepen te krijgen. Lucht- en zeestrijdkrachten opereren meestal vanaf een basis met een eigen betrouwbare energie-infrastructuur. Het gebruik van de landgebonden systemen is in dit overzicht niet nader gespecificeerd (UNK). Gelet op het enorme aantal voertuigen en de fysieke verspreiding daarvan, is de registratie ook moeilijker dan bij zee- en luchtsystemen. Maar niet onmogelijk! Fleetmanagers van grote transportondernemingen maken al lang gebruik van systemen waar per voertuig het brandstofgebruik wordt geregistreerd. Voor hen een onmisbaar middel voor het plannen van de dagelijkse operaties en cruciaal bij het voorbereiden van investeringen in nieuwe transportmiddelen.

Voor een krijgsmacht met de grootste vloot ter wereld wekt het relatief lage aandeel van de zeesystemen verbazing (14%). Het zou interessant zijn te weten hoe groot het aandeel nucleaire energie (onderzeeboten en vliegdekschepen) is ten opzichte van de totale hoeveelheid scheepsbrandstof en of biobrandstoffen verhoudingsgewijs al een kleine rol spelen? De US Navy gebruikt op bescheiden schaal biobrandstoffen.

Het aandeel van de luchtsystemen in gebruik bij luchtmacht, marine en mariniers is enorm (71%). Met name het gebruik van de "enabelers" tankers en airlift, valt op (32%). Dat lijkt buiten proportie in vergelijking met sea supply (4%). Zeker in aanmerking genomen dat de bulk van het transport toch over zee gaat. Onbekend is het brandstofverbruik van de ingehuurde commerciële transporteurs. Hoewel de Verenigde Staten beschikt over grote aantallen helikopters valt het brandstofverbruik daarvan relatief mee (2%).

De krijgsmacht is een mammoettanker die niet gemakkelijk van koers verandert. Geostrategische belangen, operationele doctrines, de bijhorende middelen en logistieke ketens laten zich niet eenvoudig aanpassen. Daar waar de huidige regering Trump sceptisch staat tegenover klimaatverandering, blijft de noodzaak om strijdkrachten minder afhankelijk te maken van fossiele brandstoffen echter onveranderd overeind. De huidige minister van Defensie, Generaal Mattis, was als bevelvoerend commandant in Irak een spraakmakende aanjager van inspanningen om zijn troepen te verlossen van de "tethers of fuel". Om dat te kunnen doen, zijn overzichten zoals hierboven nodig.

In vergelijking met Nederlandse gegevens.

Zo'n gedetailleerd overzicht ontbreekt helaas nog in Nederland. In de Operationele Energiestrategie 2015 (OES) staat alleen een ruw overzicht waarbij luchtsystemen 58% en de zee- en landsystemen respectievelijk 34% en 8% van het totaal gebruiken. De meest in het oog springende overeenkomst tussen de Amerikaanse en Nederlandse gegevens is natuurlijk het enorme aandeel van de luchtsystemen. Om de ambitie in de OES te realiseren (in 2030 20% en in 2050 70% minder afhankelijk van fossiele brandstoffen), is vernieuwing en innovatie van militaire luchtsystemen dan ook onvermijdelijk. Noodzakelijk om aan te haken bij de energietransitie en om bij te dragen aan een veiliger wereld.

Het roer moet om! Koers op 2030

Sat, 15 Jul 2017 07:36:26 GMT

Engine as a weapon

In de operationele energiestrategie (OES) staat de ambitie om in 2030 20% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen. Maar hoe geef je daar nu een praktische invulling aan zonder onnodige beperkingen op te leggen aan de noodzakelijke uitbreiding van de krijgsmacht? KLTZ (TD) Paul Schulten, LTZ 1 (TD) Rinze Geerstma en SBN (TD) b.d. Klaas Visser hebben hierover een artikel geschreven dat onlangs in Bristol is gepresenteerd tijdens de conferentie "Engine as a weapon". Zij kijken naar het energiegebruik van individuele wapensystemen, in dit geval de aflosser van het M-fregat. Om objectief het energiegebruik van de aflosser van het M-fregat te vergelijken met zijn voorganger, bouwen zij verder op de door de International Maritime Organisation (IMO) geïntroduceerde Energy Efficiency Design Index (EEDI). Een variant speciaal voor marineschepen (Integral Warship Energy Efficiency Design Index: Iweedi) wordt door hen verfijnd door het vaarprofiel mee te nemen waarbij tijdsduur waarmee met een bepaalde snelheid wordt gevaren, de transitsnelheid en de maximum vaarsnelheid, worden meegerekend.

Nieuwe marineschepen kunnen aan de ambities in de OES voldoen

In een case study rekenen zij verschillende varianten door. Belangrijkste variabelen zijn de waterverplaatsing, de toe te passen technieken, de voortstuwingsconfiguratie, de transitsnelheid en de maximale snelheid. Uit hun berekeningen blijkt dat zelfs een aanzienlijk groter schip (6000 ton in vergelijking met 3300 ton M-fregat) een Iiweedi van -48% kan hebben t.o.v het M-fregat. Dat resulteert in 11% minder brandstofverbruik. Daarvoor zijn wel nieuwe technieken nodig, een hybride voortstuwingsinstallatie, een transitsnelheid van 17 knp (M-fregat 20 knp) en een maximale vaart van 26 knp (M-fregat 29 knp). Om dat laatste mogelijk te maken - aanpassing van het vaarprofiel - pleiten de auteurs voor een brede benadering. Grote stappen kunnen alleen worden gezet door een combinatie van nieuwe technieken en/of alternatieve brandstoffen, van gedragsverandering en aangepaste militaire doctrines/tactieken.

Op basis van hun studie concluderen de auteurs dat het mogelijk is om met de vervanger van het M-fregat te voldoen aan de ambitie in de OES om 20% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen.

De juiste koers

De auteurs schrijven hun artikel op persoonlijke titel. Maar hun inzichten stroken met een koersverandering die de Marine al eerder heeft ingezet. De patrouilleschepen van de Holland-klasse hebben een aan hun operationele taken aangepaste maximale snelheid van 21 knp en kunnen bij lage vaart over op diesel-elektrische voortstuwing. De nieuwe sleepboten van de Marine hebben een hybride voortstuwing waarbij de dieselmotor in combinatie met elektromotor en batterijpakket de schroeven aandrijft; zoals de Toyota Prius. De Commandant der Zeestrijdkrachten heeft aangegeven dat Defensie bij de vervanging van marineschepen streeft naar een forse reductie van het gebruik van fossiele brandstoffen. Nederland gidsland? Niet wat betreft het verlagen van de maximale vaarsnelheid. De Royal Navy maakte in juni bekend de fregatten van de Duke Class (Type 23) te vervangen door het Global Combat ship (Type 26). Het nieuwe schip is groter dan z'n voorganger (6900 ton ipv 4900 ton) maar heeft een lagere maximale vaart (26 knp ipv 28 knp).

Waar velen bij Defensie nog in de koplampen van de OES kijken en denken dat als ze maar niet bewegen, het aan hen voorbijgaat, lijkt de Koninklijke Marine de juiste koers te hebben gevonden. Alleen nieuwe wapensystemen die minder brandstof gebruiken dan hun voorgangers dragen bij aan een veiliger wereld.

Voor meer veiligheid: win de energie-wedloop

Thu, 15 Jun 2017 07:41:54 GMT

De olie- en gasmarkt is het Westen (nog) gunstig gezind

Eind mei hernieuwden de OPEC en de andere olie-exporterende landen hun afspraken om de olieproductie laag te houden om zo de prijs weer omhoog te krijgen. De markt had meer verwacht en de prijs zakte prompt 5% in.

Waarom de prijs van ruwe olie in 2014 plotseling instortte van boven de 140 $ per vat naar 40 $ per vat, is onderwerp van debat. Was het de opkomst van Amerikaanse schalieolie, het weer op de markt komen van olie uit Libië en Irak, of toch een duivels Westers complot? Resultaat was in ieder geval dat de "sellers market" een "buyers market" werd. De olie-exporterende landen hebben nu meer belang bij het behoud van hun marktaandeel om hun kas gevuld te krijgen dan de importerende landen zorgen hebben over voldoende olie om hun economie draaiende te houden.

Dat beperkt Rusland in haar herbewapening

Grote verliezer is onder andere de Russische Federatie. Ongeveer 60% van de staatsinkomsten komen uit de opbrengsten van olie en gas. Met die inkomsten wordt de modernisering van de Russische krijgsmacht gefinancierd, worden de buitenlandse interventies betaald en de hybride oorlogvoering mogelijk gemaakt. Nu de staatsinkomsten drastisch afnemen, zullen veel van de nieuwe "wonderwapens" die het Kremlin met regelmaat aankondigt, voorlopig niet van de grond komen. Saudi-Arabië dat ook last heeft van de lage olieprijzen, heeft blijkbaar nog voldoende geld in kas om voor 100 miljard $ aan nieuwe Amerikaanse wapens te kopen. Op de keper beschouwt, heeft het Westen de gordel van instabiliteit zelf grotendeels gefinancierd.

Mede omdat de markt is omgeslagen, kan president Putin het "energiewapen" niet inzetten. Met dat energiewapen zou de afhankelijkheid van Russisch olie en gas moeten worden gebruikt om het Europese verzet tegen de Russische buitenlandse agressie te breken. In het artikel "The energy weapon that could not" (Energy Forum nr 11 2017, NATO Energy Security Centre of Excellence in Vilnius) legt Václav Bartuška uit waarom Rusland de zaken nu niet naar zijn hand kan zetten. Dat is behalve de lage prijzen ook te danken aan de inspanningen van de Europese Commissie om de lidstaten niet door Rusland uit elkaar te laten spelen, de verbreding van de energiemix in veel lidstaten, de financiële en technische sancties tegen Rusland en het ontbreken van alternatieve Russische afzetmarkten: een geruststellende gedachte.

Op den duur keren de kansen weer, tenzij?

Maar de lage prijzen en de sancties tegen Rusland, de tweede producent ter wereld van olie en gas, gaan op den duur als een boemerang werken. Rusland ontwikkelde door die lage prijzen en sancties in 2015 en 2016 nauwelijkse nieuwe velden en reservevoorraden; maar een fractie van wat er aan olie en gas werd geproduceerd. Ook andere olie-exporterende landen investeren volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) structureel veel te weinig in hun "upstream" activiteiten. Met een groeiende wereldbevolking en de steeds toenemende vraag naar energie zal een afnemende beschikbaarheid van olie de prijs uiteindelijk weer opdrijven. De "buyers market" wordt op den duur vanzelf weer een "sellers market". De olie-exporterende landen zullen dan hun gram halen en het Westen hun duivels complot letterlijk betaald zetten. Met alle gevolgen voor onze welvaart en veiligheid. Onnodig te zeggen dat het energiewapen dan ook weer op tafel komt.

Er is een manier om dat te voorkomen. Alle kaarten zetten op een duurzame toekomst! Er moet zoveel energie worden bespaard en zoveel duurzame energie op de markt komen dat dat de afnemende beschikbaarheid van fossiele brandstoffen overtreft. Alleen al de gedachte dat bij voldoende duurzame energie de olie-exporterende landen mogelijk met hun fossiele voorraden blijven zitten, zal hen tot samenwerking in plaats van confrontatie bewegen. Dat maakt het Westen minder afhankelijk van olie en gas en de grillen van allerlei regionale machthebbers. Om met de directeur van IEA, Fatih Birol te spreken: "we must leave oil before oil leaves us". Niet alleen om klimaatverandering tegen te gaan maar net zo goed om onze militaire veiligheid te waarborgen.

Win de energie-wapenwedloop!

Het winnen van die energie-wapenwedloop, de strijd tussen het marktaandeel fossiele brandstoffen en duurzame energie, is een grote uitdaging mede omdat ironisch genoeg, olie en gas nu relatief goedkoop zijn. Bovendien zijn er naast de olie-exporterende landen ook in het Westen nog voldoende belanghebbenden in de olie- en gasindustrie om de energietransitie te vertragen. Het aandeel duurzame energie is ook nog klein en wordt maar langzaam groter. Zo nam duurzame energie in Nederland in 2016 slechts toe van 5,8% naar 5,9%. Het winnen van de strijd begint echter met het naleven van de afspraken die in het Klimaatakkoord van Parijs zijn gemaakt; met of zonder Trump. In lijn daarmee moet Defensie ook serieus werk maken van de Operationele Energiestrategie.

Voor onze militaire veiligheid is het winnen van de energie-wapenwedloop van groot belang. Belangrijker dan het al-dan-niet halen van de 2% BBP-norm.

Defensie komt traag uit de groene startblokken

Mon, 15 May 2017 07:46:05 GMT

De kabinetsformatie gaat een nieuwe ronde in

De eerste poging om tot een nieuw kabinet te komen, is mislukt. Mevrouw Schippers gaat door met haar verkenningen. Alle partijen die daarvoor in aanmerking komen, zijn het over twee belangrijke intensiveringen eens. Er moet meer geld naar Defensie en met de energietransitie moet haast worden gemaakt. Het zou mooi zijn wanneer die beide onderwerpen bij elkaar komen. Daar ziet het helaas nog niet naar uit.

Het Jaarverslag 2016 Defensie

Defensie is een van de grootste gebruikers van energie in Nederland en veruit de grootste bij de overheid. Tot het Jaarverslag 2014 deed Defensie verslag van haar energiegebruik. Maar in de jaarverslagen 2015 en 2016 ontbreekt daarover zonder toelichting elke verantwoording. Dat wekt dit jaar extra verbazing omdat de minister in februari 2016 de Operationele Energiestrategie aan de Tweede Kamer heeft aangeboden. Met die Operationele Energiestrategie wil Defensie minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen. Nodig om in de toekomst de eigen operationele inzet te waarborgen en om bij te dragen aan de strijd tegen klimaatverandering.

Na het aanbieden van de Operationele Energiestrategie heeft de Tweede Kamer vragen gesteld. In haar antwoorden (kamerstuk 33 763 van 11 april 2016) zegt de minister toe dat wanneer de uitvoering van de Operationele Energiestrategie op gang komt, ze de Kamer daarover in het Jaarverslag zal informeren. In die zelfde antwoorden-op-vragen kondigt ze aan dat het Plan van Aanpak voor de Operationele Energiestrategie al eind 2016 gereed is. Ze zal daarover in het Jaarverslag 2016 rapporteren. De enige verwijzing daarin is echter dat de Defensie Innovatie Competitie 2016 is gewonnen door "Kite power"; een techniek om met vliegers windenergie op te wekken. Dat laatste is mooi maar nogal schamel gelet op de ambities van defensie en de toezeggingen van de minister.

De minister heeft in het verslagjaar 2016 de Kamer geinformeerd over twee grote materieelprojecten (tankervliegtuigen en onderzeeboten). Maar de mogelijkheden om met die nieuwe wapensystemen bij te dragen aan de ambities om in 2030 en 2050 respectievelijk 20% en 70% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen, worden niet genoemd. Gemiste kansen om stappen te zetten om de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen.

Defensie moet meters maken met de Operationele Energiestrategie.

Defensie heeft er belang bij om vaart te maken met de Operationele Energiestrategie. Aanhaken bij de breed gedragen noodzaak om Nederland voor te bereiden op de energietransitie, versterkt de positie van Defensie. Meer geld voor wapensystemen die minder brandstof gebruiken dan hun voorgangers, jaagt immers ook de nieuwe economie aan. Defensie is echter traag uit de groene startblokken gekomen. Hopelijk drukt de nieuwe minister van Defensie de "power boost" knop in.

Lees ook het artikel "Tijd voor een groene minister van Defensie" (februari 2017)

Adviesraad heeft blinde vlek voor "energiewapen"

Wed, 15 Mar 2017 08:56:49 GMT

De Adviesraad Internationale Vraagstukken pleit voor versterking krijgsmacht

Om de politiek een duwtje in de goede richting te geven, publiceerde de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) begin maart het rapport "Rusland en de Nederlandse defensie-inspanningen". Het rapport geeft een overzicht van de afbraak van de krijgsmacht na de val van de Berlijnse Muur, analyseert de veiligheidsontwikkelingen en de consequenties daarvan voor Nederland. De AIV constateert dat de inzetbaarheid van Defensie achteruit holt en pleit voor een "Deltaplan-krijgsmacht": voldoende financiële middelen om uiteindelijk weer aan de NAVO-norm van 2% van het BBP te voldoen. Het rapport werd door bijna alle partijen positief ontvangen.

Hybride oorlogvoering belangrijk in het Russische arsenaal

De AIV stelt vast dat Rusland enorm investeert in de modernisering van haar krijgsmacht maar ook wel inziet dat het het Westen nooit naar de kroon kan steken; niet in economische zin maar ook niet in militaire kracht. Ze is daarom volgens de AIV niet uit op een rechtstreekse militaire confrontatie met de NAVO. Agressie zal zich met name richten op landen in haar directe nabijheid. Terecht constateert de AIV dat Rusland daarom ook inzet op hybride oorlogvoering: het ondermijnen van het Westen met niet-militaire middelen zoals cyberaanvallen en "information warfare". De interne spanningen in de Europese Unie, de BREXIT, de ongemakkelijke relatie met de nieuwe Amerikaanse president en de ruzie tussen de Europese Unie en Turkije worden graag door Moskou opgestookt.

Energiewapen aan de aandacht ontsnapt

De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) spreekt in haar Jaarverslag 2014 van Ruslands "Energiewapen" als centraal wapen om EU-lidstaten uit elkaar te spelen. Oud-minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans noemde in zijn H.J.Schoo-lezing in 2014 "Energie" als grootste Europese kwetsbaarheid. Op de NATO-toppen in 2012 en 2014 is gewezen op de grote afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en de noodzaak de energie-efficiëntie van Westerse strijdkrachten te verbeteren. In haar advies nr. 26 (2014) wijst de AIV zelf op de noodzaak om binnen Europa tot een geïntegreerde energievisie te komen als antwoord op de Russische dreiging om de gasleveranties aan Europa te gebruiken om Oekraïne op de knie te krijgen. Het is maar een greep uit talrijke publicaties en rapporten.

Het is merkwaardig dat de AIV in haar rapport wel waarschuwt voor het gevaar van hybride oorlogvoering maar daarbij het "energiewapen" over het hoofd ziet. Het is aan te bevelen dat de Adviesraad zich hierover laat informeren bij het NATO Energy Security Centre of Excellence te Vilnius www.enseccoe.org

Hopelijk is "Rusland en de Nederlandse defensie-inspanning" geen opmaat om in het volgende, reeds aangekondigde, rapport te pleiten voor opbouw dan wel herinvoering van nieuwe wapensystemen die de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen nog groter maken. Dat is roeien tegen de stroom in en niet verenigbaar met de Operationele Energiestrategie. Nodig zijn nieuwe wapensystemen die minder brandstof gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen. De beste manier om het Russische energiewapen te ontmantelen en de wereld veiliger te maken.

Foto LUKOIL:CEO LUKOIL ontmoet Gouveneur Kalingrad.

Wie kijkt daar op de middelste foto spiedend mee?

Operationele energie hoog op de DOD agenda.

Wed, 15 Feb 2017 09:07:16 GMT

This is a subtitle for your new post

Mattis aanjager van Operationele Energiestrategie

Bij het aantreden van een nieuwe Amerikaanse regering worden kandidaten voor ministersposten ondervraagd door de Senaat. Op basis daarvan stemt de Senaat al-dan-niet in met de benoeming tot minister. De kandidaatminister voor Defensie James Mattis werd gevraagd naar het belang van het terugdringen van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen voor de inzet en de gevechtskracht van de Amerikaanse strijdkrachten.

Transcript of nomination hearing for General James Mattis to be Secretary of Defense. Senate Armed Services Committee, January 12, 2017:

Senator Saheen: Thank you, Mr. Chairman. Welcome, General Mattis. And thank you for your willingness to continue to serve this country. I have read that in 2005, as Commander of the Marine Corps Combat Development Command, that you asked researcher to, quote, unleash us from the tether of fuel and explore ways to improve the efficiency of military vehicles in order to reduce the strain that energy put on supply lines. Because you not only when you commanded the First Marine Division during the 2003 invasion, but you had also seen what happens when our troops outran their fuel supplies. So can you speak to why you think this is important? And will you as Secretary of Defense continue to support the military's effort to pursue alternative and more efficient sources of energy to reduce our reliance on conventional fuel supplies?

General Mattis: Yes Senator, we will take advantage of every advance in terms of extending our legs extending our energy efforts, and certainly there's a lot of progress that's been made. I've been living in Silicon Valley for the last several years, so you can understand my interest in what they're doing out there in the private sector.

Advanced policy question for General James Mattis, Nominee to be Secretary of Defense, January 2017.

During your time in Iraq, you called on the Department to “unleash us from the tether of fuel.” What exactly did you mean and what experiences led to that comment?

I meant that units would be faced with unacceptable limitations because of their dependence on fuel, and that I wanted to be able to push those limits further. Meanwhile, our efforts to resupply the force with fuel made us vulnerable in ways that were exploited by the enemy.

Do you believe this issue remains a challenge for the Department of Defense?

Yes.

If confirmed, what will you do to unleash the Department from the tether of fuel?

The Department’s acquisition process should explore alternate and renewable energy sources that are reliable, cost effective, and can relieve the dependence of deployed forces on vulnerable fuel supply chains to better enable our primary mission to win in conflict. The purpose of such efforts should be to increase the readiness and reach of our forces.

If confirmed, what priorities would you establish for Defense investments in and deployment of operational energy technologies to increase the combat capabilities of warfighters, reduce logistical burdens, and enhance mission assurance on our installations?

Investments in energy technologies should be prioritized according to the same standard as any other Department decision to invest in basic research and technology development, namely: their direct contribution to achieve the Department’s primary missions; potential return on investment; protection of US national security interests; and contribution to enhancing readiness and combat effectiveness while reducing the vulnerability of our service members in battle. We should also take full advantage of private sector innovations that can provide military advantages.

End of transcript

Dat de Senaatscommissie voor Defensie de kandidaat minister ondervraagt over Operationele Energie, geeft aan hoe hoog het onderwerp in de VS op de politieke agenda staat. Het was in dit geval wel vragen naar de bekende weg. Mattis hartekreet in 2003 "unleash us from the tether of fuel" gaf immers aanzet tot het rapport "More fight- Less Fuel". Dat rapport leidde op zijn beurt tot de oprichting van het "Office of the Assistent Secretary of Defensie for Operational Energy Plans and Programs". Sindsdien is er beleid ontwikkeld, zijn er tal van adminstratieve aanwijzingen gegeven, is er geld beschikbaar gekomen voor R &D en is er veel geïnvesteerd in nieuwe technieken en alternatieve energie.

Nederland kiest in 2017 een nieuwe Tweede Kamer en krijgt een nieuwe regering.

Het Ministerie van Defensie heeft na lang dralen sinds februari 2016 een Operationele Energiestrategie. De minister wekt nog niet de indruk er veel werk van te maken. Vorig jaar heeft zij twee grote nieuwe materieelprojecten aangekondigd - onderzeeboten en tankervliegtuigen - maar enige informatie over het te verwachten brandstofverbruik ontbreekt. Of die nieuwe wapensystemen gaan bijdragen aan de ambities in de Operationele Energiestrategie om in 2030 20% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen, blijft daardoor onduidelijk. Concrete plannen om de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen of financiële middelen om dat mogelijk te maken, ontbreken vooralsnog.

Ook de Tweede Kamer heeft er tot nu toe weinig aandacht voor gehad. De Operationele Energiestrategie is min of meer voor kennisgeving aangenomen. Kritische vragen naar de haalbaarheid, het ontbreken van financiering, de voortgang en de gevolgen voor lopende en nieuwe investeringen zijn uitgebleven.

Nederland gaat op 15 maart naar de stembus en de meeste verkiezingsprogramma's pleiten voor meer geld voor Defensie; al-dan-niet in reaktie op de waarschuwing van Trump dat Europa meer aan de NAVO moet bijdragen. Of bij de formatie het terugdringen van de afhankelijkheid van Defensie van fossiele brandstoffen een rol gaat spelen, is de vraag gelet op de lauwe belangstelling tot nu toe. Gelukkig pleit de Christen Unie, als enige politieke partij, in haar verkiezingsprogramma voor het naleven van de Defensie Operationele Energiestrategie; nodig om de krijgsmacht op de langere termijn betaalbaar te houden en de milieubelasting te verminderen.

Tijd voor een groene minister van Defensie

Wed, 15 Feb 2017 09:01:12 GMT

De tweedimensionale wereld van Defensie,

Onlangs stuurde de minister van Defensie een brief naar de Tweede Kamer met een stand van zaken van de uitwerking van het meerjarige perspectief voor een duurzame, gerede en snel inzetbare krijgsmacht. Het beste te typeren als haar politieke nalatenschap. Tegelijkertijd pleit de minister in de media voor een ophoging van het defensiebudget met 2,5 miljard euro. Wat opvalt, is haar tweedimensionale benadering van de toekomst van de Krijgsmacht. Op de X-as staan de veiligheidsrisico's en op de Y-as het budget dat daar tegenover moet staan. Onnodig te zeggen dat de "kromme" stijgt naarmate de veiligheidsrisico's toenemen.

terwijl de derde dimensie om aandacht schreeuwt.

Begin februari vond in Den Haag de Future Force Conference plaats. Doel was het "ecosysteem" van Defensie te verkennen. Welke grote ontwikkelingen, die nu nog niet duidelijk op de defensieradar waarneembaar zijn, gaan invloed hebben op omvang, organisatie en inrichting van de krijgsmacht: Defensie op zoek naar de derde dimensie. Op de Z-as, die derde dimensie, zou in ieder geval de energietransitie van fossiele brandstoffen naar alternatieven moeten staan. Politiek-economisch van groot belang maar ook met verregaande gevolgen voor Defensie. Ook de minister vindt in haar Operationele Energiestrategie dat de krijgsmacht minder afhankelijk moet worden van fossiele brandstoffen en moet bijdragen aan de strijd tegen klimaatverandering.

Echter, die derde dimensie ontbreekt geheel in haar brief van 31 kantjes. De enige vindbare splinter is dat Defensie gebruik moet maken "van nieuwe technologische mogelijkheden, bijvoorbeeld op het gebied van energie-opwekking". Dat is teleurstellend maar het verbaast niet. De minister heeft weliswaar begin 2016 de Operationele Energiestrategie vastgesteld maar heeft er verder weinig mee op. Er is nog geen enkele maatregel genomen om het gebruik van operationele energie te verminderen. Die zijn voorlopig ook niet te verwachten. Nederland kiest 15 maart een nieuwe Tweede Kamer en krijgt een nieuwe regering. Tijd voor een groene minister van Defensie!

Speerpunten voor een groene minister van Defensie

Voor een veiliger wereld is het nodig dat een nieuwe minister van Defensie de derde dimensie serieus neemt en werk maakt van de Operationele Energiestrategie. Wat zijn belangrijke aandachtspunten?

Bij elke rapportage aan de Tweede Kamer over de voortgang van materieelprojecten moet duidelijk worden op welke wijze nieuwe wapensystemen bijdragen aan de ambitie om in 2030 20% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen.
Defensie moet investeren in een wapensysteem "Tijdelijke basis". Een geheel en op elkaar afgestemd samenstel van semi-permanente onderkomens, infrastructuur en technieken met een minimale "logistic footprint". En de mogelijkheid om i.o.m. de Operationele Energiestrategie in 2030 50% van de nodige elektrische energie duurzaam op te wekken.
Aan het budget dat de Operationele Commando's hebben om eigenstandig kleinere investeringen te doen (de bandbreedte) moet een bedrag worden toegevoegd dat uitsluitend mag worden gebruikt om bestaande wapensystemen energie-efficiënter te maken.
Het in samenwerking met commerciële partners ontwikkelen van zonne- en windparken, kracht-warmte koppelingen, benutting van biomassastromen op kazernes en defensieterreinen.

De tweedimensionale benadering van Defensie leidt te gemakkelijk tot meer van hetzelfde. Goed voor het militaire hart maar uiteindelijk niet goed voor de toekomst van de krijgsmacht. Defensie, veruit de grootste gebruiker van energie bij de overheid, moet samen met kennisinstituten en het bedrijfsleven de derde (energie)dimensie verkennen en investeren in wapensystemen die minder brandstof gebruiken dan hun voorgangers maar wel meer slagkracht hebben.

Om het momentum te pakken: tijd voor een groene minister van Defensie!

Zonder klimaatveiligheid geen veiligheid.

Sun, 15 Jan 2017 09:15:32 GMT

Meer geld voor Defensie – dan ook schoner materieel graag

Als Defensie erkent dat klimaatverandering tot oorlog kan leiden, is het tijd om de eigen afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen, schrijft Marcel Hendriks Vettehen.

Het was landelijk nieuws: de Commandant der Strijdkrachten die zegt dat klimaatverandering bijdraagt aan oorlog en migratie en een voedingsbodem is voor terrorisme. Het adagium van commandant Tom Middendorp: zonder klimaatveiligheid geen veiligheid. De uitspraken van Middendorp, op het Planetary Security Initiative in Den Haag, leidden tot veel media-aandacht en vragen in de Tweede Kamer alsof er iets buitengewoons aan de orde was, of dat generaal Middendorp zijn boekje te buiten was gegaan. Minister Hennis (VVD) verdedigde zich wat zuinigjes dat er niets nieuws was gezegd en dat Defensie in het verleden al vaker op de risico’s van klimaatverandering had gewezen.

Dat laatste is zo, maar alleen ingewijden bij het ministerie van Defensie weten waar en hoe dat is verwoord. Meest recentelijk is het terug te vinden in de Operationele Energiestrategie van begin 2016. Daarin stelt de minister dat Defensie minder afhankelijk moet worden van fossiele brandstoffen om haar effectiviteit, efficiëntie en weerbaarheid te vergroten. En tegelijkertijd de belasting op het milieu te verminderen en invulling te geven aan haar maatschappelijke verantwoordelijkheid. Dat laatste zinnetje klinkt nog een beetje als een politieke knieval voor iets wat Defensie lang hooguit als nuttige bijvangst zag. Het is de verdienste van generaal Middendorp dat hij beide belangen met elkaar verbindt, ze op hetzelfde niveau plaatst en degenen bij Defensie die het maar geitenwollensokkengedoe vinden, bijstuurt.

In een interview met de NOS gaf Middendorp aan dat hij met zijn bijdrage aan het Planetary Security Initiative aandacht voor het belang van klimaatverandering voor onze veiligheid wilde. ‘Aandacht’ is normaal gesproken de voorloper van ‘er wat aan doen’. Maar wat dat betreft heeft Defensie nog een lange weg te gaan. Defensie heeft in de Operationele Energiestrategie weliswaar ambitieuze doelen vastgelegd, maar hoe die moeten worden bereikt, is nog onduidelijk. Daar komt bij dat Defensie nog voor miljarden aan investeringen in de pijplijn heeft voor nieuwe wapensystemen die waarschijnlijk meer brandstof gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen. Van de JSF is bijvoorbeeld bekend dat hij meer brandstof verbruikt dan de F-16.

Defensie gebruikt circa 0,5 procent van alle energie in Nederland. Waaraan dat precies opgaat, is onduidelijk. Het laatste jaarverslag van Defensie rapporteert niet eens over het energiegebruik.

Er is breed politiek draagvlak voor meer geld voor Defensie. Om Europa sterker te maken en te beschermen tegen mannetjesputters die elders de dienst uitmaken. Die hebben doorgaans weinig op met onze veiligheid en klimaatverandering. Fossiele brandstoffen financieren in belangrijke mate hun ambities. Dat extra geld voor Defensie moet daarom niet worden geïnvesteerd in meer van hetzelfde. Het moet gaan naar innovatieve wapensystemen die met minder brandstof meer slagkracht hebben. Alleen dan draagt meer geld voor Defensie bij aan een veiliger wereld.

Marcel Hendriks Vettehen Kapitein-ter-zee van de technische dienst b.d. Hij publiceert artikelen over dit onderwerp op energievoorinzet.nl.

Afbeelding Punch 17 januari 1940

GoodFuels Marine: biobrandstoffen voor Defensie

Thu, 15 Dec 2016 10:05:39 GMT

Video GoodFuels Marine: duurzame biobrandstoffen voor de maritieme sector

De nieuwste generatie biobrandstoffen als alternatief voor fossiele brandstoffen

Duurzame biobrandstoffen zijn brandstoffen die geproduceerd worden uit rest- en afvalstromen uit de bosbouw en landbouw. In het wegtransport worden biobrandstoffen al gebruikt. In Brazilië vervangt ethanol gemaakt uit rietsuiker voor een groot deel benzine: een goedkoper alternatief. In andere landen wordt het gebruik van biobrandstoffen gestimuleerd of door regelgeving afgedwongen. De "Europese richtlijn hernieuwbare energie" (RED) vertaald naar nationale regelgeving verplicht de leveranciers van brandstoffen voor het wegverkeer om 7% biobrandstoffen bij te mengen.

In de scheep- en luchtvaart wordt echter nog maar op bescheiden schaal gebruik gemaakt van biobrandstoffen. Technisch is de productie geen probleem. Biobrandstoffen voldoen aan dezelfde specificaties en kunnen als de gangbare fossiele brandstoffen worden gebruikt. Het gaat echter minder snel dan bij het wegtransport omdat de scheep- en luchtvaart mondiaal opererende sectoren zijn. Er moeten daardoor meer juridische en financiële hindernissen worden overwonnen.

Maritieme biobrandstoffen zijn nu nog duurder dan de gebruikelijke (fossiele) scheepsbrandstoffen. Maar omdat ze veel schoner zijn, kan zonder aanvullend kosten worden gevaren in emission controled area's: zee- en kustgebieden waar strengere eisen worden gesteld aan de uitstoot van bijvoorbeeld zwaveldioxide. Gebruik van biobrandstoffen maakt het gemakkelijker om in de toekomst te voldoen aan de door de International Maritime Organisation gestelde richtlijnen om de CO2-uitstoot te verminderen.

Voor de krijgsmacht is met name van belang dat met het gebruik van biobrandstoffen de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen wordt verminderd: de doelstelling van de "Operationele Energiestrategie" zoals die door Minister Hennis begin 2016 aan de Tweede Kamer is aangeboden. Daarnaast wil Defensie de belasting op het milieu verminderen en haar maatschappelijke verantwoording nemen. De Amerikaanse Marine heeft in middels een "Great Green Fleet" vlootverband op zee waarmee ervaring wordt opgedaan met het gebruik van brandstoffen die bestaan uit een mix van fossiele brandstof en geavanceerde biobrandstof. Ook de Italiaanse Marine onderzoekt met het Flotta Verde project het gebruik van biobrandstoffen voor de vloot.

GoodFuels Marine

Het Nederlandse bedrijf GoodFuels Marine ontwikkelt een markt voor niet-fossiele scheepvaartbrandstoffen. Het wordt daarbij geholpen door diverse stakeholders uit de maritieme sector, de bio-based economy en de overheid. Om de duurzaamheid van geleverde brandstoffen te garanderen wordt GoodFuels Marine ondersteund door een raad van onafhankelijke experts op het gebied van duurzaamheid. Een aantal bedrijven en instanties zoals Boskalis, Dutch Dredging en Port of Amsterdam maken al gebruik van biobrandstoffen van GoodFuels Marine. Ook de Rijksrederij die valt onder het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, vaart al met door GoodFuels Marine geleverde biobrandstoffen zonder enige operationele bijkomstigheid.

GoodFuels Marine kan ook aan Defensie leveren. De te leveren brandstof voldoet aan de F76 eisen die de NATO stelt. Wanneer de Koninklijke Marine met een mix van fossiele brandstoffen en biobrandstoffen vaart, wordt de krijgsmacht minder afhankelijk van fossiele brandstoffen. Defensie geeft daarmee ook invulling aan het uitgangspunt om waar mogelijk duurzaam in te kopen. Door gebruik te maken van biobrandstoffen van GoodFuels Marine krijgt Defensie bovendien toegang tot een technische-logistieke keten die de eigen kennisbasis versterkt en draagt het bij aan een markt waarin biobrandstoffen kunnen concurreren met fossiele brandstoffen.

Kite Power wint de Defensie Innovatie Competitie

Tue, 15 Nov 2016 10:09:54 GMT

Innovatieve voorstellen om minder operationele energie te gebruiken

Vrijdag 4 november vond op de Kromhout Kazerne in Utrecht de slotdag van de Defensie Innovatie Competitie 2016 (DIC 2016) plaats. Bedrijven werden dit jaar uitgenodigd om innovatieve ideeën in te dienen die Defensie helpen om bij missies efficiënter en duurzamer met energie om te gaan. Op de slotdag presenteerden de 5 genomineerde bedrijven hun voorstel aan een jury onder leiding van de plv. Directeur Plannen BGEN Rob Jeulink. De vijf waren:

SUNCYCLE met "Smart Solar Heat & Power". Een voorstel om zonlicht met een lens te concentreren op een daarvoor geschikte zonnecel waarbij de cel wordt gekoeld door water dat als warmwater weer kan worden gebruikt.
HyET, Hyet Solar en Hydron Energy met "Pumpkin". Een innovatieve manier om waterstof op te slaan. Met een draagbare waterstofopslag hebben kleinere eenheden veel meer energie-opslag tot hun beschikking dan wanneer alleen met batterijen.
ENEVATE met "Kite Power". Windenergie wordt normaal gesproken opgewekt met windturbines maar dat kan ook met vliegers. Bij het opgaan drijven ze een liertrommel aan waarmee elektrische energie wordt opgewekt.
HDES met "Silent Watch". Operationele voertuigen hebben ook wanneer ze stilstaan nog een aanzienlijke energiebehoefte. Door toepassing van een nieuwe T-3 batterij kan het voertuig langer inzetbaar blijven zonder de motor te moeten starten om de batterijen op te laden.
TOEPS en Wochca met "Innovatief Sanitair". Voor goed sanitair is nu veel water en energie nodig. Door een aantal nieuwe technieken met elkaar te combineren, kan de logistieke voetafdruk op een compound echter kleiner.

Kite Power wint de DIC 2016

De DIC 2016 is gewonnen door Kite Power. Vanaf een grondstation wordt een vlieger opgelaten. Bij het uitvieren wordt de vlieger zodanig aangestuurd dat hij steeds een achtvormig vlucht maakt. De kabel wordt met grote kracht van de liertrommel getrokken waarbij de trommel een generator aandrijft waarmee elektrische energie wordt opgewekt. Door de hoge vluchtsnelheid van de vlieger en de grote hoogte (tot 600 meter) waartoe de vlieger wordt opgelaten, kan optimaal van de beschikbare wind gebruik worden gemaakt. Wanneer de vlieger aan het einde van de kabel is gekomen, wordt de vlieger "gekanteld" en door de lier weer binnengetrokken. Het binnenhalen van de vlieger kost veel minder energie dan de opbrengst bij het uitvieren. Wanneer noodzakelijk (bijvoorbeeld bij vliegoperaties) kan de vlieger tijdelijk vlak boven het grondstation worden gebracht om wanneer mogelijk, weer opgelaten te worden.

Kite Power draagt bij aan de ambities in de Operationele Energiestrategie

In de Operationele Energiestrategie is vastgelegd dat in 2030 op compounds tenminste de helft van de gebruikte energie duurzaam moet worden opgewekt. Dat kan moeilijk alleen met zonne-energie. Windenergie is ook nodig maar traditionele windturbines zijn groot, zwaar en hebben een stevige fundatie nodig. Grootschalige toepassing is daarom moeilijk te realiseren. Een vlieger systeem is veel lichter en met een 20ft container te transporteren en flexibel in te zetten. Kite Power heeft inmiddels een 20 kW proof-of-concept gedemonstreerd en werkt aan de ontwikkeling van een 100 kW vlieger. Met zo'n vlieger zou jaarlijks op een compound 120.000 ltr. brandstof kunnen worden bespaard. Kite Power wil graag op een defensielocatie de 100 kW vlieger verder ontwikkelen en die ook geschikt maken voor toepassing en inzet op compounds. Met name de zware klimatologische omstandigheden in de gebieden waar Defensie opereert, vragen extra aandacht.

De jury was onder de indruk van het innovatieve en duurzame karakter van het voorstel. Kite Power biedt perspectief op een voor Defensie geschikte techniek om ook in operatiegebieden windenergie te benutten. Uit de handen van BGEN Rob Jeulink ontvingen de indieners een cheque van 200.000 euro om de 100 kW vlieger verder te ontwikkelen. De directeur van de Stichting Nederlandse Industrie voor Veiligheid en Defensie dhr Ron Nulkes bood Kite Power aan op het op 17 november a.s. in Ahoy op de NIDV Beurs aanwezig te zijn.

Nieuwe tankervliegtuigen voor de luchtmacht

Sat, 15 Oct 2016 09:18:41 GMT

Jachtvliegtuigen hebben een beperkte actieradius

Bij de kennismaking van Nederland met de JSF afgelopen mei meldde Defensie dat tijdens de trans-Atlantische vlucht de beide toestellen elk tweekeer in de lucht zijn bijgetankt. Het werd gepresenteerd als een knap staaltje planning en organisatie. Dat is het ongetwijfeld. Maar van een afstandje wekt het toch ook verbazing: de JSF heeft veel meer eigen brandstofvoorraad dan zijn voorganger, de F16, maar in een keer de oceaan over, gaat nog steeds niet! Daar zijn weer tankervliegtuigen voor nodig die zelf ook weer veel brandstof gebruiken.

Gaan nieuwe tankervliegtuigen minder brandstof gebruiken?

Zolang jachtvliegtuigen - niet alleen de JSF - een beperkte actieradius hebben, zijn er tankervliegtuigen nodig. Nederland wil, in samenwerking met Luxemburg, de beide tankervliegtuigen van het type KDC-10 vanaf 2020 vervangen door twee Multi Role Tanker Transporter (MRTT) van het type A330, een commercieel type vliegtuig dat bij veel luchtvaartmaatschappijen vliegt. De MRTT versie van de A330 wordt ook al door andere luchtmachten gebruikt. Een mooie gelegenheid om met een nieuw type vliegtuig bij te dragen aan de doelstelling in de Operationele Energiestrategie (OES) om in 2030 tenminste 20% minder fossiele brandstoffen te gebruiken.

Technisch zal het ongetwijfeld kunnen want in de civiele luchtvaart, waar de brandstofkosten erg zwaar op de exploitatie drukken, zijn grote stappen vooruit gezet. Gaat Defensie die mogelijkheden optimaal benutten? Kiest Defensie voor de A330 neo - neo staat voor New Engine Option - die vanaf 2017 beschikbaar is of kiest het voor een van de bestaande motoren? Volgens Airbus gebruiken de nieuwe Rolls Royce Trent 7000 motoren 14% minder brandstof.

Noodzaak lager brandstofgebruik in de behoeftestelling vastleggen.

Dat nieuwe tankervliegtuigen door toepassing van nieuwe technieken met minder brandstof toekunnen, wil niet zeggen dat dat ook gebeurt. Wanneer de mee te nemen voorraad brandstof toeneemt of de wijze van opereren verandert, kunnen de mogelijke besparingen zo weer teniet worden gedaan. De verleiding is zelfs groot om voor minder zuinige maar goedkopere motoren te kiezen. De nieuwe tankervliegtuigen worden immers in poolverband ingezet zodat de brandstofkosten door alle gebruikers worden gedeeld. Investeren in mogelijk duurdere motoren wordt dan niet zelf zomaar terugverdiend. Waar in de civiele luchtvaart het brandstofverbruik van een nieuw type vliegtuig een grote rol in de besluitvorming speelt, komt het in de board room van Nederland - de Tweede Kamer - niet aan de orde. De brief van de minister over de voorgenomen vervanging geeft er geen enkele informatie over.

Sinds het aanbieden van de Operationele Energiestrategie aan de Tweede Kamer heeft de minister twee grote materieelprojecten aangekondigd: de vervanging van de onderzeeboten en de vervanging van de tankervliegtuigen. In beide behoeftestellingen ontbreekt de noodzaak om met de nieuwe wapensystemen bij te dragen aan de ambitie in de OES om in 2030 20% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen. Omdat dat dat niet het geval is, is de kans groot dat alle goede wil ten spijt, het brandstofverbruik niet afneemt. Dat zou jammer zijn want nieuwe wapensystemen moeten in brede zin gaan bijdragen aan een veiliger wereld.

Geen ijzervreters maar kilometervreters

Sat, 15 Oct 2016 09:14:42 GMT

Een energiek baasje.

Een gemiddelde inwoner in West-Europa gebruikt zo'n 125 tot 160 kWh per man, per dag. De energie die elke dag nodig is voor verwarming en verlichting van woon- en werkplaatsen, voor elektrische apparaten die in gebruik zijn, voor transport en vervoer maar ook voor de produkten en diensten die worden afgenomen. Een militair is geen gemiddelde inwoner en dat blijkt ook uit zijn energiegebruik. Als het gerapporteerde energiegebruik van Defensie (9,2PJ) wordt gedeeld door het totaal medewerkers (60.000) dan gebruikt de gemiddelde medewerker (burger en militair) alleen al voor zijn werk 123 kWh per man, per dag. In de praktijk is het energiegebruik per man, per dag zelfs hoger omdat niet alle gebruikte energie in de defensierapportage is terug te vinden. Waar gaat al die energie aan op?

Nieuwe transportmiddelen kunnen zuiniger en schoner.

De moderne soldaat is geen ijzervreter maar vooral een kilometervreter. Hij is niet alleen piloot of bemanningslid van een voertuig of schip maar ook een grootverbruiker van vliegtickets, dienstauto's en een bovengemiddelde woon-werkverkeerder. Daarnaast beschikt Defensie over een enorme eigen transportcapaciteit om de legertrein in beweging te houden. Voor de ondersteuning in het inzetgebied maar ook voor de dagelijkse bedrijfsvoering. Momenteel loopt bij Defensie een groot materieelproject om de bestaande transportmiddelen voor mensen en materieel te vervangen: het project Defensiebrede Vervanging Operationele Wielvoertuigen (DVOW).

Hoe kunnen transportmiddelen bijdragen aan het verminderen van het energiegebruik door Defensie en daarmee de krijgsmacht minder afhankelijk maken van fossiele brandstoffen? Nieuwe voertuigen beschikken over modernere technieken en zijn normaal gesproken energiezuiniger en schoner dan de voertuigen die ze vervangen. Gaan die ook hun weg naar Defensie vinden? Van een ambitie omdat te doen is in de verschillende DVOW-dossiers helaas niet veel terug vinden. Bij nieuwe militaire voertuigen kan Defensie ook nog steeds gebruik maken van uitzonderingen op de nationale wet- en regelgeving. De defensie-industrie loopt op dit gebied vaak ook nog achter bij de leveranciers van commerciële bedrijfswagens. Voertuigen van verschillende aanbieders zijn bovendien moeilijk met elkaar te vergelijken omdat er geen energielabels bij worden geleverd.

Defensie heeft weinig zicht op omvang en efficiëncy van haar tranport.

Daarnaast is van belang dat die transportmiddelen ook efficiënt worden ingezet. Defensie houdt echter nergens centraal en categoraal bij hoeveel transportbrandstof er wordt gebruikt, hoeveel kilometers er worden gemaakt, wat de belandingsgraad is, wat hoofd- en nevenroutes zijn, etc. Dat is een groot gemis. Zou dat inzicht er wel zijn dan kan het transport van mensen en materieel efficiënter worden georganiseerd. Dat bespaart niet alleen veel (reis)tijd maar ook middelen en brandstof.

Maar er is nog een andere belangrijke reden om de transportinspanningen centraal te registreren en te analyseren. Als Defensie het energiegebruik serieus wil terugdringen dan moet het aantal transportkilometers structureel afnemen. Inzicht in de dagelijkse kilometerlast helpt Defensie de krijgsmacht te moderniseren en aan te passen aan de uitdagingen van de toekomst. Informatie die van belang is bij onderwerpen zoals het centraal of decentraal organiseren van diensten, over het al-dan-niet sluiten of verplaatsen van kazernes, het in- of outsourcen van werk, het verbeteren van plaastingsrust en het verlengen van uitzendduur, het beschikbaar stellen van dienstwoningen en werken-op-afstand, inzetten van robotisering, nog beter gebruik van simulatoren, toepassing 3D-printing, het bij inzet ter plaatse produceren van energie en water, etc.

Gelukkig nog veel ruimte voor verbetering.

Als wordt gekeken naar de enorme hoeveelheid transportmiddelen waarover Defensie beschikt en de ontelbare kilometers die worden gemaakt dan is Defensie vooral te vergelijken met een transportbedrijf. Voor diegenen die dat een ongemakkelijke en ongepaste vergelijking vinden, is er een troost: als transportbedrijf zou Defensie al lang failliet zijn. Het goede nieuws is dat er nog veel ruimte voor verbetering is.

Militaire luchtvaart moet op zoek naar paradijsvogels

Thu, 15 Sep 2016 09:23:58 GMT

Rapport over de lucht- en ruimtevaartsector "Vleugels voor Nederland"

Het "The Hague Centre of Strategic Studies" heeft voor de Koninklijke Luchtmacht een studie uitgevoerd naar de toekomst van de lucht- en ruimtevaartindustrie. Nederland beschikt weliswaar over een gezonde en innovatieve sector maar het rapport "Vleugels voor Nederland" pleit toch voor een grotere betrokkenheid van niet-traditionele lucht- en ruimtevaartbedrijven. Het rapport wijst daarbij op twee relevante ontwikkelingen. Ten eerste de noodzaak om energiesystemen te innoveren. Vergroening en verduurzaming van systemen is volgens het rapport nodig om de operationele afhankelijkheid van energie te verminderen en om te voldoen aan milieuregelgeving. Ten tweede zullen nieuwe technologische ontwikkelingen zoals robotica, kunstmatige intelligentie, 3D-printing, nanotechnologie, etc. voor luchtstrijdkrachten cruciaal zijn om op termijn het verschil te maken.

Het is mooi dat "Vleugels voor Nederland" aandacht vraagt voor de noodzaak om in lijn met de Operationele Energiestrategie minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. Maar helaas is daar in het 119 pagina's dikke rapport verder niets over terug te vinden. Dat er werk aan de winkel is, is duidelijk. De luchtmacht gebruikt bij Defensie veruit de meeste brandstof en dat aandeel (58%) zal met de invoering van de JSF niet minder worden. Oplossingen worden in ieder geval niet gevonden met systemen zoals de HELLCAT waarvan een artist impression het titelblad van het rapport siert. De afkorting staat voor Heavy Lift Low Cost Autonomous Transporter; een drone waarmee containers door de lucht bij de troepen kunnen worden afgeleverd. Een leuk studie-object maar geen goed idee als defensie voor haar operationele inzet minder afhankelijk wil worden van energie.

Het is blijkbaar niet gemakkelijk om nieuwe state-of-the-art militaire vliegtuigen te ontwikkelen die minder energie gebruiken dan de systemen die ze vervangen; de JSF gebruikt circa 1,6 keer meer brandstof dan de F-16. De Amerikanen besteden veel geld aan programma's zoals het Adaptive Engine Technoloy Program en het Revolutionary Configuration for Energy-efficiency Program. Nuttige studies maar als nieuwe generaties militaire vliegtuigen weer groter, zwaarder en sneller worden dan hun voorgangers, gaat alle winst letterlijk in rook op. Structurele oplossingen liggen waarschijnlijk meer in een trend die "Vleugels voor Nederland" signaleert namelijk dat het vliegende platform zelf minder doorslaggevend wordt terwijl de systemen aan boord in toenemende mate de gewenste of doorslaggevende effecten bewerkstelligen.

Niet-traditionele bedrijven kunnen de energie-afhankelijkheid verminderen

Voor echte vernieuwingen zijn volgens het rapport disruptive technologies nodig; innovaties die zich kenmerken door een S-kromme ontwikkeling. Na een langzaam en door de traditionele industrie genegeerd begin, ontwikkelt een disruptive technology zich in korte tijd zo snel dat traditionele bedrijven alle zeilen bij moeten zetten om nog aan te kunnen haken. Hoe later dat gebeurt, hoe hoger de kosten. Het zijn volgens het rapport voornamelijk start-ups en niet-traditionele lucht- en ruimtevaartbedrijven die voor die vernieuwing kunnen zorgen.

Als die nieuwkomers er in slagen om van de gesignaleerde verschuiving van het vliegende platform naar de systemen aan boord een succes te maken, is er veel gewonnen. Nieuwe generaties jachtvliegtuigen kunnen dan kleiner, lichter en langzamer worden dan hun voorgangers, zonder aan gevechtskracht in te boeten. Luchtstrijdkrachten kunnen daarmee ook in de toekomst zorgen voor meer militaire veiligheid en tegelijkertijd bijdragen aan de strijd tegen klimaatverandering. Kortom, om in de beeldspraak van het rapport "Vleugels voor Nederland" te blijven: de sector moet op zoek naar paradijsvogels.

Te wapen tegen klimaatverandering!

Mon, 15 Aug 2016 09:29:08 GMT

Politieke beleefdheden

Op 29 juni kwam de Vaste Commissie Defensie van de Tweede Kamer bij elkaar voor het Algemeen Overleg Materieel. Ook de door de minister aan de Kamer gestuurde Operationele Energiestrategie (OES) stond op de agenda. Er was brede steun voor de OES alleen dhr de Roon (PVV) had een afwijkende mening. Hij verbaasde zich dat defensie zich ook al met de waanzin van klimaatverandering bezighield en waarschuwde de minister zich niet in te laten met linkse hobby's. In haar antwoord haastte de minister zich om de Roon gerust te stellen. Het ging haar met name om de operationele inzetbaarheid van de krijgsmacht.

Dat mag de minister vinden maar zo staat het niet in haar eigen OES. Defensie wil haar energieafhankelijkheid terugdringen om daarmee de effectiviteit, efficiëntie en weerbaarheid te vergroten èn tegelijkertijd de belasting op het milieu te verminderen en bij te dragen aan haar maatschappelijke verantwoordelijkheid. De minister suggeert in haar antwoord aan de Roon dat die laatste twee hooguit een mooie bijkomstigheid zijn. Dat is tekenend voor de wat halfhartige houding van het ministerie van Defensie: de regering vindt het terugdringen van de opwarming van de aarde belangrijk maar val Defensie er niet teveel mee lastig. Het besef dat als meer militaire veiligheid ten koste gaat van de strijd tegen klimaatverandering de wereld er onder de streep niet veiliger op wordt, is bij Defensie helaas nog geen gemeengoed.

Neem de strijd tegen klimaatverandering serieus

Die verkrampte houding is onnodig en ook contraproductief. Als Defensie voor haar operationele inzet minder afhankelijk wordt van fossiele brandstoffen dan is het milieu daar onlosmakelijk bij gebaat. Tegelijkertijd biedt een positieve benadering door Defensie van de strijd tegen klimaarverandering ook voordelen. Een aanzienlijk deel van de Nederlandse bevolking maakt zich meer zorgen over de opwarming van de aarde dan over de staat van de Nederlandse krijgsmacht. Nieuwe wapensystemen die ook bijdragen aan de strijd tegen klimaatverandering leggen op den duur meer gewicht in de schaal dan alleen het defensiegelijk.

In het augustusnummer van het Marineblad staat het artikel "Te wapen tegen klimaatverandering". In het artikel wordt betoogd dat de voorgenomen investeringen in nieuwe onderzeeboten en fregatten zorgen voor meer militaire veiligheid en tegelijkertijd bijdragen aan de strijd tegen klimaatverandering.

Het Marineblad met het artikel "Te wapen tegen klimaatverandering" (pagina 24-28) is met deze link te downloaden.

Defensie jaarverslag 2015: wat niet weet, wat niet deert

Wed, 15 Jun 2016 09:33:39 GMT

Minister Kamp heeft de Tweede Kamer laten weten dat het energieakkoord een nieuwe fase ingaat. Omdat de gestelde doelen niet gehaald dreigen te worden, moet er vaart worden gemaakt. Ed Nijpels die namens de deelnemende partijen toezicht op het energieakkoord houdt, is het daar mee eens: "er moet harder aan getrokken worden". Reden voor de minister om over te gaan van de fase "verleiden" naar de fase "verplichten".

Jaarverslag Defensie 2015 heeft geen paragraaf "Energie" meer

Het ministerie van Defensie dat 0,5% van alle energie in Nederland voor haar rekening neemt, hoeft zich echter geen zorgen te maken over die nieuwe harde aanpak. In het onlangs verschenen "Jaarverslag X 2015 Defensie" wordt het energiegebruik niet langer gerapporteerd. Als het er niet staat, ken je er niet op worden afgerekend, is blijkbaar de Cruijffiaanse gedachtengang. Is Defensie helemaal overgegaan op de benenwagen en het gebruik van ellebogenstoom?

In het jaarverslag 2013 wordt in Bijlage 5, zoals in de voorgaande jaren, nog uitgebreid gerapporteerd over de voortgang van de in de Defensieduurzaamheidsnota 2009 gestelde doelen. De hoeveelheid gebruikte energie wordt gerapporteerd en opgesplitst in energie voor infrastructuur en in operationele energie. Er wordt melding gemaakt van de verbetering van de energie-efficiëntie van gebouwen, de uitstoot van CO2, gebruik van duurzame energie, etc. In het jaarverslag 2014 wordt in Bijlage 5 in de paragraaf "Energie en milieu" alleen nog maar kort gemeld dat het gebruik van energie voor de infrastructuur afneemt en dat aan de gestelde doelen wordt voldaan. In het jaarverslag 2015 is die Bijlage 5 helemaal weggelaten.

Dat het ministerie van Defensie niet meer rapporteert over haar energiegebruik wekt verbazing. Is het omdat Defensie in 2007 een uitzonderingspositie voor wapensystemen heeft afgesproken als het gaat om de klimaatdoelstellingen? Heeft Defensie daaruit de conclusie getrokken dat er dan ook niet meer over hoeft te worden gerapporteerd? Wordt de Tweede Kamer niet meer geïnformeerd over het energiegebruik op kazernes, vliegvelden en havens omdat het agentschap Dienst Vastgoed Defensie formeel per 1 januari 2015 onderdeel is geworden van het Rijksvastgoedbedrijf? Curieus om het energiegebruik dan niet meer te rapporteren. Defensie blijft immers wel eigenaar en gebruiker van het vastgoed en dat schept verplichtingen.

Wat niet weet, wat niet deert

Dat Defensie in haar jaarverslag Bijlage 5 laat vallen, valt moeilijk te rijmen met de Operationele Energiestrategie (OES). Met de OES probeert Defensie haar afhankelijkheid van fossiele brandstoffen substantieel te verminderen. Niet alleen om in de toekomst de operationele inzet te waarborgen maar ook om bij te dragen aan de nationale inspanningen om klimaatverandering tegen te gaan. Daarvoor is het nodig dat Defensie weet waar de energie nu aan opgaat en hoe groot de toekomstige energiebehoefte is. Defensie weet dat nu niet. Op vragen van de Tweede Kamer over de OES gaf de minister onlangs aan geen uitspraken te kunnen doen over het toekomstig energiegebruik. Dat is niet geloofwaardig met alle bedrijfsinformatiesystemen die Defensie heeft en het belang dat de minister hecht aan financiële duurzaamheid. Wat-niet-weet-wat-niet-deert is dan een manier om lastige vragen te voorkomen.

Maar dat laatste is speculeren. Misschien is Bijlage 5 gewoon per ongeluk bij de drukker uit de letterbak gevallen en staat het er volgend jaar weer in.

Nieuwe onderzeeboten helpen de Operationele Energiestrategie

Tue, 15 Mar 2016 10:38:52 GMT

Nieuwe onderzeeboten volop in de belangstelling

In de Defensie nota "In het belang van Nederland" onderstreept de minister van Defensie het belang van onderzeeboten als relevante nichecapaciteit voor de NAVO en de EU. De vervanging van de huidige onderzeeboten van de Walrus-klasse, voorzien voor het midden van de jaren twintig, moet volgens de Minister mogelijk worden door met een of meer partnerlanden de ontwikkeling, bouw en exploitatie ter hand te nemen.

Op 16 maart 2016 heeft de Vaste Kamercommissie Defensie een hoorzitting georganiseerd over de toekomst van de onderzeedienst. Er was bij de verschillende deskundigen veel aandacht voor de veelzijdigheid en de kracht van het onderzeebootwapen. Nu de minister van Defensie onlangs de Tweede Kamer de Operationele Energiestrategie (OES) heeft aangeboden, is het ook van belang na te gaan in hoeverre nieuwe onderzeeboten bijdragen aan de ambities van de OES namelijk om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen.

Een energie-efficiënt platform

Naast de aanzienlijke "warfighting capabilities" van het onderzeebootwapen, onderscheidt de onderzeeboot zich van andere wapensystemen door de bijzondere energie-efficiëntie van het platform.

Dat een onderzeeboot een erg energie-efficiënt platform is, is niet nieuw. In een bekende studie uit de jaren Vijftig van Gabrieli en von Karman met de titel "What Price Speed?" is voor een groot aantal vervoermiddelen (vliegtuigen, helikopters, auto's, vrachtwagens, treinen, marineschepen maar ook wandelaars, fietsers en paarden) de relatie onderzocht tussen de snelheid en de energie-efficiency van het vervoermiddel. Uit het onderzoek blijkt dat van alle vervoermiddelen de onderzeeboot op het vrachtschip na, het meest energie-efficiënte vervoermiddel is.

Die goede energie-efficiëncy is voor een deel te danken aan het feit dat een onderzeeboot uit de aard der zaak een beperkte maximum snelheid heeft. Voor onderzeeboten is dat strategisch en tactisch ook van minder belang omdat een onderzeeboot 24/7 grote afstanden kan afleggen en grotendeels ongezien haar missie kan volbrengen. Sinds de jaren Vijftig is er natuurlijk veel veranderd en hebben nieuwe technieken hun intrede gedaan. De fundamentele verschillen tussen de diverse transportmiddelen die door Gabrieli en von Karman zijn onderzocht, zijn echter niet veranderd. Nog steeds kan een onderzeeboot grote afstanden afleggen en langdurig in het inzetgebied opereren met alleen de eigen (beperkte) brandstofvoorraad.

Nieuwe technieken en alternatieve brandstoffen

Toekomstige diesel-elektrische onderzeeboten kunnen gebruik maken van alternatieve brandstoffen (biobrandstoffen waarmee de Amerikanen experimenteren of waterstof zoals aan boord van de Duitse 212-Klasse) maar ook optimaal profiteren van de snelle ontwikkelingen op het gebied van elektrificatie en elektrisch rijden. Nieuwe distributiesystemen, vermogenselektronica, elektromotoren en energie-opslagsystemen maken een stormachtige groei door.

Een mooi voorbeeld van dat laatste, de energie-opslagsystemen, is een studie van Luitenant-ter-zee Jordy van de Mheen. Met een "Submarine Power System Design Tool" heeft hij onderzoek gedaan naar verschillende nieuwe vormen van energie-opslag aan boord van onderzeeboten. Hij concludeert dat wanneer de huidige loodzuur batterijen worden vervangen door Lithium-Ion batterijen de snuivertijd tot een tiende wordt teruggebracht, de onderzeeboot vijf keer langer onafgebroken onder water kan blijven en de maximale onderwatersnelheid drie keer groter wordt. Voor zijn studie heeft LTZ van de Mheen in 2013 de Van Hengel-Spengler prijs gewonnen. De prijs is beschikbaar gesteld door de Koninklijke Marine voor de beste operationele innovatie door jonge studenten.

Verwerving nieuwe onderzeeboten draagt bij aan de ambities van de OES.

Alleen wapensystemen die minder brandstof gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen, dragen bij aan een veiliger wereld. Onderzeeboten gebruiken in relatie tot hun gevechtskracht ogenschijnlijk al veel minder brandstof dan andere lucht-, land-, en zeesystemen. Nieuwe technieken en betere hydrodynamische ontwerpen maken het mogelijk om nieuwe onderzeeboten nog energie-efficiënter te maken dan de Walrus-klasse. Gelet op ambities van de Operationele Energiestrategie, is investeren in nieuwe energie-efficiënte onderzeeboten een verstandige keuze. Het Nederlandse bedrijfsleven, kennisinstituten en buitenlandse partners hebben de kennis en de middelen om dat mogelijk te maken.

Dit artikel is een beweking van een in januari 2014 gepubliceerd kort artikel.

De Operationele Energiestrategie; een eerste stap

Mon, 15 Feb 2016 10:45:35 GMT

In februari heeft de minister van Defensie de Operationele Energiestrategie (OES) aan de Tweede Kamer aangeboden. De OES moet in de toekomst militaire inzet minder afhankelijk maken van de beschikbaarheid van fossiele brandstoffen. Gaat de OES de mammoettanker Defensie op een nieuwe koers krijgen?

De OES heeft een logische opbouw namelijk missie – ambitie – strategie. De missie is in de toekomst te kunnen blijven beschikken over een krijgsmacht die ook op het hoogste niveau de strijd aan kan met landen en organisaties die onze veiligheid bedreigen; tegenstanders die vaak nog wel beschikken over resterende reserves olie en gas. De ambitie is vastgelegd in een aantal doelstellingen: in 2050 70% minder afhankelijk van fossiele brandstoffen en kampementen geheel zelfvoorzienend. Ambitieuze doelstellingen die min of meer in lijn zijn met de nationale doelstellingen.

De strategie bestaat uit twee stappen. Tot 2030, waarin Defensie 20% minder afhankelijk van fossiele brandstoffen is en de kampementen de helft van hun energie duurzaam opwekken, vertrouwt de minister op het toepassen van bestaande technologiën, het aanpassen van bestaand materieel en quick wins. Het leeuwendeel van de doelstellingen moet na 2030 worden gerealiseerd door het toepassen van "doorbraaktechnologie" en de introductie van nieuw materieel.

Missie en ambitie lezen als een betrokken en goed geïnformeerd manifest met een scherpe focus op de noodzaak de krijgsmacht voor te bereiden op het post-fossiele tijdperk. Bij de strategie zijn echter een paar kanttekeningen te plaatsen.

Strategie tot 2030

De OES bevestigt dat Defensie formeel niet hoeft te voldoen aan nationale regelgeving aangaande het klimaatbeleid omdat de mogelijkheden binnen het operationele domein veel geringer zouden zijn dan elders. Er is volgens de OES ook minder rendement te behalen dan in het civiele domein en de ontwikkelingen op de markt bepalen voor een groot deel de mogelijkheden.

Daarmee verschuilt Defensie zich te gemakelijk achter de (defensie)industrie als excuus voor het nog steeds toenemende brandstofgebruik. Defensie heeft bij investeringen tot nu toe nooit grenzen gesteld aan het energiegebruik met als gevolg dat de defensie-industrie hieraan weinig aandacht heeft besteed.

Wapensystemen die de komende jaren worden geïntroduceerd zullen minimaal 30 jaar brandstof gebruiken. Dat "belast" niet alleen de doelstellingen "2030" maar ook de periode daarna. Om de OES te laten slagen, is het van groot belang om ook alle lopende projecten nog te beoordelen op de mogelijkheden het energiegebruik te verminderen.

Strategie 2030 -2050

De echt grote stappen moeten na 2030 worden gezet. De OES verwacht net zoals het "Energierapport; transitie naar duurzaam" van Minister Kamp veel van zogenaamde "doorbraaktechnologie". Als daarbij alleen wordt gedacht aan nieuwe energie- en chemische technologie dan is dat ijdele hoop. Er kunnen ongetwijfeld nog stappen worden gezet maar ook Defensie ontkomt niet aan de wetten van de thermodynamica. Het perpetuum mobile zal niet in legergroen of marine- luchtmachtblauw op het slagveld verschijnen.

Er is op termijn dan ook veel meer te verwachten van wapenplatformen die niet per se groter, zwaarder en sneller moeten zijn dan hun tegenstanders maar hun superioriteit ontlenen aan C4I in combinatie met de effectiviteit van de afgevuurde projectielen. Ook het verder inzetten op robotica, onbemande platformen en swarming (gebruik van grote aantallen lichte semi-autonome onbemande wapendragers) verbetert de slagkracht met minder energie. Lichte, flexibele en moeilijk te detecteren platformen moeten de voorkeur krijgen boven zware wapensystemen die hun bescherming vooral ontlenen aan bepantsering.

Een mooi voorbeeld van dat eerste, inzetten op C4I, is een recent interview met Admiraal Richardson, de Amerikaanse Chief of Naval Operations. Hij pleit voor schepen die kunnen voldoen aan de wet van Moore. Eenheden die hun rekenkracht elke 18 maanden kunnen verdubbelen en daarmee hun tegenstanders de baas zijn. Dat is volgens Richardson zinvoller dan te investeren in het vergroten van de fysieke eigenschappen van platformen.

Andere wapensystemen vragen wel om andere operationele concepten. Gelukkig houdt de OES die ontwikkeling wel open al moet een beetje tussen de regels door worden gelezen. De OES schrijft wat vrijblijvend:

"Er zal meer aandacht besteed worden aan het ontwikkelen van operationele concepten die bijdragen aan het verminderen van de energieafhankelijkheid bij operaties".

Meer in lijn met de missie en de ambitie zou zijn:

"Defensie zal waar mogelijk operationele concepten ontwikkelen die bijdragen aan het verminderen van de energie-afhankelijkheid bij operaties".

Plan van Aanpak belangrijk maar ....

De OES is een eerste stap op weg naar een nieuwe krijgsmacht. Missie en ambitie geven de juiste richting aan maar bij de strategie lijkt koudwatervrees nog de overhand te hebben. Alsof Defensie de consequenties nog niet goed onder ogen ziet: alleen wapensystemen die minder brandstof gebruiken dan de systemen die ze vervangen, dragen bij aan een veiliger wereld.

Defensie gaat een Plan van Aanpak maken om de OES in maatregelen uit te werken. Dat is belangrijk om de vernieuwing momentum te geven en daarover de regie te kunnen voeren. Het maken van zo'n plan kost tijd maar de afzonderlijke krijgsmachtdelen kunnen alvast anticiperen. Snel en goed inspelen op de uitdagingen die de OES stelt aan het toekomstig materieel en de wijze van opereren, geeft een voorsprong op degenen die vasthouden aan het oude vertrouwde.

Foto: hopen op doorbraaktechnologie?

Koffiedrinken op Plein 4

Mon, 01 Feb 2016 10:51:11 GMT

Fatih Birol, de huidige directeur van het International Energy Agency (IEA), zei in 2008 "we should leave oil before it leaves us". Die bezwerende woorden zijn inmiddels regeringsbeleid geworden. Begin dit jaar, bij de presentatie van het "Energierapport: transitie naar duurzaam", gaf minister van Economische Zaken Henk Kamp aan dat het fossiele tijdperk voorbij is en dat Nederland zo snel mogelijk moet omschakelen op duurzame energiebronnen.

Volgens de minister spelen fossiele brandstoffen voorlopig nog wel een belangrijke rol in die transitiefase, die decennia gaat duren. Dat is maar goed ook want de weg naar een duurzame economie is lang, kostbaar, vraagt om innovatie en nieuwe technieken. De geopolitieke en maatschappelijke gevolgen zullen groot zijn. Het is volgens Kamp wel zaak om er zonder dralen mee te beginnen.

Hoe kan het Ministerie van Defensie die uitdaging oppakken? Als een van de grootste gebruikers van energie in Nederland en veruit de grootste bij de overheid, zou Defensie een voortrekkersrol moeten willen spelen. Eerste stappen daarbij zijn het afzien van de bestaande uitzonderingspositie, een beter inzicht in het huidige en het toekomstige energiegebruik en het tonen van politiek leiderschap.

Afzien van uitzonderingspositie

Al in 2007 bij het vaststellen van de klimaatdoelstellingen van Balkenende IV, heeft de staatsecretaris van Defensie met de minister van VROM afgesproken dat Defensie aan de klimaatdoelstellingen voldoet voor vastgoed en dienstauto's. Voor de wapensystemen werd dat niet verplicht omdat daarmee de operationele inzet in het gedrang zou komen. In het onlangs vastgestelde Defensie Energie- en Milieubeleid 2015-2018 (DEM 2015) wordt aan die uitzonderingspositie vastgehouden.

Daarmee hebben Defensie- en de defensie-industrie een carte blanche als het gaat om het energiegebruik van nieuw te ontwikkelen wapensystemen. Resultaat is dat het energiegebruik van wapensystemen structureel blijft toenemen en er technisch weinig vooruitgang wordt geboekt. Er zijn wel een paar uitzonderingen te rechtvaardigen - zo kunnen moderne motoren slecht tegen brandstoffen met veel zwavel wat niet ongebruikelijk is in mogelijke inzetgebieden - maar daar zou Defensie per geval bij het Ministerie van Infrastructuur en Milieu een ontheffing voor kunnen aanvragen.

Inzicht in het huidige energiegebruik

Weten hoeveel energie je verbruikt en wie die gebruikers zijn, ligt aan de basis van alle pogingen om het energieverbruik te verminderen. Van het totaal wordt circa 40% gebruikt voor de normale bedrijfsvoering op kazernes en terreinen, vliegvelden en havens. Daar bestaat dankzij een steeds beter netwerk van gas- en elektriciteitsmeters en de centrale registratie van die meetgegevens, redelijk zicht op.

De andere 60% (de operationele energie) wordt gebruikt bij de inzet van gevechtsvoertuigen, schepen en vliegtuigen. Waar die enorme hoeveelheid brandstof aan opgaat, is administratief een zwart gat. Waar andere Westerse landen al beschikken over gedetailleerde overzichten met het verbruik per krijgsmachtdeel met onderverdelingen naar de verschillende hoofd- en hulpwapensystemen, heeft Nederland die niet. Dat kan met alle kostbare managementinformatiesystemen waarover Defensie beschikt, toch niet zo moeilijk zijn?

Inzicht in het toekomstige energiegebruik

Defensie heeft ook geen idee hoe groot de toekomstige behoefte aan brandstof is. Defensie tast in het duister omdat het niet beschikt over de brandstofverbruikgegevens van de nieuw te introduceren wapensystemen. Daarmee wordt het wel erg moeilijk om de in de DEM 2015 gestelde streefdoelen om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen, te halen.

Defensie investeert in wapensystemen die wel 30 tot 40 jaar meegaan. Tegen die tijd moet de energietransitie voor een groot deel z'n beslag hebben gekregen. Als de bakens niet worden verzet loopt Defensie het risico dat de wapensystemen die nu worden ontwikkeld en geïntroduceerd halverwege hun operationele levensduur moeten uitfaseren. Niet meer inzetbaar omdat de brandstofkosten te hoog zijn of omdat de "peut" niet meer beschikbaar is.

Tijd misschien voor een moratorium voor alle grote materieelprojecten bij Defensie? Geen contracten meer ondertekenen voordat nieuwe aankopen aan een energie stress-test zijn onderworpen? Dat is misschien wel zo verstandig om ervoor te zorgen dat nieuwe wapensystemen niet voortijdig eindigen als onbruikbare sta-in-de-wegs?

Politiek Leiderschap tonen

In de DEM 2015 staan wel een paar ambitieuze streefdoelen om de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen maar daar is nog geen enkel begin mee gemaakt. Dat wordt nog uitgewerkt in een Operationele Energiestrategie (OES) waar al sinds 2012 aan wordt gewerkt. Defensie laat zuinigjes weten dat de OES mogelijk nog deze beleidsperiode gereed komt.

Vreemd is dat de DEM 2015 in tegenstelling tot haar inhoudelijke voorganger, niet is voorzien van een voorwoord van de minister en alleen intern binnen Defensie is verspreid; alsof de minister er zich niet aan wil branden.

Verbazing wekt ook dat het Jaarverslag 2014 Defensie, in tegenstelling tot voorgaande jaren, de hoeveelheid operationele energie niet meer rapporteert. Is die 5,5 Peta Joules - de energiebehoefte van een middelgrote stad - opgegaan in een administratief rookgordijn dat Defensie optrekt?

De indruk ontstaat dat minister Hennis de energietransitie nog niet hoog in haar vaandel heeft staan. Dat het in ieder geval niet de urgentie heeft waar minister Kamp op aandringt. Als Henk Kamp zin heeft in een ommetje kan hij misschien eens koffie drinken op Plein 4. Hij weet er de weg.

NB De Minister van Defensie heeft op 15 februari de Tweede Kamer de Operationele Energiestrategie aangeboden.

foto PN Media: Ministerie van Defensie Plein 4 in Den Haag

Invoering JSF vraagt om groene initiatieven

Fri, 01 Jan 2016 10:55:08 GMT

Klimaatverandering is de grootste dreiging

In zijn column in het decembernummer van het Marineblad vermoedt professor Ko Colijn (directeur van het Instituut Clingendael) dat president Obama van alle gevaren die de national security bedreigen, klimaatverandering de grootste vindt. Colijn weerspreekt hem daar niet in. Dat 195 wereldleiders onlangs in Parijs een verdrag tegen klimaatverandering hebben gesloten, suggereert dat Obama niet de enige is die er zo over denkt. Als dat zo is, hoe kan Defensie voor meer militaire veiligheid zorgen en tegelijkertijd bijdragen aan het tegengaan van klimaatverandering? Om te beginnen door state-of-the-art wapensystemen te introduceren die minder energie gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen. Dat gebeurt helaas nog niet. Hoe kunnen de nadelige gevolgen enigszins worden opgevangen?

De Joint Strike Fighter verbruikt veel meer brandstof dan de F-16.

Volgens het Amerikaanse Department of Defense gaat de Joint Strike Fighter (F-35) veel meer brandstof gebruiken dan de F-16. Dat verbaast niet want het toestel is een stuk groter en zwaarder dan zijn voorganger en heeft een veel sterkere motor. Hoeveel meer brandstof is niet duidelijk. Desgevraagd antwoordde de minister van Defensie in 2008 de Tweede Kamer nogal ontwijkend "Het brandstof verbruik van de F-35 kan onder bepaalde vliegomstandigheden hoger liggen dan dat van de F-16". Van de drie krijgsmachtdelen gebruikt de Koninklijke Luchtmacht veruit de meeste brandstof. Dat zal met de introductie van de F-35 niet minder worden.

De F-35 is ongetwijfeld een goed jachtvliegtuig en een aanwinst voor de Koninklijke Luchtmacht. Maar de kans bestaat dat 37 nieuwe F-35s meer brandstof gaan gebruiken dan de huidige 61 F-16s. In dat geval is er een extra goede reden om een aantal groene initiatieven te nemen; bij wijze van spreken als compensatie voor de grotere CO2-uitstoot. Twee voor de handliggende mogelijkheden zijn zonne-energie en duurzame biobrandstoffen

Solar farms

In Duitsland, de Verenigde Staten en tal van andere landen zijn op militaire vliegvelden inmiddels grote solar farms gebouwd. Duizenden vierkante meters zonnepanelen die elektrische energie opwekken voor elektrische voertuigen, werkplaatsen en woon- en kantooraccommodatie. Wanneer het aanbod groter is dan het eigen gebruik, wordt de stroom aan het net geleverd. Nederland is als het gaat om het opwekken van duurzame energie bijna het slechtste jongetje van de klas. Het grootschalig opwekken van duurzame energie op defensieterreinen, zoals met zonnepanelen op vliegvelden, gebeurt nog niet. Dat is gelet op de urgentie en de mogelijkheden verbazingwekkend.

Zorgen over de noodzakelijke investeringen en al het werk dat er mee is gemoeid, zijn overbodig. Er zijn voldoende bedrijven die in een Publiek-private-samenwerking voor een deel de investeringskosten willen dragen en voor de exploitatie kunnen zorgen. Vormen van samenwerking die ook in het GO-GREEN initiatief van het Europese Defensieagentschap (EDA) worden toegepast. In het onlangs door Defensie vastgestelde Defensie Energie- en Milieubeleid 2015 (DEM 2015) wordt gelukkig nadrukkelijk ruimte gegeven aan "derden" om duurzame energie op te wekken op defensieterreinen.

Duurzame biobrandstoffen

De Europese Commissie verplicht oliemaatschappijen om biobrandstoffen bij hun benzine en diesel te mengen. Dat zijn biobrandstoffen die vaak nog ten koste gaan van de voedselvoorziening of leiden tot grootschalige ontbossing. Gelukkig wordt er ook veel onderzoek gedaan naar duurzame biobrandstoffen. Brandstoffen die lokaal uit afvalstoffen worden gemaakt of worden geproduceerd zonder de voedselvoorziening te schaden. Nederland heeft een sterke agrarische sector met veel restafval, volop petrochemische industrie en goede weg-, water- en railverbindingen. De voorwaarden voor een succesvolle productie van duurzame biobrandstoffen zijn daarmee aanwezig.

Voordat duurzame biobrandstoffen daadwerkelijk met fossiele brandstoffen kunnen concurreren, is verder onderzoek nodig, moeten logistieke ketens worden opgebouwd en is schaalvergroting noodzakelijk. Overheid, bedrijven en de luchtvaartsector spannen zich in om ze commercieel beschikbaar te krijgen. Veel grote vliegmaatschappijen maken er al, zij het nu nog vooral om publicitaire redenen, mondjesmaat gebruik van.

In 2010 vloog in aanwezigheid van de minister van Defensie en de Commandant der Luchtstrijdkrachten op de vliegbasis Gilze Rijen een Apache helikopter op een mengsel van fossiele en duurzame biologisch kerosine. De demonstratievlucht kwam tot stand met medewerking van een aantal Nederlandse bedrijven en kennisinstituten. Aan dat lovenswaardige initiatief heeft de Koninklijke Luchtmacht helaas geen vervolg gegeven. De invoering van de F-35 is een goede aanleiding om de draad weer op te pakken. Dat kan door kennis in te brengen, infrastructuur te delen en vooral te vliegen op duurzame biokerosine.

Akkoorden en ambities

Nederland moet alle zeilen bijzetten om de afspraken uit het Nationaal Energieakkoord na te komen. Defensie gebruikt ongeveer 0,5% van de Nederlandse energie en is bij de overheid veruit de grootste consument; dat schept verplichtingen. Defensie heeft als streefdoel om in 2030 20% minder afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen ten opzichte van 2010 en in 2050 70% ten opzichte van 2010 (DEM 2015). Voor Defensie in eerste instantie noodzakelijk om ook in de toekomst als krijgsmacht slagvaardig te blijven.

Met de introductie van de F-35 gaat Defensie mogelijk meer in plaats van minder brandstof gebruiken. Dat staat op gespannen voet met het Nationaal Energieakkoord en maakt het halen van de eigen streefdoelen bij voorbaat al moeilijk. Tegelijkertijd serieus werk maken van een aantal groene initiatieven helpt wel.

De energiebalans 2014 en "volle kracht vooruit" in 2015

Tue, 15 Dec 2015 13:36:11 GMT

Verminderen energiegebruik is een strategische noodzaak

De wereldeconomie is verslaafd aan fossiele brandstoffen en de beschikbaarheid van voldoende en betaalbare olie en gas wordt steeds belangrijker. Hoewel er momenteel meer olie op de markt komt dan dat er vraag is, zal er onvermijdelijk weer krapte ontstaan. Het Internationale Energie Agentschap (IEA) waarschuwt immers dat de vraag de komende jaren blijft toenemen. Daar kunnen de oliecowboys van de schalievelden uiteindelijk ook niet tegen op pompen; zeker niet bij een prijspeil van 70$ per vat (prijspeil december 2014). De toenmalige minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans waarschuwde in zijn H.J. Schoo-lezing 2014 dat "energie" Europa's grootste strategische kwetsbaarheid is. Om dat laatste Europa nog eens in te wrijven schrapte President Putin onlangs de South-Stream gasleiding die gas vanuit Rusland naar Zuid-Europa zou moeten transporteren.

Defensie zelf is ook strategisch kwetsbaar omdat moderne wapensystemen erg veel energie gebruiken. Bij expeditionaire inzet staat of valt een succesvol optreden met de ononderbroken aanvoer van veel en erg dure brandstof. Bij Defensie bestaat dat besef maar het is niet eenvoudig de trend naar steeds grotere, zwaardere, snellere en meer energie gebruikende wapensystemen te keren.

Kortom voldoende reden om aan het einde van 2014 de "energiebalans" op te maken.

Vergroening en verduurzaming

In de brief aan de Tweede Kamer van 3 april 2014 over de Defensie Industrie Strategie geeft de minister van Defensie een overzicht van de vergroenings- en verduurzamingsprojecten. Op het gebied van infrastructuur probeert Defensie waar mogelijk aan te sluiten bij energieprojecten van derden zoals bij de ontwikkeling van lokale stadsverwarming. De nieuw in Vlissingen te bouwen Michiel Adriaanszoon de Ruyterkazerne zal energieneutraal worden gebouwd en het nieuwe Nationaal Militair Museum in Soesterberg zal van zonnepanelen worden voorzien. Daarnaast worden tal van kleinere verbeteringen doorgevoerd zoals het installeren van nieuwe energiezuiniger verwarmingsketels en toepassing van LED-verlichting bij start-en rolbanen. Daarenboven neemt Defensie deel aan een aantal rijksbrede studies naar toepassing van duurzame energie op overheidsterreinen. Hoewel dit niet in de brief wordt vermeld, produceert Defensie met windmolens en zonnepanelen circa 5% van de eigen elektrische energie.

Energie voor vliegtuigen, schepen en voertuigen

Volgens de brief streeft Defensie de komende jaren naar het verminderen van de energie-afhankelijkheid bij het operationele optreden om zodoende de afhankelijkheid van beschikbare brandstof te beperken. In de brief wordt daarbij gewezen op de DMP-projecten mobiele energievoorziening, vervanging operationele wielvoertuigen en hybride sleepboten waar duurzaamheid een belangrijke rol speelt. Daarenboven lopen er twee CODEMO-projecten: fuel cell en de waste energy recovery generator (WER).

In welke mate die DMP-projekten aan de vermindering van het energiegebruik gaan bijdragen, is onduidelijk. Het zijn slechts drie van de bijna 70 projecten in het Materieelprojectenoverzicht 2014 (MPO 2014). De kans is groot dat de besparingen die bij deze drie projecten worden gerealiseerd teniet worden gedaan door projecten waar men nog te weinig oog heeft voor vermindering van het energiegebruik.

Energieverbruik

Voor een van de grootste gebruikers van energie in Nederland - Defensie gebruikt ongeveer 0,5% van de totale Nederlandse energie - lijken de maatregelen nogal karig en enigszins bij elkaar gesprokkeld. Leidt het ook tot meetbare resultaten?

Informatie over het energiegebruik bij Defensie is schaars. Volgens het Defensie Jaarverslag 2013 is de in 2009 ingezette lichte daling van het energiegebruik inmiddels afgevlakt. De (nationale) doelstelling van 2% energiebesparing per jaar wordt dan ook niet gehaald. Het jaarverslag laat echter onvermeld dat de bereikte (beperkte) energiebesparing hoogstwaarschijnlijk meer het gevolg is van het afstoten van onroerend goed en het uit dienst stellen van wapensystemen dan een gevolg van effectief beleid. Dat voorspelt niet veel goeds nu Defensie weer meer financiële armslag krijgt.

Beleid en strategie

Daar waar Defensie in de bebouwde omgeving gehouden is aan nationale regelgeving, ontbreekt het in het operationele domein nog aan een strategie en concrete doelen. In de toelichting op de Defensiebegrotingen 2013 en 2014 werd een Operationele Energie Strategie aangekondigd. Inmiddels twee jaar later is die Operationele Energie Strategie er nog steeds niet.

Nederland blijft achter

Van 11 tot 14 november 2014 organiseerde het NATO Energy Security Centre of Excellence in Vilnius "IESMA 2014". Een conferentie en tentoonstelling over nieuwe technieken en concepten om het gebruik van energie door wapensystemen te verminderen. Wat Nederlandse deelnemers opviel was dat veel bondgenoten al een energiestrategie hebben en ambiteuze programma's uitvoeren om Defensie te verduurzamen en de krijgsmacht minder afhankelijk te maken van fossiele brandstoffen. Nederland lijkt daar bij achterop te raken.

Hopelijk verschijnt binnenkort de langverwachte Operationele Energie Strategie. Defensie kan dan in 2015 met "volle kracht vooruit" om bij operationeel optreden minder afhankelijk te worden van de beschikbaarheid van fossiele brandstoffen.

Energielabels voor wapensystemen?

Tue, 15 Dec 2015 08:57:22 GMT

Handen en voeten geven aan ambitieuze doelen

Defensie wil met het nieuwe Defensie Energie- en Milieubeleid (DEM 2015) de afhankelijkheid van wapensystemen van fossiele brandstoffen verminderen. In 2030 met 20% ten opzichte van 2010; in 2050 met 70% ten opzichte van 2010. Hoe dat moet, wordt uitgewerkt in de nog te publiceren Operationele Energiestrategie (OES). Belangrijk is dat bij de verwerving van nieuwe wapensystemen al in de de pre-behoeftestellingsfase en in de behoeftestellingsfase (DMP A-fase) inzicht ontstaat in het de toekomstige energiegebruik. In de Verenigde Staten dat al sinds 2011 een Operationele Energiestrategie heeft, is in het verwervingsproces "energie" al een key performance parameter.

Goed inzicht krijgen in de energieprestaties van nieuwe, soms nog te ontwikkelen, wapensystemen is niet eenvoudig. De industrie komt meestal niet uit eigen beweging met informatie. Als er al van verschillende aanbieders informatie is, is die vaak moeilijk met elkaar te vergelijken. Er zijn ook geen energielabels voor wapensystemen. Dat is jammer omdat het net zoals bij voertuigen, woningen en consumentenelektronica helpt goede keuzes te maken. Bovendien spoort het de industrie aan om wapensystemen te ontwikkelen die minder energie gebruiken.

Hoe kan het Defensie Materieelproces (DMP) bijdragen aan het realiseren van de streefdoelen om minder operationele energie te gebruiken? Dat hangt in belangrijke mate af van de ambitie van Defensie bij het verwerven van nieuwe wapensystemen; is Defensie een smart specifier of een smart customer.

Smart specifier en bouwen op eigen kennis

Defensie kan optreden als smart specifier als het beschikt over een eigen kennisbasis en op hoofdlijnen zelf het ontwerp specificeert. Met name de Koninklijke Marine is van oudsher, daartoe ook in staat gesteld door een eigen maritieme industrie, een smart specifier. De resultaten zijn ernaar; Nederlandse marineschepen en onderzeeboten worden wereldwijd beschouwd als vooruitstrevend, effectief en efficiënt.

Op het NIDV Symposium & tentoonstelling 2015 stond op de stand van Damen Schelde Naval Shipbuilding een "technische" model van de nieuwe sleepboten die Damen bouwt voor de Koninklijke Marine. Het zijn innovatieve hybride sleepboten die door het gecombineerde gebruik van dieselmotoren, elektromotoren en een batterijpakket aanmerkelijk minder brandstof gebruiken dan conventionele sleepboten die alleen door dieselmotoren worden voortgestuwd. De meerprijs van de extra techniek zal zich terugbetalen in lagere brandstofkosten.

Nu zijn sleepboten geen wapensystemen en ze zullen maar in bescheiden mate bijdragen aan het verminderen van de operationele energie. Toch lijkt deze keuze voor innovatie en een lager brandstofgebruik een trendbreuk. Een stap die doorwerkt naar de grotere maritieme wapensystemen. Bij de voorstudies ten behoeve van het nieuwe fregat is "Verbruik van fossiele brandstoffen" een belangrijk uitgangspunt. Met de voorziene maximale snelheid van 26 knopen en het mogelijk toepassen van een CODLAD-voortstuwing (Combined Dielselelectric and Diesel) onderscheidt het nieuwe schip zich van zijn voorgangers en buitenlandse ontwerpen; de huidige fregatten hebben een maximale snelheid van rond de 30 knopen en een minder energie-efficiënte CODOG-voortstuwing (Combined Diesel or Gas).

Smart customer en vertrouwen op kennisinstituten

Wanneer Defensie kiest voor de rol van smart customer dan ligt de nadruk op het opstellen van de juiste functionele specificaties. Van toepassing bij wapensystemen of ondersteunende systemen die Military of the Shelf (MOTS) of Commercial of the Shelf (COTS) beschikbaar zijn. Het beoordelen van het energieverbruik van de verschillende mogelijkheden en systemen, is zoals aangegeven niet gemakkelijk. Defensie kan gelukkig terugvallen op twee gerenommeerde Nederlandse kennisinstituten namelijk DNV GL, het voormalige KEMA, en TNO.

DNV GL heeft voor Defensie het energiegebruik van het C4I-systeem soldaat, onderdeel van het project VOSS, in relatie met volume en gewicht van de noodzakelijke batterijen beoordeeld. Ten opzichte van de initiële marktstudie kon daardoor een besparing tot 70% op het benodigde batterijgewicht worden gerealiseerd. Ook voor andere (deel)projecten heeft DNV GL al energiemodellen ontwikkeld die Defensie helpen meer inzicht te krijgen in het toekomstig energiegebruik.

TNO/Defensie en Veiligheid heeft een langdurige strategische relatie met Defensie. Vanuit het kennisdomein "Energie" kan TNO bijdragen aan het realiseren van de doelstellingen die in de DEM 2015 zijn geformuleerd. TNO heeft in 2014 Defensie ondersteund bij het opstellen van een Technology Road Map om te inventariseren welke technieken en technologieën beschikbaar zijn om bij wapensystemen het energiegebruik te verminderen.

"Build energy security into future forces",

is de derde peiler onder de Amerikaanse Operationele Energiestrategie. Om dat mogelijk te maken, moet in alle stappen van het verwervingsproces een inschatting -van grof naar fijn- van het energiegebruik van het nieuwe wapensysteem worden gemaakt. Dat kan door als smart specifier zelf de piketpaaltjes te slaan waarlangs een energie-efficiënt wapensysteem kan worden ontwikkeld. De Koninklijke Marine lijkt hierin het goede voorbeeld te geven. Bij de verwerving van COTS- en MOTS-systemen, waaraan helaas geen energielabels hangen, kan Defensie zich laten adviseren door DNV GL en TNO.

Defensie Energie- en Milieubeleid

Sun, 15 Nov 2015 09:02:28 GMT

DEM 2015 verdient brede aandacht

Op 26 februari 2009 was iedereen die er bij Defensie toe deed, aanwezig op de Koningin Beatrixkazerne in Den Haag. Met enig feestgedruis presenteerde Jack de Vries, Staatsecretaris van Defensie de "Defensie Duurzaamheidsnota 2009; 2009-2012" (DDN 2009). In zijn toespraak wees hij op de voorbeeldfunctie die Defensie heeft en de noodzaak Defensie voor te bereiden op schaarse en dure energie.

Op 12 november publiceerde de Hoofddirectie Beleid het "Defensie Energie- en Milieubeleid 2015-2018 (DEM 2015); de inhoudelijke opvolger van de DDN 2009. De DEM 2015 is geen nota maar slechts een beleidstuk. Waarschijnlijk daarom geen voorwoord van de Minister, geen feestgedruis, geen externe communicatie en (nog) geen artikelen in de defensiebladen. Dat is jammer want de DEM 2015 verdient brede aandacht. Publicitair belangrijk nu alle ogen gericht zijn op de klimaattop in Parijs.

Waar gaat de DEM 2015 over en maakt het Defensie minder afhankelijk van fossiele brandstoffen?

Normale bedrijfsvoering en operationele energie

De DEM 2015 gaat over energie en milieu. Dit artikel gaat met name over energie. Defensie maakt om praktische redenen onderscheid tussen energie voor de normale bedrijfsvoering (dienstauto's en vastgoed), goed voor 40% van het energiegebruik, en operationele energie voor gevechtsvoertuigen, vliegtuigen en schepen die 60% van de energie gebruiken.

Dat praktische onderscheid zit hem in het feit dat Defensie voor de normale bedrijfsvoering aan regelgeving is gebonden maar dat wapensystemen daarvan meestal zijn uitgezonderd. Dat laatste is een gevolg van het feit dat mobiele wapensystemen zich vaak moeilijk laten vergelijken met hun civiele evenknieën. Bovendien moeten ze ver van huis, onder extreme omstandigheden kunnen worden ingezet.

Normale bedrijfsvoering

Met de DEM 2015 committeert Defensie zich voor dienstauto's en vastgoed aan de energiedoelstellingen van het Kabinet Rutte II. Dat zijn: in 2020 de CO2-uitstoot met 20% verminderen ten opzichte van 1990, in 2020 14% van de energie duurzaam opwekken en jaarlijks 1,5% energie besparen. Aan het instrumentarium dat Defensie al in de DDN 2009 had, wordt toegevoegd dat Defensie het opwekken van duurzame energie op defensieterrein door derden, gaat toestaan. Defensie gaat daarnaast een Energiestudie uitvoeren om te kijken of de nu geplande inspanningen voldoende zijn om de energiedoelstellingen te realiseren.

In de periode 2015-2018 is 50 mln. € beschikbaar voor maatregelen die Defensie helpen aan de energiedoelstellingen te voldoen. Geld dat zich overigens voor een aanzienlijk deel zelf zal terugverdienen. De DEM 2015 voorziet als concrete maatregelen:

Energieneutrale nieuwbouw (o.a. de Marinierskazerne in Vlissingen);

Programma Energiebesparende maatregelen in grote gebouwen 2009-2019;

Sloop van buitengebruik gestelde gebouwen;

LED verlichting op start- en rolbanen en in gebouwen;

Optimaliseren en reserveren locaties bodemenergiesystemen;

Daarnaast zal Defensie in de beleidsperiode onderzoeken en pilots blijven uitvoeren om nieuwe ontwikkelingen op energiegebied in het vastgoeddomein op bruikbaarheid te toetsen.

Defensie is een van de grootste gebruikers van energie in Nederland en verreweg de grootste bij de overheid. Het beschikt bovendien over veel vastgoed en grote terreinen. Defensie heeft daarom niet alleen een voorbeeldfunctie maar ook de mogelijkheden om aan de energiedoelstellingen te voldoen. Gaat dat ook lukken? Volgens de DEM 2015 hebben de Inspectie Leefomgeving en het Ministerie van I&M geconstateerd dat bij Defensie het voldoen aan wet- en regelgeving terugloopt en dat de uitvoeringsprogramma's vertragen. Of met de opgelopen achterstand de energiedoelstellingen 2020 nog worden gehaald, is gelet op het beperkte budget de vraag.

Operationele Energie

In tegenstelling tot de DDN 2009 besteedt de DEM 2015 ruim aandacht aan de noodzaak om minder operationele energie te gebruiken. Wapensystemen zijn weliswaar uitgezonderd van wet- en regelgeving maar de groeiende energiebehoefte bij operaties heeft grote invloed op de effectiviteit en de uitgaven voor inzet van militaire middelen. Dat beperkt volgens de DEM 2015 het voortzettingsvermogen van de ingezette eenheden, het leidt tot grotere logistieke inspanningen om de brandstof bij de eenheden te krijgen met alle extra veiligheidsrisico's.

Voor het terugdringen van de operationele energie, volgt Defensie het traject missie-ambitie-strategie.

De missie:

"Defensie richt zich op het terugdringen van de energieafhankelijkheid in operaties en de voorbereiding daarop en vergroot daarmee de effectiviteit, efficiëntie en weerbaarheid van de krijgsmacht. Gelijktijdig wordt hiermee de belasting op het milieu vermindert en geeft Defensie invulling aan haar maatschappelijke verantwoordelijkheid".

De ambities zijn:

"De krijgsmacht streeft er naar in 2050 grotendeels onafhankelijk van fossiele brandstoffen te kunnen optreden en voor langere duur operaties te kunnen uitvoeren zonder aanvoer van energie. De streefdoelen van Defensie luiden:

in 2030 is de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen met tenminste 20% gereduceerd ten opzichte van 2010. In 2050 is de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen met tenminste 70% gereduceerd ten opzichte van 2010.
in 2030 wordt 50% van de energie op kampementen duurzaam opgewekt. In 2050 zijn kampementen zelfvoorzienend op energiebeleid.

De implementatiestrategie kent vier speerpunten: versterken van de kennisbasis en het innovatief vermogen, structureel reduceren van het energiegebruik, vergroten van het aandeel duurzame energie tijdens operaties en het bevorderen van energiebewust gedrag.

Het is een geweldige stap vooruit dat Defensie voor het eerst haar ambitie om minder operationele energie te gebruiken, zo nadrukkelijk vastlegt.

Er zijn echter nog grote uitdagingen. Er is innovatie nodig om wapensystemen te ontwikkelen die minder energie gebruiken dan hun voorgangers maar tegelijkertijd niet aan gevechtskracht inboeten. In de Gouden Driehoek kunnen de Nederlandse kennisinstituten en de industrie Defensie daarbij helpen. Bovendien moet bij Defensie zelf veel weerstand worden overwonnen. Defensie is een aan brandstof verslaafde organisatie. Veel militairen zitten nog in de ontkenningsfase als het gaat om de noodzaak minder brandstof te gebruiken. Hopelijk gaat de DEM 2015 een probaat medicijn worden en voor een cultuuromslag zorgen.

Geen uitzonderingspositie nodig; wel uitzonderingen.

Sun, 01 Nov 2015 09:08:14 GMT

Defensie wijkt af van de regelgeving.

Om ook in de toekomst slagvaardig te kunnen zijn, wil Defensie minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen. Dat kan door gebruik te maken van moderne dieselmotoren; bij uitstek de krachtbron voor marineschepen en gevechtsvoertuigen. Door internationale regelgeving om de schadelijke uitstoot te verminderen, worden die dieselmotoren steeds zuiniger en schoner. De belangen van Defensie en de noodzaak om klimaat en milieu te beschermen, lijken dus in elkaars verlengde te liggen.

Helaas is de praktijk weerbarstig. Defensie heeft in 2008 het ministerie van VROM laten weten dat de nationale doelstellingen om klimaatverandering tegen te gaan, niet van toepassing konden zijn op de wapensystemen (schepen, vliegtuigen, voertuigen). Volgens Defensie zijn de besparingsmogelijkheden vanwege de operationele eisen en de lange gebruiksduur van het materieel, te beperkt.

Zo wordt het nu geïntroduceerde grootwielvoertuig Boxer geleverd met een EURO 3 motor terwijl sinds 2013 alle nieuwe vrachtwagens een EURO 6 motor moeten hebben. Ook bij de realisatie van het project Defensiebrede Vervanging Operationele Wielvoertuigen (DVOW) zullen nieuwe voertuigen mogelijk niet aan de Europese regelgeving voldoen.

Hoe zit het nu met die regelgeving, wat zijn de redenen om van de regelgeving af te wijken en moet Defensie aan die uitzonderingspositie vast blijven houden?

Marineschepen

De Verenigde Naties hebben de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) opgedragen wereldwijd de uitstoot van schadelijke uitlaatgassen door schepen te verminderen. De IMO heeft daartoe normen gesteld aan de uitstoot door scheepsmotoren van stikstofoxiden (NOx). Bovendien is er sinds 2013 een Energy Efficiency Design Index (EEDI) die scheepseigenaren dwingt nieuwe schepen steeds energie-efficiënter te bouwen. Daarnaast zijn er Emission Control Area’s (ECA); zeegebieden zoals de Noordzee, Oostzee en de Noord-Amerikaanse kustwateren, waar nog strengere eisen gelden.

Technische en logistiek zijn er geen beperkingen voor marineschepen om de vanaf 2016 voor ECA-zeegebieden verplichte Tier 3 motoren toe te passen. Speciaal voor marineschepen is er een Naval EEDI ontwikkeld om ontwerpers te helpen om realistische doelen te stellen aan het energiegebruik van nieuwe marineschepen. Het varen in SECA gebieden, waar alleen beperkingen gelden voor de SO2-uitstoot, is zo-wie-zo geen probleem omdat (Westerse)marines een laagzwavelige middeldestillaat brandstof (NATO standaard F76) gebruiken. Brandstoffen die ook commercieel nog ruimschoots beschikbaar zijn al kan de kwaliteit regionaal verschillen.

Marineschepen, met mogelijk een uitzondering voor onderzeeboten, kunnen zonder operationele beperkingen voldoen aan de regelgeving.

Gevechtsvoertuigen

De uitstoot van voertuigen wordt niet mondiaal geregeld maar regionaal; in Europa door de Europese Commissie (EC). De EC probeert langs twee lijnen tot vermindering te komen. Nieuwe motoren moeten aan steeds strengere eisen voldoen en vanaf 2013 zijn EURO 6 motoren verplicht. Bovendien moeten autofabrikanten de gemiddelde uitstoot van de in Europa verkochte auto’s beperken. Daarmee worden ze gedwongen ook veel zuinige en extra zuinige auto’s op de markt te brengen. Daarnaast stellen lokale overheden nog strengere eisen aan de uitstoot van fijnstof en roet, vooral in dichtbevolkte gebieden.

EURO 6 stelt strenge eisen aan (onder andere) de uitstoot van NOx. Om die eis te halen, wordt de EGR techniek gebruikt (een deel van de uitlaatgassen wordt hergebruikt voor de verbranding) of een SCR driewegkatalysator toegepast (door toevoeging van AdBlue ontstaat een onschadelijk restproduct). Probleem is dat beide technieken slecht werken wanneer de brandstof teveel zwavel bevat. In Europa en Noord-Amerika zijn die zwavelgehaltes laag maar daarbuiten in de regel veel hoger. In inzetgebieden aangekochte brandstof kan daardoor tot schade leiden bij voertuigen met EURO 6 motoren. Dat is een operationeel risico dat Defensie niet wil lopen.

Defensie heeft bij grotere gevechtsvoertuigen inderdaad nog een probleem bij invoering van nieuwe en schonere technieken.

Heeft Defensie een uitzonderingspositie nodig?

Defensie houdt zich het recht voor om bij wapensystemen af te wijken van de regelgeving om schadelijke uitstoot te verminderen. In bepaalde gevallen is een uitzondering ook noodzakelijk. Nadeel van een generieke uitzonderingspositie is dat Defensie en de defensie-industrie gemakzuchtig worden. Dat gaat ten koste van de innovatie met het risico dat te snel wordt teruggegrepen op oudere maar goedkopere motoren.

Hybride technieken in combinatie met moderne motoren zonder EGR- of SCR-technologie - dus minder gevoelig voor brandstoffen met veel zwavel - zijn energie-efficiënter en minder vervuilend dan oudere motoren in een klassieke aandrijflijn. Vooral lichtere voertuigen die geen “heavy duty” rij-, inzetprofiel hebben, kunnen daarmee aan de regelgeving voldoen. In de automobielindustrie zijn hybriden al niet meer weg te denken. Defensie en de defensie-industrie hebben daarentegen de mogelijkheden nog nauwelijks verkend.

Hoe de uitzonderingspositie van Defensie nu juridisch precies in elkaar zit, is onduidelijk. Een generieke uitzonderingspositie is in ieder geval overbodig en ongewenst. Het helpt Defensie niet om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. Defensie moet zich daarom niet langer op een uitzonderingspositie beroepen. Alleen in bijzondere gevallen waar de operationele noodzaak onomstotelijk vaststaat, kan een ontheffing worden aangevraag bij het Ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Defensie schiet tekort bij terugdringenenergiegebruik

Thu, 15 Oct 2015 08:12:17 GMT

Brandstofverbruik van wapensystemen blijft toenemen

Op de conferentie over defensie en energie in Vilnius (IESMA 2014) toonde een Amerikaanse spreker een overzicht van vijf Amerikaanse vervangingsprojecten met wapensystemen die aanzienlijk meer brandstof gaan gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen. Nieuwe wapensystemen die de afhankelijkheid van de krijgsmacht van fossiele brandstoffen alleen maar groter maken. Een van die vijf vervangingsprojecten gaat ook Nederland aan, namelijk de vervanging van de F16 door de JSF.

In de turbulente besluitvorming tot de aanschaf van 37 JSF'n heeft het brandstofgebruik van het nieuwe vliegtuig geen grote rol gespeeld. Hoeveel brandstof de JSF gebruikt en hoeveel meer ten opzichte van de F16, is een goed bewaard geheim gebleven. Desgevraagd antwoordde de minister de Tweede Kamer in 2008 dat "Het brandstofverbruik van de F35(JSF) kan onder bepaalde vliegomstandigheden hoger liggen dan dat van de F-16". Dat is hetzelfde als beweren dat een Rolls Royce onder bepaalde rijomstandigheden meer brandstof verbruikt dan een Opel Kadet. Dat hoge brandstofgebruik ten opzichte van de eigen brandstofvoorraad, leidt inmiddels wel tot zorgen over de actieradius van het vliegtuig. Recentelijk zijn daar in de Tweede Kamer vragen over gesteld.

Een ander van die vijf genoemde projecten betrof de vervanging van het infanteriegevechtsvoertuig M2 Bradley door het Ground Combat Vehicle (GCV). Het programma is echter inmiddels stopgezet omdat het ontwerp niet binnen het beschikbare budget realiseerbaar was. Volgens deskundigen omdat door de opeenstapeling van eisen het gewicht van het GCV met 70 ton veel te zwaar werd (de Bradley weegt slecht 28 ton; de door Nederland gebruikte CV 90 weegt zonder aanvullende bescherming, 32 ton). Zo'n zwaar voertuig zou ook heel veel brandstof gaan gebruiken. Afgelopen zomer werd een nieuw programma om de M2 Bradley te vervangen, aangekondigd; het derde in vijftien jaar: het Future Fighting Vehicle. Topprioriteit bij het ontwerp zijn nu het beperken van het gewicht en de financiële haalbaarheid.

Zeesystemen doen het niet veel beter. Tijdens die IESMA 2014 gaf een spreker namens de UK MOD een uitgebreide toelichting op alle technische en operationele aspecten die het brandstofverbruik van marineschepen beïnvloeden, en de mogelijkheden om het verbruik daarvan te verminderen. Spijtig constateerde hij echter "The MOD only contracts range and top-speed". Met die aanpak ontmoedig je vernieuwing en wordt het ontwerp een "open eind" als het gaat om het brandstofverbruik. In het recente Marineblad (nummer 6, jaargang 2015) hebben KLTZ (TD) Paul Schulten en LTZ 1 (TD) Joos Bongartz in het artikel "Energie is een wapen: op weg naar het energie-efficiënte schip" beschreven hoe het anders zou kunnen.

Wetmatigheid of een gebrek aan interesse?

Het verbeteren van reikwijdte, snelheid, wapenlast, missieduur en bescherming leidt bijna altijd tot een hoger brandstofverbruik. Het is gemakshalve ook maar geaccepteerd als een wetmatigheid waar niet aan te ontkomen valt. Het gevolg is dat de hoeveelheid operationele brandstof die Defensie nodig heeft, structureel blijft toenemen. Maar is het een wetmatigheid waar niet aan te ontkomen valt of is het een gebrek aan interesse om een verschil te maken? Noch Defensie noch de defensie-industrie lijken zich erg in te spannen om nieuwe wapensystemen te ontwikkelen die structureel minder brandstof gebruiken en om de nieuwste energie- en aandrijftechnieken toe te passen. Dat gaat goed tot dat de wal het schip keert zoals bijvoorbeeld in Amerika bij de vervanging van de Bradley.

De Verenigde Staten proberen met hun "Operational Energy Strategy" het tij te keren. Een van de pijlers is "More capability, less costs: Build energy security into future forces". Met andere woorden: door in de ontwerpfase energie-efficiënte wapensystemen te ontwikkelen, wordt de krijgsmacht in de toekomst minder afhankelijk van fossiele brandstoffen. Dat is niet gemakkelijk maar er worden stappen gezet. Interessant is het interview met Sharon Burke, de verantwoordelijke Amerikaanse Assistant Secretary of Defense; te lezen via de link in de rechterkolom van de website.

Hoe staat het met de Nederlandse pogingen om het gebruik van operationele energie terug te dringen?

Defensie laat het erbij zitten

In de Troonrede sprak de koning de noodzaak uit om klimaatverandering tegen te gaan en te werken aan een duurzame samenleving. De minister van Defensie wil dat de krijgsmacht minder afhankelijk wordt van fossiele brandstoffen. Heeft dat nu ook merkbare gevolgen voor het beleid? Moeten de "petrol heads" bij Defensie zich zorgen maken?

In de "Toelichting op de Rijksbegroting X Defensie" is helaas geen enkele aanwijzing te vinden dat Defensie energie en duurzaamheid serieus neemt. In het eveneens op Prinsjesdag gepubliceerde "Materieelprojectenoverzicht 2015" staan 60 projecten groter dan 25 mln. €, in realisatie- of planningsfase. In geen van deze materieelprojecten is de noodzaak om minder, of zo min mogelijk, brandstof te gebruiken in de behoeftestelling opgenomen.

Het Ministerie van Defensie werkt al sinds 2012 aan een Operationele Energiestrategie. Het heeft nog niet geleid tot een document dat door de minister is ondertekend. Bij ongewijzigd beleid zal daarom het energiegebruik van wapensystemen blijven toenemen. Dat ondermijnt op den duur de operationele inzet. Ook als het gaat om het realiseren van het Nationaal Energieakkoord, schiet Defensie, de grootste gebruiker van energie bij de overheid, nog ernstig tekort.

De Defensiebegroting 2015: zet meer jerrycans klaar!

Tue, 15 Sep 2015 13:00:04 GMT

Het belang van energiezekerheid

In 2012 riep de NATO de bondgenoten op minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. In 2013 werd in de nota "In het belang van Nederland" gewaarschuwd voor de veiligheidsrisico's als gevolg van afnemende beschikbaarheid van grondstoffen zoals olie. De crisis in de Oekraïne toont inderdaad aan dat Europa kwetsbaar is omdat het te afhankelijk is geworden van Russische energie. Minister Timmermans noemde dan ook terecht op 2 september tijdens zijn H.J. Schoo-lezing 2014 "energie" als onze grootste strategische kwetsbaarheid.

In de Defensiebegroting 2015 komen "energie" en "brandstof" echter niet voor.

Vredesbedrijfsvoering: Defensie en het Nationaal Energieakkoord

Defensie gebruikt maar liefst 0,5% van de totale energie in Nederland. Daarmee is Defensie landelijk een van de grootste gebruikers. Verwacht mag worden dat Defensie voor haar eigen energiegebruik, tenminste voor het deel dat voor de dagelijkse bedrijfsvoering nodig is, aan het Nationaal Energieakkoord bijdraagt (16% duurzame energie in 2023). Defensie is daar met al haar gebouwen, terreinen, oefengebieden, vliegvelden, havens en technische kennis prima toe in staat. Helaas, behalve enig geld voor het nemen van Energie Prestatie Advies (EPA) maatregelen voor de verbetering van bestaande gebouwen, neemt Defensie hiervoor nog geen verantwoordelijkheid.

Wapensystemen: meer van het zelfde

"In het belang van Nederland" geeft een goede analyse van de mondiale ontwikkelingen, de Nederlandse belangen en de nieuwe veiligheidsrisico's. Een goede basis voor de verdere inrichting en samenstelling van de krijgsmacht. Toegegeven, met de €100 mln die Defensie er vanaf 2015 bij krijgt, doe je niet veel. Maar het geld alleen uitgeven aan een aantal knelpunten of "dissatisfiers", is toch wat karig. Meer van het zelfde: Cougars, Chinooks en Bushmasters, biedt soelaas bij krapte maar helpt het Defensie ook, zoals de minister wil, financieel en operationeel duurzaam te maken?

Afhankelijkheid van fossiele brandstoffen neemt toe

De minister van Defensie hecht veel waarde aan het ontwikkelen van sjablonen waarmee de integrale kosten van wapensystemen inzichtelijk worden gemaakt. De brandstofkosten zijn daarvan een substantieel deel; zeker wanneer met de Fully Burdened Cost of Energy wordt gerekend. Helicopters zijn snelle en effectieve transportmiddelen maar zijn ook erg energie-inefficiënt per getransporteerde kilometer. De Cougar gebruikt gemiddeld 500 ltr/uur en de Chinook zelfs 750 ltr/uur.

Bij expeditionaire inzet opereert de krijgsmacht bijna altijd in ver afgelegen gebieden zonder effectieve infrastructuur. Tijd-afstand knelpunten zijn lastig maar inherent verbonden aan het opereren ver van huis. Extra helicoptercapaciteit helpt ongetwijfeld een beetje maar maakt de missie nog afhankelijker van de aanvoer van voldoende brandstof. Met al de daaraan verbonden kosten en risico's. Het ene knelpunt wordt ingeruild voor het andere.

Wat te doen met € 100 mln?

Door te investeren in het oplossen van knelpunten in plaats van te investeren in structurele verbeteringen, wekt het ministerie van Defensie de indruk te zijn overvallen door de plotselinge financiële ruimte. De suggestie ontstaat dat de minister onder tijdsdruk lootjes heeft getrokken uit het wensenlijstje van de krijgsmachtdelen. Een werkwijze die fnuikend is voor de aanpak van defensiebrede uitdagingen zoals het voorbereiden van de krijgsmacht op een wereld met afnemende voorraden fossiele brandstoffen.

Wat die laatste uitdaging betreft. Defensie werkt gelukkig aan een Operationele Energie Strategie die vermoedelijk eind 2014 gereed is.

Elektrisch rijden bij Defensie

Tue, 15 Sep 2015 08:16:47 GMT

De onstuitbare opmars van elektrisch rijden

Langs de Nederlandse snelwegen vallen ze op: de grote gele overkappingen die het bedrijf Fastned bouwt. Het bedrijf wil op 201 locaties snellaadstations aanleggen waar in de toekomst elektrische auto's kunnen laden. Fastned zet in op de voorspelling dat over 5 jaar 2,5% van de auto's elektrisch rijden en over 10 jaar zelfs 12,5%. De concurrentie, de traditionele pomphouders, zijn wakker geschud en willen nu zelf ook snellaadvoorzieningen.

Dat het bedrijfsleven er brood in ziet, bewijst dat de elektrische auto definitief de garage van de wereldverbeteraars, techneuten en beleidsambtenaren heeft verlaten. Op zich niet zo verwonderlijk omdat elektrisch rijden veel goedkoper gaat worden dan rijden op benzine of diesel. Afhankelijk waar en hoe je laadt, zou elektrisch rijden slechts eenderde tot eenvijfde kosten van rijden op benzine. Welke ontwikkelingen zijn er bij Defensie?

Dienstvervoer

Het Ministerie van Defensie is assortimentsmanager voor alle dienstauto's bij de rijksoverheid. Auto's die door ambtenaren worden gebruikt voor het uitvoeren van dienstreizen; s'ochtends ophalen en s'avonds weer inleveren. Van die dienstauto's heeft Defensie er zelf 4800 in gebruik. Het wagenpark bestaat uit relatief nieuwe auto's met een standaard verbrandingsmotor; wel veel met het label "zuinig" en "zeer zuinig" maar geen elektrische auto's!

Het Amerikaanse Department of Defense verwerft op grond van federale regelgeving al enige jaren uitsluitend dienstauto's met alternatieve technieken en/of alternatieve brandstoffen zogenaamde Alternative Drive Vehicles (ADV). Er rijden op Amerikaanse bases dan ook al tienduizenden dienstauto's op elektrische energie, biobrandstoffen, aardgas en waterstof. Vanaf 2016 zal die verplichting van ADV ook gaan gelden voor alle "light duty non-tactical" voertuigen (licht vracht- en personenvervoer, servicevoertuigen, blus- en reddingsvoertuigen).

Dat de Amerikaanse strijdkrachten bij de normale bedrijfsvoering zo inzetten op ADV-technologieën, waaronder elektrisch auto's, is niet alleen een wettelijke verplichting of ingegeven door klimaat- en milieuoverwegingen. Het wordt ook gezien als een noodzakelijk proeftuin om met deze nieuwe technologieën kennis en ervaring op te doen. Kennis en ervaring die nodig zijn om in de toekomst ADV-technologieën in het operationele domein te kunnen introduceren.

Elektrisch rijden in het operationele domein

De maatschappelijke en financiële voordelen van elektrisch rijden zijn groot. Naarmate de nadelen - de hogere investeringskosten, de beperkte infrastructuur om te laden en de beperkte actieradius - worden opgelost, zal het aandeel elektrische auto's inderdaad gestaag blijven toenemen. Geldt dat ook voor gevechtvoertuigen (operationele wielvoertuigen en gepantserde voertuigen)?

Het belangrijkste argument om ook bij gevechtsvoertuigen over te gaan op elektrisch rijden, is dat er minder diesel nodig is. Voor de krijgsmacht van groot belang om daar minder van afhankelijk te zijn. Omdat operationele brandstof veel duurder is dan de prijs aan de pomp, zijn investeringen in nieuwe technieken voor gevechtsvoertuigen ook sneller terugverdiend dan in Nederland. De nadelen, het nog ontbreken van een infrastructuur om op te laden en de beperkte actieradius, zijn van minder belang. Defensie heeft immers zijn eigen mobiele (elektrische) energievoorziening en gevechtsvoertuigen leggen in de regel geen honderden kilometers per dag af.

Ondanks alle voordelen die elektrische rijden biedt, staat elektrische aandrijving van gevechtsvoertuigen nog in de kinderschoenen. Er is ook geen prikkel om de mogelijkheden serieus te onderzoeken. De noodzaak om minder brandstof te gebruiken, is immers nog niet nadrukkelijk in de behoeftestelling van materieelprojecten opgenomen. De industrie kan daarom bij het ontwerp volstaan met gangbare of zelfs achterhaalde aandrijflijnen. Drie factoren die verder een rol spelen, zijn het toenemen van het gewicht van de gevechtsvoertuigen, de beperkte omvang van de defensiemarkt en het gebrek aan regelgeving.

Hoe lichter het voertuig is hoe aantrekkelijker elektrisch rijden wordt. De auto-industrie doet er dan ook alles aan om nieuwe ontwerpen zo licht mogelijk te maken. Nieuwe gevechtsvoertuigen worden trendmatig echter nog steeds zwaarder. Voor een groot deel om door extra bepantsering meer bescherming te bieden.
Het ontwerpen en ontwikkelen van elektrische voertuigen kost veel tijd en geld. Kosten die alleen worden terugverdiend wanneer er grote series kunnen worden gebouwd. Voor de defensie-industrie met z'n relatief kleine series loont het niet om uit eigen beweging hierin te investeren.
De opmars van de hybride en elektrische auto's is voor een belangrijk deel in gang gezet door de Europese Commissie die de auto-industrie heeft opgedragen veel meer energie-efficiënte auto's op de markt te brengen. Supranationale regelgeving of nationale regelgeving zoals in de Verenigde Staten om ook bij Defensie energie-efficiënte voertuigen te introduceren, ontbreekt helaas.

Defensie moet aanhaken bij de marktontwikkelingen

Overheid en bedrijfsleven zetten in op elektrisch rijden. Dat is goed voor het klimaat en anticipeert op de afnemende beschikbaarheid van fossiele brandstoffen. Defensie hoeft elektrisch vervoer dus niet meer uit te vinden; het is er al. Defensie kan morgen beginnen met de introductie van elektrisch auto’s voor dienstvervoer.

Voordat gevechtsvoertuigen ook elektrisch kunnen rijden, moeten er nog wel hindernissen worden overwonnen. Voor “zware wapens” zal dat met de huidige stand van de techniek wellicht onhaalbaar blijken. De "winst" van elektrisch rijden is echter zo groot dat de mogelijkheden serieus moeten worden onderzocht. Nederland heeft gelukkig kennisinstituten en bedrijven die Defensie daarbij kunnen helpen. Van belang voor toekomstige projecten en het mogelijk hermotoriseren van bestaande voertuigen.

Onderzoek naar lichtere "zware" wapens

Sat, 15 Aug 2015 13:04:50 GMT

De noodzaak om lichtere "zware" wapens te ontwikkelen

Zo'n 100 jaar geleden verscheen de tank als nieuw wapensysteem op de Europese slagvelden. Als snel bleek de tank een uiterst effectief wapen om de vastgelopen loopgravenoorlog te doorbreken. De vernieuwing van dit toen baanbrekende nieuwe wapensysteem heeft zich sinsdien gestaag voortgezet. Een van de meest in het oogspringende ontwikkelingen is dat elke nieuwe generatie tanks zwaarder is dan de voorgaande. De ontwerpers hebben elke dreiging van verbeterde anti-tank munitie en effectievere mijnen beantwoordt met meer bepantsering.

De trend naar steeds zwaardere wapensystemen begint echter bij ontplooiing en inzet een steeds grotere belemmering te worden. Daarenboven kunnen zware wapens beperkt gebruik maken van de bestaande infrastructuur en zijn de logistiek-technische inspanningen en kosten enorm. Ook de noodzaak om minder operationele energie te gebruiken dwingt na te denken over een radicaal nieuwe aanpak om te komen tot een nieuwe generatie lichtere en mobielere "zware" wapens.

De technische uitdagingen

Het Amerikaanse Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA) heeft onlangs het GXV-T programma aangekondigd. Het GXV-T programma wil met nieuwe concepten en baanbrekende innovatie het "More Armor" paradigma van de traditionele ontwerpers doorbreken. Conceptueel moet de bescherming die nu bestaat uit "avoid hits" en "avoid penetration" worden aangevuld met twee extra schillen namelijk "avoid detection"en "avoid engagement". Om dat te bereiken heeft DARPA de volgende doelen gesteld waaraan toekomstige GXV-T concepten moeten voldoen in vergelijking met hedendaagse zware mobiele wapensystemen:

Verminder de grootte en het gewicht met 50%.
Verminder de bemanning met de helft.
Verhoog de maximum snelheid met het dubbele.
Zorg er voor dat het wapen zich in bijna alle terreinen kan voortbewegen (95% of terrain)
Verminder de signatuur zodat tegenstanders meer moeite hebben met "detection" en "engagement".

DARPA voorziet 4 technologiegebieden waar innovatie kan bijdragen aan het realiseren van de hierboven gestelde doelen.

Verbetering mobiliteit. Pas nieuwe wiel/rups configuraties toe en gebruik nieuwe vering- en ophangingstechnieken. Maak het mogelijk dat het voertuig zich snel in alle richtingen (omnidirectional) kan verplaatsen.
Overleving door snel te reageren. Pas technieken toe om automatisch inkomende projectielen af te weren door ontwijking (dodging) en het repositioneren van de beschermingsmiddelen.
Ondersteuning van de bemanning. Vergroot de effectiviteit van de bemanning door het verbeteren van hun fysieke welbevinden, door het vergroten van hun "situational awareness" en door het toepassen van semi-autonome besturing.
Verkleining van de signatuur. De waarneembare signatuur (zicht, akoestiek, IR en EM) van het wapensysteem moet kleiner om detectie te voorkomen.

Kansen voor de Nederlandse Industrie

De radicale vernieuwing die DARPA nastreeft, biedt de Nederlandse industrie kansen. Bijvoorbeeld de doelstellingen het gewicht met 50% te verminderen en tegelijkertijd de maximale snelheid te verdubbelen. Dat kan alleen door gebruik te maken van zeer lichte maar ijzersterke materialen. De Nederlandse industrie produceert hoogwaardige kunstvezels en is daarmee al succesvol op de internationale defensiemarkt. Kunstvezels worden toegepast in helmen en kogelwerende vesten. Ook worden kunstvezels toegepast om de huidige gepantserde wapensystemen te voorzien van aanvullende lichte maar zeer effectieve bescherming.

Mobiele energievoorziening bij Defensie

Sat, 15 Aug 2015 08:23:12 GMT

In het veld hebben militairen elektriciteit nodig. Voor de wapensystemen die ze inzetten en de eigen persoonlijke uitrusting. Die elektrische energie wordt met een dieselgenerator opgewekt of komt uit batterijen. Een "dieselgenerator" is een dieselmotor die een elektrische generator aandrijft;... toch? Op de gepubliceerde infographics die het project Verbeterd Operationeel Systeem Soldaat (VOSS) weergeven, heeft de toekomstige militair een kleine "dieselgenerator" tot zijn beschikking. Een kleine "keienklopper" met het formaat van een thermosfles? Tijd voor een korte "tour d' horizon" langs de mobiele energievoorziening.

De E-lighter

In het kader van het project VOSS heeft Defensie Fokker Aerostructures opdracht gegeven voor de verdere ontwikkeling van de E-lighter met een optie op de serieproductie. Defensie voorziet een behoefte van 1500 tot 2000 stuks. Met de E-lighter kunnen de diverse elektrische gebruikers die de militair op de man draagt (communicatie apparatuur, GPS, nachtkijker, notepad en zaklantaarn etc.) van elektriciteit worden voorzien. De E-lighter maakt gebruik van diesel als brandstof. Met deze "dieselgenerator" wordt aanzienlijk bespaard op het aantal batterijen dat nodig is om de eigen apparatuur meerdere dagen van energie te voorzien. Dat vermindert het gewicht van de mee te dragen batterijen en verlicht de logistieke keten die minder voorraad hoeft aan te houden.

De E-lighter is een thermo-elektrische opwekker die gebruik maakt van het zogenaamde Seebeck-effect. Als je met een kleine vlam, zoals bij een sigarettenaansteker een zijde van twee met elkaar verbonden legeringen verwarmt, ontstaat over de uiteinden een potentiaalverschil waarmee elektrische energie wordt opgewekt. Het Seebeck-effect wordt in de techniek ook gebruikt in thermokoppels. Thermometers waarmee hoge temperaturen kunnen worden gemeten.

De dieselgenerator brandstofcel

Industrie en kennisinstituten werken al jaren aan brandstofcellen. In brandstofcellen wordt langs elektrochemische weg elektriciteit opgewekt door waterstof en zuurstof bij elkaar te brengen. Drijvende kracht achter deze ontwikkeling is het veel hogere rendement van brandstofcellen ten opzichte van andere opwekkers. Voor Defensie is daarnaast belangrijk dat brandstofcellen nagenoeg geruisloos zijn. Brandstofcellen van het type PEM worden inmiddels door de nieuwe Duitse onderzeeboten gebruikt om onder water elektriciteit op te wekken.

Voor landsystemen zijn met name brandstofcellen geschikt die waterstof uit diesel halen; logistiek immers altijd beschikbaar. Dat gebeurt met een zogenaamde dieselreformer. In 2013 hebben Defensie en de firma HYREF de CODEMO-regeling toegepast om een dergelijke brandstofcel te ontwikkelen. Dat heeft vooralsnog niet geleid tot een geschikt prototype. Op de markt zijn er inmiddels wel dieselgenerator brandstofcellen - zo worden ze in de branche genoemd- beschikbaar, maar de markt is nog erg "immature". Dat moet nog verbeteren voordat Defensie het gebruik van dergelijke brandstofcellen verder kan beproeven.

Dieselmotor-generator combinatie (gensets)

De dieselmotor wordt al meer dan 100 jaar gebruikt voor het opwekken van elektriciteit. Een robuuste verbrandingsmotor met maar één nadeel namelijk dat de installatie in "stand alone" opstelling een relatief laag rendement heeft. Veel ruimte voor verbetering is er niet meer. Een mogelijkheid is het gebruik van variërende toerentallen - normaal hebben gensets vaste toerentallen - waarbij het toerental wordt aangepast aan het gevraagde vermogen. Een andere optie is het gebruikmaken van de energie van de afvoergassenstroom om behalve de drukvulgroep ook nog een kleine extra generator aan te drijven.

Een derde mogelijkheid is het gebruik van een genset in combinatie met een batterijpakket en zonnepanelen. Afhankelijk van de energievraag over de dag en het aantal uren daglicht en zonneschijn, kan een dergelijke hybride opstelling aanmerkelijke besparingen opleveren.

Defensie vervangt de huidige gensets

Defensie doet momenteel een marktconsultatie naar het vervangen van de huidige circa 1790 mobiele gensets. Van 32 verschillende typen wordt teruggegaan naar 6 typen die variëren van 4,5 kW tot 200 kW. De 1468 nieuwe gensets moeten vanaf 2016 bij Defensie worden ingevoerd.

Wat bij de marktconsultatie opvalt, is dat Defensie de noodzaak om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen niet nadrukkelijk als uitgangspunt heeft gekozen. Dat zou de mogelijkheid om ook hybride oplossingen te introduceren dichterbij brengen. Daarmee wordt dan alvast ingespeeld op de door Defensie aangekondigde Operationele Energiestrategie.

Nieuwe dieselgeneratoren helpen Defensie brandstof te besparen

De rondgang langs de mobiele energievoorziening maakt duidelijk dat een dieselgenerator alles is waarmee uit diesel elektrische energie wordt gehaald. De dieselgenerator is een van de belangrijkste "enablers" van Defensie en de noodzaak om zoveel mogelijk elektrische energie te halen uit zo min mogelijk diesel, staat buiten kijf. Om dat mogelijk te maken moet Defensie investeren in nieuwe technieken en systemen.

In de meterkast van Defensie

Wed, 15 Jul 2015 08:28:06 GMT

Defensie gebruikt circa 0,5% van de totale energie in Nederland en is daarmee landelijk een van de grootste gebruikers. Van de energie die Defensie gebruikt, gaat 65% op aan operationele energie: diesel, kerosine en scheepsbrandstoffen. De rest, 35%, is voornamelijk gas en elektra voor de gebouwen en inrichtingen van Defensie. Voor dat gedeelte is Defensie ook gehouden aan de nationale klimaatdoelstelligen zoals een jaarlijkse afname van het energiegebruik met 2%. Hoe staat het daarmee?

Jaarverslagen Defensie over energie

In het Jaarverslag Defensie 2013 wordt geconstateerd dat de jaarlijkse energiebesparing van 2% bij onroerend goed (en dienstauto's), gemeten vanaf 2009, niet wordt gehaald. Echter, in het Jaarverslag Defensie 2014 wordt verrassend gemeld dat het energiegebruik onroerend goed met maar liefst 7,8% is gedaald en dat de doelstelling, een jaarlijkse vermindering van 1,5% (?) gemeten over de afgelopen 5 jaar, ruim wordt gehaald.

Dat is een mooi resultaat en de vlag kan uit. Het wekt wel verbazing dat het Jaarverslag Defensie 2014 dit mooie en onverwachte resultaat niet verder toelicht. Zijn die mooie besparingen te danken aan een structurele verbetering van bestaande gebouwen, het afstoten van verouderde complexen, de introductie van energiezuinige nieuwbouw? Of gewoon het gevolg van het kleiner worden van de krijgsmacht en de navenante afstoting van een groot aantal complexen? Wellicht een andere administratieve manier van het registreren van het energiegebruik? Het zou zo maar kunnen dat Defensie het zelf ook niet precies weet.

Gas en elektra.

Om gericht energie te kunnen besparen, moet een organisatie beschikken over een registratiesysteem dat de energiestromen volgt van inkoop tot verbruik. Alleen wanneer je weet hoeveel energie je gebruikt, welke vormen van energie dat zijn, door wie ze worden gebruikt en door welke factoren dat gebruik wordt beïnvloed, kun je beleid ontwikkelen en maatregelen nemen. Hoe zit het met het gebruik van gas en elektra?

Het Rijksvastgoedbedrijf is bij de Rijksoverheid Categoriemanager Energie. In vier kavels: defensie, justitie, Rijkswaterstaat en overige wordt de levering van gas en elektra aan de overheid geveild. Momenteel heeft Defensie een tweejarig contract met DELTA voor de levering van elektra en met ENECO voor levering van gas. Om meer zicht te krijgen op waar en waarvoor elektra en gas worden gebruikt, heeft Defensie de komende 8 jaar een contract gesloten met het bedrijf Ebatech. Het bedrijf installeert daarvoor momenteel op 200 grotere defensieobjecten nieuwe hoofdmeters. Op ongeveer 100 kleinere defensieobjecten wordt dat door de netbeheerders gedaan. Met die nieuwe slimme meters kan het verbruik per locatie en tijdsinterval nauwkeurig in beeld worden gebracht. Die data wordt aangeleverd aan het Energie Distributie Bedrijf (EDB), onderdeel van het Marine Instandhoudingsbedrijf, in Den Helder.

Annette Valent is hoofd van het EDB en legt uit waarom het EDB dat voor heel Defensie doet en waarom een centrale bewaking van het gebruik van elektriciteit en gas zo belangrijk is. Het EDB is een professionele organisatie die in Den Helder de schepen en walinstellingen van elektriciteit en warmte voorziet. Het opereert en beheert daartoe een kracht-warmte centrale en eigen elektriciteits- en warmtenetten. We hebben dus ervaring met het leveren van energie en met de energiemarkt en zijn daarom goed in staat om te beoordelen of de gecontracteerde energieleveranciers aan hun verplichtingen voldoen. Sinds we voor de hele defensie-organisatie het gebruik van elektriciteit en gas bewaken, besparen we gemiddeld 1,5 mln € per jaar door de facturen van de energieleveranciers kritisch en met verstand van zaken tegen het licht te houden. Daarnaast helpt het Defensie om de juiste macrogegevens te presenteren voor het Jaarverslag Defensie.

Smart metering helpt energie besparen

"Smart metering", het gebruik van die slimme meters, maakt het ook mogelijk gericht in te grijpen daar waar door gewoonte, verspilling of verouderde infrastructuur nodeloos energie verloren gaat. Daarvoor is volgens Ron Put, hoofd vakgroep bedrijfsvoering bij het EDB, wel "onderbemetering" nodig. Meters die na de hoofdmeters nauwkeuriger het energiegebruik in afzonderlijke gebouwen en werkplaatsen registreren. In de regio Den Helder, het voorzieningsgebied van het EDB, is al een hoge mate van onderbemetering gerealiseerd.

Dat leidt soms tot aanzienlijke besparingen die niets kosten. Zo bleek bij een analyse van het energiegebruik op de Marinekazerne Erfprins dat het bedrijfsrestaurant door de week en in de weekenden evenveel energie gebruikte. Ondanks dat in het weekend het bedrijfsrestaurant niet wordt gebruikt, ging de luchtbehandeling aan alsof er voor honderden mensen werd gekookt. Enkele eenvoudige aanpassingen van de tijdklokken, zoals je dat thuis ook doet met de instelling van je CV, waren voldoende om het energiegebruik stevig te verminderen. Defensie heeft volgens Ron wel de intentie om ondermetering defensiebreed uit te rollen maar wanneer dat gaat gebeuren is nog onduidelijk.

Successen die we boeken, zijn volgens Ron echter nu nog teveel afhankelijk van de betrokkenheid en inzet van individuele commandanten en medewerkers. Het zou helpen wanneer Defensie met een gerichte campagne het personeel zou aanzetten minder energie te gebruiken en om energieverspilling aan te pakken.

Helaas geen meterkast voor operationele energie

Het centraal bewaken van de de energie voor de normale bedrijfsvoering (gas en elektra) is belangrijk maar dat geldt ook voor de operationele energie. Zelfs van groter belang omdat de krijgsmacht te allen tijde moet kunnen beschikken over voldoende brandstof, cruciaal voor de operationele inzet en het voortzettingsvermogen. Toch gaat het artikel "In de meterkast van defensie" alleen over gas en elektra en niet over operationele energie. De reden is simpel: defensie heeft geen "meterkast" voor operationele energie.

Marine en luchtmacht hebben weliswaar normgebruiken voor hun hoofdwapensystemen maar die worden alleen gebruikt voor planning en budgettering. Defensie verstookt 5,5 Pèta Joules (een miljoen maal een miljard Joules) per jaar aan operationele energie maar waar die enorme hoeveelheid brandstof aan opgaat, is administratief een "black hole". Om de ambitie van Defensie om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen mogelijk te maken, is een deugdelijk registratie en administratie van die operationele energie nodig. Hopelijk zal de door de Minister aangekondigde Operationele Energiestrategie daartoe een aanzet geven.

Defensie moet groene energie "outsourcen"

Fri, 15 May 2015 08:33:23 GMT

In het overleg op 26 maart 2015 van de vaste commissie voor Defensie vroeg D66-Kamerlid mevrouw Hachchi de Minister waarom Defensie niet meedeed aan het GO-GREEN project van het Europese Defensieagentschap (EDA). De Minister beaamde het belang van het verminderen van de energieafhankelijkheid van de krijgsmacht en de wens om bij operaties steeds meer gebruik te maken van hernieuwbare bronnen. We volgen het echt op de voet, volgens de Minister, maar op een gegeven moment moet je toch goed kijken welke capaciteit je beschikbaar hebt om te participeren in bepaalde projecten.

Wat houdt het GO-GREEN project in?

GO-GREEN

In 2012 is de EDA begonnen met het GO-GREEN project. De zeven deelnemende landen: Oostenrijk, Cyprus, de Tsjechische republiek, Duitsland, Griekenland Luxemburg en Roemenië werken samen om hun militairen te voorzien van duurzame elektrische energie. Dat is volgens de EDA nodig om de Europese krijgsmachten, die grote verbruikers van energie zijn, minder afhankelijk te maken van fossiele brandstoffen en om op de kosten te besparen. Volgens de EU zijn de Europese strijdkrachten prima in staat om meer eigen duurzame energie op te wekken. Ze zijn immers in de publieke sector de grootste eigenaren van grond en gebouwen. Circa 1% van het totale oppervlakte van de Europese Unie is defensieterrein.

De werkwijze van GO-GREEN is om bij de deelnemende landen beschikbaar (defensie)land- dakoppervlakte te "verzamelen" en aan de markt aan te bieden voor verdere ontwikkeling tot zonneparken en de exploitatie daarvan. Door dergelijke vormen van publiek- private samenwerking kan Defensie haar aandeel duurzame energie vergroten zonder daar veel geld voor voorbereiding, bouw en exploitatie aan kwijt te zijn. Het eerste resultaat van GO-GREEN is een contract met een energieconsortium bestaande uit Gamma Solutions (Spanje), Schneider Electric (Frankrijk) en Hanwha Q Cells (Duitsland) om op een luchtmachtbasis op Cyprus een 5 MW piekvermogen zonnecentrale te bouwen en die gedurende 20 jaar te exploiteren.

Publiek-private samenwerking

Het idee om private investeerders uit te nodigen om op defensieterreinen duurzame energie op te wekken, is niet nieuw. Op nationaal niveau zijn in de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en andere landen al tientallen projecten gerealiseerd. Ook in Nederland zijn er bedrijven die hun brood verdienen met het financieren, ontwikkelen, bouwen en exploiteren van wind- en zonneparken; bedrijven die Defensie graag willen helpen. In het artikel "Innovatieve financiering voor Defensie" dat in de Militaire Spectator nummer 1-2015 is verschenen, wijst de auteur KTZ b.d. Jan Wind, ook op de mogelijkheden van bedrijven om op defensieterreinen groene energie op te wekken zonder dat Defensie daarvoor in de buidel moet tasten.

Waarom is het in Nederland tot nu toe nog niet gelukt zulke projecten van de grond te krijgen? Zijn er geen interessante "business cases" die voor overheid en bedrijfsleven de moeite waard zijn? In opdracht van het Ministerie van Defensie heeft Ekwadraat in 2013 een studie uitgevoerd naar de "Verduurzaming van defensie-objecten in Den Helder". In de studie wordt geconcludeerd dat bij een geschatte investering van 20 mln € - een PPS-constructie lijkt volgens Ekwadraat het meest voor de hand te liggen - in 25 jaar 60 mln € op de energierekening kan worden bespaard. Dat moet een Minister die Defensie operationeel en financieel duurzaam wil maken toch aanspreken.

In Nederland beperkt de opwekking van groene energie zich nu grotendeels tot de drie windmolens die Defensie zelf exploiteert en de zonnepanelen op het nieuwe Nationaal Militair Museum in Soesterberg. Dat is wel erg magertjes.

Beleid ontbreekt

Nederland doet niet mee aan GO-GREEN. De Minister is bang te weinig stafcapaciteit te hebben om alle dossiers voldoende aandacht te geven en "dan moet je keuzes maken". Dat gebrek aan Haagse capaciteit is ongetwijfeld een zorg. Maar juist daarom zou Defensie moeten "outsourcen" waar de industrie kan instappen; via GO-GREEN of nationaal door gebruik te maken van de kracht van de Gouden Driehoek.

Wat ook niet helpt, is dat deelname aan GO-GREEN of andere initiatieven om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen, de goede intenties van de Minister ten spijt, beleidsmatig in het luchtledige blijven hangen. De Defensie Duurzaamheidsnota 2009-2012 heeft voorlopig geen opvolger gekregen en de in 2012 aangekondigde Operationele Energiestrategie is nog steeds niet geformaliseerd. Zolang dat beleidstekort niet wordt ingevuld, kunnen er ook geen meters (en groene Kwh) worden gemaakt.

Geheime diensten over energiezekerheid

Wed, 15 Apr 2015 08:43:01 GMT

Eind april publiceerden de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) hun jaarverslagen 2014. Beide diensten werken, ieder met eigen focus en middelen, in belangrijke mate in elkaars verlengde.

Gemeenschappelijke thema’s waarbij intensief met elkaar wordt samengewerkt, zijn onder andere Jihadisme en Cybercrime.

AIVD over energie

De AIVD gaat in “De dreiging van de gordel van instabiliteit rond Europa” in op de ontwikkelingen op de Krim en in Oost-Oekraïne. De Russische agressiviteit en assertiviteit wordt met zorg bekeken. Ruslands belangrijke politieke strategie om weerstand aan het Westen te bieden, is in te spelen op Europese verdeeldheid. Dat wordt met name geprobeerd met het energiedossier.

De AIVD spreekt daarom van Ruslands “energiewapen” als centraal middel om individuele EU-lidstaten aan zich te binden door hen eenzijdig afhankelijk te houden van Russische aardgas. Het Europese energiebeleid richt zich daarentegen met name op het stimuleren van de vrije markt en verbreding van de energie naar aard en herkomst, de zogenaamde energiemix. Dat laatste ziet volgens de AIVD Rusland weer als een directe bedreiging voor zijn machtspositie.

Die machtsstrijd zien we dagelijks terug in de media zoals het door Rusland stoppen, na vermeende tegenwerking door Europa, van het South Stream project waarmee Russisch gas buiten de Oekraïne om, naar Zuid-Europa zou worden getransporteerd. Het recente onderzoek van de Europese Commissie naar het monopoliseren door GAZPROM van de Europese gasmarkt. De bezoeken van de Griekse regering aan Moskou om daar gunstige voorwaarden te krijgen voor energieleveringen. De Westerse sancties op de overdracht van olie- en gastechnologie, nieuwe Amerikaanse wetgeving die mogelijkheden van export van LNG naar Europa verruimt etc.

In die context past ook dat oud-minister van Buitenlandse zaken Frans Timmermans in zijn H.J.Schoo-lezing september vorig jaar “ Energie” als grootste Europese kwetsbaarheid aanmerkte.

MIVD (niet) over Energie

Daar waar de AIDV zich in eerste instantie richt op de binnenlandse veiligheid, houdt de MIVD zich bezig met ontwikkelingen die relevant zijn voor Defensie en Buitenlandse zaken. Dat energiezekerheid daarbij belangrijk is, staat al in de "Militair Strategische Visie 2010". Het is daarom vreemd dat in het jaarverslag MIDV 2014 wat energie betreft alleen wordt gewezen op het Chinese streven om als grootmacht zijn energie- en grondstoffenvoorziening veilig te stellen. Het leest als een terloopse opmerking over een ver-van-mijn-bed ontwikkeling.

Niets over de onvermijdelijke verschuivingen in de "grand strategy" door het Westen maar ook door Rusland om het “energiewapen” te ontmantelen dan wel slagvaardig te hanteren. De Amerikaanse en Europese inspanningen om de relaties met Iran en Cuba te verbeteren en de hernieuwde Europese pogingen om tot een gezamenlijk energiebeleid te komen, zijn daar op terug te voeren. Rusland probeert in China een nieuwe afzetmarkt voor het gas te creëren en met behulp van Turkije een alternatief voor de afgeblazen South Stream pijpleiding te ontwikkelen.

De NATO heeft in de "Chicago Summit Declaration" (2012) aangegeven dat een betrouwbare aanvoer van energie en een diversificatie van leveranciers en brandstoffen van "Critical Importance" is. Daartoe moet volgens die verklaring ook de energie-efficiëntie van de eigen krijgsmachten verbeteren. De NATO beschikt daarvoor sinds 2013 in Vilnius Litouwen over een Energy Security Centre of Excellence (ENSEC COE). Het "The Hague Centre of Strategic Studies" (HCSS) heeft in 2014 in opdracht van het Ministerie van Defensie het rapport “No Blood for Oil” gepubliceerd dat Nederland oproept om haar energiezekerheid te versterken. Defensie moet daar volgens het rapport een nadrukkelijker rol in spelen.

Nederland is in het grote (energie)pokerspel ook geen onbelangrijke speler. Het heeft met de wereldhaven Rotterdam de grootste oliemarkt van de wereld. De overheid wil de geweldige gasinfrastructuur waarover Nederland beschikt, ontwikkelen tot de “gasrotonde” van Europa. Shell, een van de grootste energieconcerns in de wereld, heeft Nederland als thuisbasis.

Energie als gamechanger voor Defensie

Het wekt natuurlijk enige verbazing dat de AIVD zich wel met de gevolgen van energiezekerheid bezighoudt als uitvloeisel van het conflict in de Oekraïne, en de MIVD niet. Alsof de grote geopolitieke veranderingen en economische gevolgen die het energiewapen de komende jaren te weeg gaat brengen, aan Defensie voorbij gaan. Een grondige analyse door de MIVD van "energie als een gamechanger" helpt Defensie zich voor te bereiden op een toekomst waar de beschikbaarheid van voldoende energie een steeds groter veiligheidsrisico wordt.

Een nieuwe energieneutrale kazerne

Sun, 15 Mar 2015 09:48:54 GMT

De Michiel Adriaanszoon de Ruyterkazerne

Begin 2015 is de vooraankondiging gedaan voor een raamovereenkomst die bestaat uit het ontwerpen, bouwen, leveren van facilitaire diensten, leveren van middelen, onderhouden, financieren en ter beschikking stellen van de nieuwe Michiel Adriaanszoon de Ruyterkazerne. De nieuwe kazerne wordt in Vlissingen gebouwd en bestaat uit een buitendijksgebied dat deel uitmaakt van de zeehaven en het voormalige Olau terrein, en een binnendijksgebied voor huisvesting en trainingsfaciliteiten. De nieuwe kazerne zal worden gebruikt door circa 1800 militairen van het Korps Mariniers. Het vervangt de huidige Van Braam Houckgeest Kazerne in Doorn en het Logistiek Centrum in Maartensdijk. Dit jaar zal worden gebruikt voor consultatie van en informatie aan de geïnteresseerde contractpartijen. In het 4de kwartaal van 2015 zal de definitieve aankondiging worden gepubliceerd.

Investeren in een energieneutrale kazerne

In het gepubliceerde "Ambitiedocument" erkent Defensie dat de krijgsmacht binnen de rijksoverheid veruit de grootste energieverbruiker is en dat dat verplichtingen schept met het oog op het Nationaal Energie Akkoord. Het Ministerie van Defensie heeft daarom het voornemen om van de nieuwe marinierskazerne een bijna energieneutraal complex te maken. Die energieneutraliteit betreft de gebouwgebonden energie, inclusief de benodigde energie voor de opwekking en distributie van warmte en koude. Bij de ontwikkeling van het project zal de "Greendeal Aanpak Duurzaam GWW" worden gevolgd. Een werkwijze die door het samenwerkingsverband van opdrachtgevers (waaronder de overheid), opdrachtnemers in grond-weg-waterbouw en kennisinstellingen is ontwikkeld om de bouwsector duurzamer te maken.

Omdat de toekomstige contractant voor zowel de bouw als de exploitatie verantwoordelijk wordt, zal het energieneutraal maken van de gebouwde omgeving de bijzondere aandacht vragen. Enerzijds moet er flink in technische installaties worden geïnvesteerd anderzijds kan over de duur van het contract (25 jaar na ingebruikneming) flink op de energierekening worden bespaard. In de gebouwde omgeving heeft de afgelopen jaren een technische revolutie plaatsgevonden en is energieneutraal bouwen technisch inmiddels mogelijk. Door de gekozen publiekprivate samenwerking voor realisatie en exploitatie wordt ook een goede afweging tussen investeringen en exploitatiekosten mogelijk.

Energieneutrale gebouwen ontstaan door een combinatie van ontwerp, gebruik van materialen en technische installaties. Als er daarnaast voor het opwekken van duurzame energie ook "stand alone" installaties worden aangelegd, zijn er veel mogelijkheden. De nieuwe kazerne beschikt immers ook over veel buitenruimte. Daarnaast is de locatie aan de kust zeer geschikt voor de opwekking van wind-en zonne-energie. Bovendien is de Westerschelde aangemerkt als proefgebied voor het opwekken van getijdenenergie.

In het Ambitiedocument staat dat de nieuwe kazerne ook een "brandstofpomp" krijgt. Met het oog op het door de overheid gepromote elektrisch rijden, ligt het voor de hand de "brandstofpomp" ook te voorzien van een aansluiting om elektrische voertuigen op te laden.

Doorkijken naar de operationele omgeving

Beleidsmatig is er verschil tussen energie voor de normale bedrijfsvoering en operationele energie voor training, gereedstellen en inzet van operationele eenheden. Op de nieuwe kazerne vinden huisvesting en oefening/training op het zelfde terrein plaats. Er zijn dus raakvlakken tussen de "normale" energie en de operationele energie. Kunnen die raakvlakken worden gebruikt om de "logistic footprint" bij operationele inzet kleiner te maken?

In de toekomst zal die operationele inzet steeds vaker plaatsvinden vanaf compounds die voor een groot deel in hun eigen energie moeten voorzien. Dat is nodig om minder afhankelijk te worden van de kwetsbare en ononderbroken aanvoer van fossiele brandstoffen. Defensie werkt aan oplossingen maar er is nog een lange weg te gaan.

Hoewel het Ambitiedocument dat niet als doel heeft, kan de energie-infrastructuur van de nieuwe kazerne bijdragen aan verbeteringen in het operationele domein. Met name wanneer de kazerne wordt voorzien van kleinschalige semi-permanente duurzame "stand alone" systemen voor het opwekken van zonne-en windenergie, het opslaan van energie, het produceren van water of het afvoeren en verwerken van reststoffen. Bij oefeningen en trainingen kunnen die installaties dan in het kader van de logistieke ondersteuning naar het oefenterrein worden verplaatst. Wanneer de installaties hun nut bewijzen, kunnen ze in de toekomst voor de duur van een missie, van de kazerne naar een inzetgebied worden gebracht.

Met het voornemen om een bijna energieneutrale kazerne te realiseren, omarmt Defensie nieuwe bouw- en energietechnieken: nieuwe concepten en duurzame oplossingen die bijdragen aan de nationale energie- en klimaatdoelstellingen. Met nog een extra (ambitie)stap, kan de nieuwe kazerne ook bijdragen aan het minder energieafhankelijk worden van eenheden die vanaf compounds worden ingezet.

Krijgsmacht op hoogspanning

Sun, 15 Feb 2015 09:53:29 GMT

Hoogspanning als walvoeding voor schepen

De Internationale Maritieme Organisatie (IMO) en grote havensteden zetten zich al jaren in voor "cold ironing". Daarmee wordt bedoeld dat zeeschepen na binnenkomst overgaan op "stroom van de wal" en hun eigen dieselgeneratoren afzetten. Dat voorkomt veel luchtvervuiling in de toch al zwaar belaste havengebieden. Dat is nog niet zo eenvoudig omdat schepen en kades daarvoor wel de nodige voorzieningen en infrastructuur moeten hebben. Daarbij moet de elektriciteit uit het normale distributienet (380V, 50Hz) eerst worden omgezet voordat het geschikt is voor het gebruik door zeeschepen (440V, 60Hz).

De Nieuwe Haven in Den Helder beschikt al sinds de aanleg in de jaren Vijftig over walaansluitkasten met 440V, 60Hz. Marineschepen gaan na binnenkomst dan ook over op "stroom van de wal". Dat bespaart wachtsvolk en vermindert de onderhoudslast omdat er minder dieselgeneratoren draaien. Bovendien is het centraal opwekken van elektriciteit vaak energie-efficiënter dan de decentrale opwekking aan boord van de binnenliggende schepen. Zeker wanneer gebruik wordt gemaakt van een kracht-warmte station, zoals op de Nieuwe Haven, waar het warme koelwater wordt gebruikt voor de verwarming van een groot aantal gebouwen.

Stroom van de wal heeft veel voordelen maar met het steeds groter worden van de schepen, wordt het trekken en aftuigen van de kabels bij aankomst en vertrek een steeds grotere werklast. Om de grootste schepen (Zr.Ms. Rotterdam. Zr.Ms. Johan de Witt en JSS Karel Doorman) van walstroom te voorzien, zijn 12 manuren en een kraan nodig om de kabels aan boord te krijgen. Sinds kort beschikt de Nieuwe Haven echter over drie aansluitposities waar die schepen kunnen inpluggen op een 6600 Volt (6,6kV) voorziening. Dat is letterlijk "inpluggen" omdat de 32 laagspanningskabels die nu nodig zijn, worden vervangen door één hoogspanningskabel met één stekker; een forse stekker, maar toch. Mooi meegenomen is dat deze schepen zelf een 6,6 kV voortstuwingsinstallatie hebben en dus eigen personeel (werklast nog maar 2 manuur) hebben dat bevoegd is de noodzakelijke handelingen te verrichten.

Hoogspanning op kampementen

Het gebruik van de 6,6 kV walaansluiting heeft praktische voordelen maar het gebruik van hoogspanning bij transport van elektrische energie vermindert ook de verliezen. Niet voor niks gebruikt het landelijk hoogspanningsnet een voltage van 380 kV. Kan het gebruik van hoogspanning Defensie ook op andere terreinen helpen energie te besparen en zo bijdragen aan de Operationele Energiestrategie?

Door de Nederlandse Defensie Academie en de Koninklijke Landmacht is enige tijd geleden onderzoek gedaan naar mogelijkheden om de logistieke "foot print" bij expeditionair optreden te verminderen. Daar is met name ook gekeken naar de mogelijkheden om de energievoorziening energie-efficiënter in te richten. Op grotere kampen (meer dan 250 militairen) staat een paar megawatt (MW) aan geïnstalleerd vermogen en moeten enkele honderden meters worden overbrugd tussen de dieselgeneratoren en de gebruikers. Traditioneel bestaat de energie-infrastructuur op kampen uit een aantal met elkaar verbonden dieselaggregaten en een laagspanningsnet.

Conclusie was dat het de moeite loont om in grotere tijdelijke kampen (gebruiksduur tussen 6 maanden en twee jaar) en semi-permanente kampen (gebruiksduur langer dan 2 jaar) een "power plant" (dieselaggregaten in combinatie met kracht-warmtekoppeling, energie-opslag, gebruik duurzame energie) te bouwen met een hoogspanningsnet. Niet alleen zijn de investeringskosten 50% lager dan bij de aanleg van een laagspanning distributienet maar er wordt ook 25% op de brandstof bespaard. Zo'n energie-infrastructuur moet echter wel door gespecialiseerd personeel van de Genie worden ontworpen, gebouwd en bediend.

Investeren in grotere en efficiëntere energie-opwekking en distributie ligt voor de hand zeker wanneer in de toekomst vanaf dergelijke kampen elektrisch aangedreven voertuigen worden ingezet. Voordeel is dat met het gebruik van dergelijke voertuigen de totale energiebehoefte van het kamp aanzienlijk vermindert. Elektrisch rijden maakt momenteel in de civiele sector een spectaculaire ontwikkeling door. Innovatie en technieken die uiteindelijk ook in het militaire domein hun weg zullen vinden.

Defensie haakt aan bij innovatieve ontwikkelingen

Nieuwe "Advanced E-power" is vaak energie-efficiënter dan de gebruikelijke verbrandingsmotor. Relatief zal daarom de vraag naar elektrische energie toenemen ten opzichte van vloeibare brandstoffen voor verbrandingsmotoren. Een ontwikkeling die "elektrificering" wordt genoemd. Om dat mogelijk te maken investeren overheid en netbeheerders momenteel ook veel in de vergroting en verbreding van het landelijk hoogspanningsnet.

Dat Defensie ook gebruik gaat maken van hoogspanning voor transport en distributie van grotere elektrische vermogens, past daarom in een veel bredere ontwikkeling.

Armpje-drukken met de olie-prijsj

Sat, 15 Nov 2014 13:40:31 GMT

Waarom daalt de prijs van olie?

Al enige weken breken analisten en commentatoren zich het hoofd over de sinds deze zomer gestaag dalende olieprijzen. De prijs van een vat ruwe olie was de afgelopen 4 jaar ongeveer 115 $ per barrel maar is de afgelopen maanden gestaag gezakt tot rond de 80 $ per barrel. Voor lagere prijzen pleiten de aanhoudende zwakke wereldeconomie, het op de markt komen van de Amerikaanse schalie-olie en het sneller dan verwacht weer op gang komen van Libische olie-export. Aan de andere kant zouden de onrust in het Midden-Oosten en het conflict in Oost-Oekraine de prijs juist moeten opdrijven. Daarenboven neemt de onderliggende vraag naar olie door het groeien van de wereldbevoling en de toenemende welvaart, nog steeds toe.

De sterke daling van de olieprijzen kent winnaars en verliezers. Landen die erg afhankelijk zijn van olie-en gasimporten hebben baat bij lagere olieprijzen (volgens een vuistregel leidt een daling van de olieprijs met 10% tot een extra economische groei van 0,1%). Voor olie-exporterende landen zijn de dalende olie-inkomsten een hard gelag. Met name voor overheden die voor hun eigen inkomsten erg afhakelijk zijn van hoge olieprijzen zoals Rusland, Iran en Venuzuela. In eerste instantie in landen waar het "break-even point" waarbij de olie wordt gewonnen, relatief hoog ligt zoals bijvoorbeeld in Rusland (90$ - 100$ per barrel). De Russische economie leidt nu al zichtbaar onder de lage olieprijs en Russische autoriteiten sluiten aanpassingen in de overheidsfinanciën inmiddels niet uit.

De vraag is of hier slechts een verstoring van vraag-en-aanbod aan de orde is of dat er andere oorzaken zijn.

Geo-politiek en enegie

In zijn boek "THE OIL CARD; Global Economic Warfare in the 21ste Century" (2009) stelt de auteur James R. Norman dat in de tweede helft van de jaren Tachtig de Verenigde Staten en Saudia Arabië de prijzen kunstmatig laag hielden om de stagnerende Sovjet economie verder in de verdrukking te brengen. Een plausibele verklaring omdat De Verenigde Staten toen grotendeels (ook) zelfvoorzienend was en Saudia Arabië veruit de grootste exporteur van ruwe olie was. Het aanbod was groot en de prijzen laag. Dertig jaar later ziet de energiemarkt er natuurlijk heel anders uit maar zou zo'n zelfde geo-politiek "armpje-drukken" opnieuw een rol spelen? Dr. John C. Hulsman, een senior columnist bij City A.M. vermoedt van wel. Hij wijst daarbij op het ontbreken van enig initiatief van Saudi Arabië om binnen de OPEC te komen tot afspraken om de produktie te verminderen.

Op 11 september jongstleden sprak John Kerry, de Amerikaanse Minister van Buitenlandse zaken met Koning Abdullah. Er wordt inmiddels naar hartelust gespeculeerd over welke afspraken daar zijn gemaakt over de olieprijs.

Wat te bereiken met een lagere olieprijs?

Waarom zouden de Verenigde Staten en Saudi Arabië de prijs van de olie kunstmatig laag willen houden? Als energie-exporterende landen hebben ze daar natuurlijk zelf ook nadeel van. Hulsman wijst op twee mogelijke redenen.

De eerste reden kan een puur commerciële "John D. Rockerfeller Gambit" zijn. De Amerikaanse olie-tycoon had indertijd zo'n kapitaal achter de hand dat hij de olie net zo lang onder de kostprijs verkocht tot zijn concurrenten falliet waren. Saudi Arabië kan met zijn grote kapitaalbuffers en relatief goedkope olie zijn marktaandeel beschermen tegen het op de markt komen van nog meer schalie-olie. De door fracking gewonnen schalie-olie is immers relatief duur en zou de lage prijzen niet lang kunnen volhouden.

De tweede reden ligt volgens Hulsman meer voor de hand en is van geo-politieke aard. De Verenigde Staten en Saudi Arabië zien mogelijk een kans om twee rivalen op het wereldtoneel: Iran en Rusland, in het nauw te brengen. Saudi Arabië is er op gebrand Iran te straffen voor haar aanhoudende steun aan het Assad-regime. Voor de Verenigde Staten is het een mogelijkheid om Iran te dwingen nu eindelijk akkoord te gaan met de nucleaire deal waar het Westen al zo lang op aandringt.

Ruslands steun aan Assad is Riyad een doorn in het oog en het Westen maakt zich grote zorgen over de Russische agressie in Oost-Oekraine. De angst voor verdere escalatie en de beperkte mogelijkheden om met de huidige sancties Rusland in toom te houden, noodzaken in de ogen van de Verenigde Staten drastische maatregelen. Voor Rusland dat voor haar overheidsfinanciën grotendeels (circa 70%) afhankelijk is van de opbrengsten van de export van olie en gas, zou dat op termijn een ernstige bedreiging kunnen worden.

Er wordt inmiddels reikhalzend uitgeken naar de volgende vergadering van de OPEC op 27 november. Gaat de OPEC onder aanvoering van Saudi Arabië de produktie knijpen om de olieprijs te steunen of blijft het bij vage verklaringen en halfslachtige maatregelen?

Gevolgen voor de langere termijn

Voorlopig heeft de consument het voordeel van de lagere prijzen aan de pomp; goed voor de portemonnee en de economie. Maar wanneer de olieprijs de weg naar de normale markt van vraag-en-aanbod terugvindt, wordt de rekening gepresenteerd. De olieproducerende landen zullen de gederfde inkomsten proberen terug te verdienen. Daarenboven zullen upstream investeringen die volgens het IEA broodnodig zijn om in de toekomst de oliewinning te waarborgen, mogelijk nog langer op zich laten wachten. De olie-prijs zal onheroepelijk weer (sterk) stijgen.

Defensie kan veel meer eigen energie opwekken

Wed, 15 Oct 2014 12:54:22 GMT

Het Ministerie van Defensie loopt achter met duurzame energie

In verschillende landen wekt de krijgsmacht uit welbegrepen eigenbelang zelf duurzame energie op. Zo heeft het Amerikaanse leger zich tot doel gesteld in 2025 25% van de gebruikte energie uit duurzame bronnen te halen. In Duitsland wil de Bundeswehr in 2020 20% van de gebruikte warmte en elektrische energie duurzaam opwekken.

Defensie wekt in Nederland nu met 3 windmolens in Coevorden en enkele kleinere zonne-energie installaties nog maar 5% van de gebruikte elektrische energie duurzaam op. Voor de grootste gebruiker van energie bij de overheid is dat een mager resultaat. In de Defensiebegroting 2015 zijn echter geen financiële middelen begroot om dat aandeel te vergroten.

Potentieel aan duurzame energie

In 2013 heeft het onderzoeksbureau BOSCH & VAN RIJN in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu onderzoek gedaan naar het "Opwekkingspotentieel duurzame energie op rijksgronden en -gebouwen". Uit het onderzoek blijkt dat de Dienst Vastgoed Defensie met alle kazernes, oefenterreinen, vliegvelden en havens aanmerkelijk kan bijdragen aan het vergroten van het Nederlandse aandeel duurzame energie.

In dat zelfde jaar heeft Ekwadraat in opdracht van het Ministerie van Defensie een onderzoek gedaan naar het "Verduurzamen defensieobjecten Den Helder". Het onderzoek geeft aan dat met een investering van maximaal 20 mln € in een combinatie van ondiepe geothermie, zonne-energie en kleinschalige biovergisting gecombineerd met het rijden op zonne-energie en biogas, in 25 jaar 60 mln € aan energiekosten worden bespaard.

De 100 mln € die Defensie er vanaf 2015 bij krijgt, gaan helaas niet naar investeringen voor het zelf opwekken van duurzame energie. Is dat een showstopper of zijn er andere manieren om de noodzakelijke investeringen te doen?

Publiek-Private Samenwerking (PPS)

In Duitsland zoekt het G.E.B.B, het agentschap dat namens de Bundeswehr de infrastructuur beheert, nadrukkelijk naar private investeerders en samenwerking met lokale overheden om meer duurzame energie op te wekken. Voorbeeld: op de vliegbasis Wittmund in Ostfriesland is voor 20 jaar 20.000 vierkante meter dakoppervlak verpacht aan een bedrijf dat er zonnepanelen op plaatst.

Het "Office of Energy Initiatives" (OEI) is voor het Amerikaanse leger verantwoordelijk voor de ontwikkeling, de realisatie en het toezicht op alle privaat gefinancierde projecten groter dan 10 MW. In de afgelopen drie jaar is al voor 175 MW aan projecten gerealiseerd en zit er nog voor 500 MW aan plannen in de pijplijn. Voorbeeld: op de basis Fort Drum NY staat een 28 MW biomassa centrale. Defensie neemt 20 jaar electriciteit af van eigenaar ReEnergy.

De andere Amerikaanse krijgsmachtdelen hebben gelijksoortige projecten.

Kansen voor duurzame energie bij Defensie met PPS

Het Ministerie van Defensie is een voorstander van toepassing van PPS om effectiever met de financiële middelen om te gaan. In Nederland zijn er bedrijven die met PPS-constructies Defensie willen helpen met het besparen van energie en het opwekken van duurzame energie. Op een of andere manier is het er nog niet van gekomen.

In het licht van de politieke zorgen dat het Nationaal Energieakkoord (14% duurzame energie in 2020 en 16% in 2023) niet wordt gehaald, moet nadrukkelijker dan voorheen worden gekeken hoe Defensie en bedrijfsleven daar samen een bijdrage aan kunnen leveren.

Zr.Ms. Karel Doorman: een indrukwekkende energiereus.

Wed, 15 Oct 2014 12:49:25 GMT

Energiebesparing in de ontwerpfase mogelijk maken

De derde pijler onder de Amerikaanse Operationele Energie Strategie is "More capability, less costs: Build energy security into future Forces". Met andere woorden: door in de ontwerpfase energie-efficiënte systemen te introduceren, wordt de krijgsmacht in de toekomst minder afhankelijk van fossiele brandstoffen. Bij het ontwerp van Zr.Ms. Karel Doorman, het indrukwekkende nieuwe "Joint Support Ship" van Defensie, heeft "energie-efficiency" helaas nog geen grote rol gespeeld. Dat is jammer want met een totaal geïnstalleerd vermogen van 26 MW zetten besparingen natuurlijk al snel zoden aan de dijk.

Toch zal Zr.Ms. Karel Doorman door de introductie van nieuwe technieken waarschijnlijk energie-efficiënter zijn dan de qua omvang gelijke maar oudere schepen zoal bijvoorbeeld Zr.Ms. Rotterdam en Zr.Ms. Johan de Witt. Laten we de energiebalans van het schip eens proberen op te maken

Winst

Zr.Ms. Karel Doorman heeft, zoals ook de Rotterdam en de Johan de Witt, een diesel-elektrische voortstuwing. De 5 dieselgeneratoren wekken elektrische energie op voor zowel de voortstuwing (18 MW) als voor alle licht- en krachtinstallaties. Een inmiddels gangbare energie-efficiënte configuratie voor schepen die naast het voortstuwingvermogen een relatief groot vermogen nodig hebben voor hun licht- en krachtinstallaties zoals bijvoorbeeld ook cruise- en baggerschepen.

In de ontwerpfase is er uit financiële overwegingen voor gekozen de maximale snelheid te verlagen van 20 knopen naar 18 knopen. Over het hele vaarprofiel gemeten, zal dat ook tot een lager brandstofgebruik leiden.

Een aanzienlijke energiebesparing is gerealiseerd door alle grote elektromotoren voor de brandblus-, brandstof-, balast-, koudwatercirculatiepompen en de boegschroeven te voorzien van "frequency drivers" waarmee de toerentallen worden aangepast aan de hoeveelheid verpompte vloeistof.

Verlies

Besparingen die zijn gerealiseerd, zijn voor een deel weer teniet gedaan door nieuwe systemen die nodig zijn om aan internationale regelgeving te kunnen voldoen zoals de balastwaterbehandelingsinstallatie en de bioreactorinstallatie waarmee balastwater en afvalwater schoon en onbeperkt overboord kunnen worden gepompt.

Ook de introductie van kantoorautomatisering, digitale werkplekken en nieuwe interne communicatiesystemen vragen om meer vermogen dan voorheen.

Gemiste kansen

Teleurstellend is dat in de projectfase geen budget is gevonden om op grote schaal moderne LED-verlichting aan te brengen. Op een paar ruimten na, is TL-verlichting nog de standaard. Een gemiste kansen om energie te besparen omdat de verlichting aan boord nog 40 jaar 24/7 zal blijven branden.

Jammer is ook dat op geen enkele manier aan "waste heat recovery" wordt gedaan. Daarmee gaat zo'n 60% van de potentieel beschikbare energie verloren via de afvoergassen en het koelwater van de dieselmotoren. Met name nu moderne diesel-elektrische "power plants" aan boord steeds meer lijken op kleine landcentrales, ligt toepassing van kracht-warmtekoppeling zoals wordt gebruikt voor stadsverwarming, voor de hand. Scheepsverwarming en warm water wordt nu door twee CV-ketels geleverd maar hadden voor een groot deel uit de beschikbare restwarmte kunnen worden gehaald.

Nog veel te winnen door nieuwe systemen en technieken.

Vervoer over water is de meest energie-efficiënte wijze van transport. Dat geldt ook bij de inzet van wapensystemen. Toch is er nog veel te winnen. In 2009 publiceerde de European Defence Agency (EDA) de studie "EDA OVERALL PLATFORM ENERGY STUDY" waarin vier verschillende typen marineschepen werden onderzocht. Meer dan 100 verschillende nieuwe technieken werden beoordeeld op hun potentieel om brandstof te besparen. Een aanzienlijk deel daarvan is inmiddels commercieel beschikbaar.

Op de International Naval Engineers Conference (INEC 2014) die dit voorjaar van 22 tot 24 mei in Amsterdam werd gehouden, werden een flink aantal relevante "papers" gepresenteerd in de sessies "Green Ship", "Waste Heat Recovery" en "Ship Design". Technische ontwikkelingen die bijdragen aan het minder afhankelijk worden van marineschepen van fossiele brandstoffen.

Zr. Ms. Karel Doorman is in alle opzichten een indrukwekkend schip en een aanwinst voor Defensie. Een uniek ontwerp waarmee de Defensie Materieel Organisatie en de Nederlandse industrie hun scheppende en innovatieve kracht opnieuw aantonen. Wanneer in de ontwerpfase echter meer aandacht was besteed aan de introductie van energie-efficiënte systemen en technieken, had Defensie ook een stap vooruit kunnen zetten in "Build energy security into future forces".

IESMA 2014 in Vilnius

Fri, 15 Aug 2014 13:11:05 GMT

This is a subtitle for your new post

The body content of your post goes here. To edit this text, click on it and delete this default text and start typing your own or paste your own from a different source.

Energy Efficiency Design Index voor marineschepen

Thu, 15 May 2014 13:15:09 GMT

IMO-regelgeving voor CO2-uitstoot van zeeschepen

Transport over water is energie-efficiënt en draagt in belangrijke mate bij aan de wereldhandel. Zeeschepen zijn ook verantwoordelijk voor circa 3% van de uitstoot van broeikasgassen. Om die uitstoot te verminderen heeft de International Maritime Organisation (IMO), die namens de Verenigde Naties verantwoordelijk is voor de internationale regelgeving op zee, de Energy Efficiëncy Design Index (EEDI) geïntroduceerd. Nieuwe zeeschepen moeten vanaf 1 januari 2013 energie-efficienter zijn dan op grond van de EEDI voor een schip van die grootte en met die transitsnelheid gebruikelijk was.

Naarmate de tijd vordert, zal de energie-efficiency moeten toenemen. In 2025 moeten nieuwe schepen daardoor 30% minder CO2 uitstoten. De EEDI zal van toepassing zijn op circa 70% van de zeeschepen. Schepen met niet-standaard voortstuwingen zoals bij gebruik van gasturbines, dieselelektrische systemen en hoofdvaart-kruisvaart combinaties vallen niet onder de EEDI. Ook marineschepen zijn formeel van toepassing uitgezonderd.

Maar ook overheden willen dat Defensie bijdraagt aan het terugdringen van klimaatverandering. Daarenboven moeten krijgsmachten zich voorbereiden op een toekomst met veel minder fossiele brandstoffen. Kunnen marines ook een EEDI invoeren?

War ship EEDI als startpunt voor energie-efficiëntere fregatten

Op de International Naval Engineers Conference 2014 (INEC 2014) die van 20 tot 22 mei in Amsterdam werd gehouden, werd door LCDR B.W. Michalchuk en Professor R.W.G. Bucknall (University College London) een paper gepresenteerd met de titel " CO2 reduction design strategies for naval ships". Zij presenteerden een variant van de EEDI voor marineschepen. In de "war ship EEDI" zijn voor een groot aantal marineschepen die tussen 1999 en 2010 zijn gebouwd de verhouding uitgerekend tussen het gebruikte vermogen gedeeld door waterverplaatsing en transitsnelheid. Uitgezet in een referentielijn wijkt het resultaat niet zoveel af van de IMO EEDI.

In hun onderzoek is ook gekeken naar de verschillende mogelijkheden om nieuwe schepen energie-efficiënter te maken door toepassing van verlaging van de transit snelheid, andere motoren, hybride configuraties, vormoptimalisatie, toepassing biobrandstoffen etc. Hoewel het variërende vaarprofiel van marineschepen toepassing van sommige van die technieken moeilijker maakt dan bij koopvaardijschepen, zijn de onderzoekers van mening dat het tijdschema dat de IMO voor de EEDI hanteert, ook op marineschepen kan worden toegepast. Marineschepen die na 2025 worden gebouwd, moeten dan 30% energie-efficiënter zijn dan op grond van de war ship EEDI gebruikelijk was. Met andere woorden: aannemende dat de energie-efficiëncy van de huidige M- en LCF-fregatten min of meer aan de index voldoet, moet het normdaggebruik van de nieuwe generatie Nederlandse fregatten 30% lager kunnen.

Door toepassing van de war ship EEDI kan de Koninklijke Marine een goede eerste stap zetten bij het streven naar het verminderen van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen.

Meer geld? Investeer in energie-efficiënte wapensystemen!

Tue, 15 Apr 2014 13:19:19 GMT

Meer geld voor Defensie?

Diverse politici hebben de afgelopen weken opgeroepen om meer geld uit te trekken voor Defensie. Na twee decennia bezuinigen en afslanken is dat een welkom geluid. Directe aanleiding is de Russische inmenging in de Oekraïne en de zorgen dat Europa daar met sancties alleen geen vuist tegen kan maken. Daarvoor is het te afhankelijk van Russisch olie en gas. Daarmee wordt gelijk een ongemakkelijke waarheid duidelijk. Europa kan zijn militair potentieel wel weer opbouwen maar als die schepen, vliegtuigen en tanks voor een aanzienlijk deel afhankelijk zijn van Russische energie, heeft het weinig zin.

Schaarste aan energie is een veiligheidsrisico.

In de "Chicago Summit Declaration" (2012) stelt de NAVO al dat voor het bondgenootschap een vaste en betrouwbare aanvoer van energie en een diversificatie van leveranciers en brandstoffen van "critical importance" is. Daartoe moeten volgens diezelfde verklaring de NAVO-strijdkrachten ook hun eigen energie-efficiency verbeteren. De afhankelijkheid van fossiele brandstoffen is nu te groot. Dat ondermijnt de inzet bij expeditionair optreden, kost levens en enorm veel geld.

Ook in de nota "In het belang van Nederland" van de regering (2013) wordt in het hoofdstuk "De strategische omgeving" gewezen op ingrijpende economische gevolgen bij verstoring van de aanvoer van grondstoffen -met name ook energie- en goederen, ook voor Nederland. Het beveiligen van aanvoerroutes, het beschermen van vitale infrastructuur en het bevorderen van de stabiliteit, kunnen die risico's, volgens de nota, verminderen. Het is voor het eerst dat de minister van Defensie dit veiligheidsrisico zo nadrukkelijk benoemt. Tot welke heroriëntatie dit nieuwe inzicht bij Defensie leidt, blijft in "In het belang van Nederland" nog onduidelijk.

Energie-efficiënte wapensystemen nodig.

Veel meer geld voor Defensie, hoe noodzakelijk en gewenst ook, zal er niet van vandaag op morgen zijn. Als het beschikbaar komt, moet het wel intelligent worden geïnvesteerd. Met alleen "meer van het zelfde" schieten we te weinig op. Defensie heeft innovatieve wapensystemen nodig die aanmerkelijk minder energie gebruiken dan de huidige energieverslindende wapensystemen. Wapensystemen die ook meer dan de bestaande systemen kunnen bijdragen aan het zekerstellen van de vrije toegang tot voor welvaart belangrijke grondstoffen.

Om dat beleidsmatig te onderbouwen werkt Defensie onder andere aan een Operationele Energie Strategie. Op het tweede Symposium Operationele Energie dat door de NIDV in samenwerking met Defensie op 27 maart 2014 op de Prinses Margriet Kazerne in Wezep werd gehouden, lichtte Defensie een tipje van de sluier. In stappen tot 2030 en tot 2050 moet de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen met tientallen procenten verminderen. Op de compounds moet duurzame energie op den duur in de totale energiebehoefte kunnen voorzien.

Daarmee wordt de krijgsmacht niet alleen, zoals de minister van Defensie ambieert, operationeel en financieel duurzamer, maar ook geloofwaardiger om de Russische opdringerigheid het hoofd te bieden.

Het HCSS rapport "NO BLOOD FOR OIL

Tue, 01 Apr 2014 13:28:55 GMT

"In het belang van Nederland"

In de Defensie nota "In het belang van Nederland" wordt in het hoofdstuk "De Strategische omgeving" gewezen op de ingrijpende economische gevolgen bij verstoring van de aanvoer van grondstoffen en goederen, ook voor Nederland. Het beveiligen van de aanvoerroutes, het beschermen van de vitale infrastructuur en het bevorderen van de stabiliteit in staten en regio's, kunnen die risico's volgens de nota verminderen. Het is voor het eerst dat de Minister van Defensie dit veiligheidsrisico zo nadrukkelijk heeft benoemd. Tot welke heroriëntatie, prioriteiten en keuzes dit nieuwe inzicht bij Defensie leidt, blijft in "In het belang van Nederland" nog onduidelijk.

"NO BLOOD FOR OIL?

In Januari 2014 heeft het The Hague Centre for Strategic Studies een studie gepubliceerd naar de strategische gevolgen voor Nederland nu de energiemarkt verandert. De studie met de wat omineuze titel "NO BLOOD FOR OIL?" constateert net als "In het belang van Nederland" dat de toenemende schaarste aan energie en andere natuurlijke hulpbronnen (metalen, mineralen water en voedsel) een veiligheidsrisico vormen. Er zijn producerende landen die hun positie versterken door de vrije handel in die schaarse grondstoffen te beperken. Er zijn consumerende landen die proactief en ten koste van die vrije handel hun behoefte zeker stellen.

In het in opdracht van het Ministerie van Defensie gemaakte rapport richt het HCSS zich met name op energie. Daar dringen zich de problemen nu het meeste op. Nu de Verenigde Staten steeds minder afhankelijk worden olie en gas uit het Midden Oosten, zal Europa nadrukkelijker dan voorheen worden geconfronteerd met de onrust in Noord Afrika en het Israëlisch-Palestijnse conflict. Daarenboven zal Nederland als een belangrijker speler op de Europese energiemarkt met name last hebben van een onzekere energiemarkt.

Rol van de Krijgsmacht

In het rapport wordt de strategische gevolgen van de veranderingen op de energiemarkt in kaart gebracht. Er wordt beschreven hoe die veranderingen de afgelopen jaren het veiligheidsdenken bij de Nederlandse overheid hebben beïnvloed. Vervolgens wordt aangegeven wat de rol van de krijgsmacht kan zijn om die strategische belangen te beschermen. Het rapport onderscheidt voor Defensie drie aandachtgebieden namelijk:

landen met anocratische regimes met grote voorraden schaliegas als katalysator voor verstoring zoals Algerije, Rusland en Venezuela;
landen met een zwakke overheid waar Nederlandse bedrijven aktief zijn zoals Egypte, Algerije en Nigeria;
landen rond vitale zeestraten zoals het Suezkanaal, de Straat van Hormuz en de Straat van Malakka.

Die militaire bijdrage kan in vredestijd bestaan uit het ondersteunen van lokale eenheden bij het handhaven van orde en rust in winningsgebieden en langs de transportroutes daar naar toe. Omdat regionale machten maar ook niet-reguliere eenheden met nieuwe wapensystemen de vrije handel door de zogenaamde "sea lines of communication" (SLOCs) kunnen bedreigen, moet het Westen desnoods expeditionaire eenheden in het hoogste geweldsspectrum kunnen inzetten om de doorgang af te dwingen. Minder dan in het verleden kan Europa dat aan de Verenigde Staten overlaten

Defensie zal volgens "NO BLOOD FOR OIL?" een nadrukkelijke rol moeten spelen bij het waarborgen van een ongehinderde aanvoer van olie en gas. Hoewel het rapport zich daar niet over uit laat, is het evident dat de krijgsmacht daartoe beter in staat is wanneer het zelf minder afhankelijk wordt van diesel, kerosine en scheepsbrandstof. De door Defensie aangekondigde "Operationele Energie Strategie" moet daar voor gaan zorgen.

Link naar HCSS rapport "NO BLOOD FOR OIL?"

Oplossingen komen niet uit de lucht vallen

Sat, 15 Mar 2014 14:33:52 GMT

Energie-efficiency van luchtsystemen verbeteren.

Jachtvliegtuigen, helikopters en transportvliegtuigen zijn bij Defensie de grootste gebruikers van fossiele brandstoffen. Omdat die brandstof schaarser en duurder wordt, is het zaak daarvan minder afhankelijk te worden; maar hoe? Bij het vinden van oplossingen moet worden gekeken naar de keten brandstoffen - technologie - luchtsystemen.

Brandstoffen

Luchtsystemen zijn gebonden aan vloeibare brandstoffen omdat die de noodzakelijke energiedichtheid hebben. Het zoeken naar alternatieven richt zich dan ook op het gebruik van biobrandstoffen als drop-in fuel. Technisch is dat mogelijk. Verschillende luchtvaartmaatschappijen gebruiken inmiddels al (kleine hoeveelheden) biobrandstoffen op reguliere lijnvluchten. Publicitair interessant maar commercieel nog niet erg zinvol. Aan de introductie van alternatieven heeft het Commando Luchtstrijdkrachten in 2010 bijgedragen met een demonstratie van een Apache helikopter die gedeeltelijk op biobrandstoffen vloog.

De mate waarin biobrandstoffen de afnemende reserves van fossiele brandstoffen kunnen vervangen, blijft echter zorgen baren. De beperkte beschikbaarheid van grondstoffen en de kosten van de productie hinderen een doorbraak op de energiemarkt. Navigant Research, een Amerikaanse onderzoeksbureau, is pessimistisch en voorspelt dat biobrandstoffen in 2024 nog maar in 1,5% van de voor lucht- en zeevaart benodigde hoeveelheid voorzien. Derde generatie biobrandstoffen - biobrandstoffen die de voedselvoorziening niet in gevaar brengen- zijn nodig om een groter marktaandeel mogelijk te maken.

Technologie

In het "Operational Energy Implementation Plan" van het Department of Defense (DOD) moet de US Airforce in 2020 10% efficiënter met brandstof omgaan. Dat zal met enkele technische aanpassingen van bestaande typen en een andere wijze van vliegen wel mogelijk zijn.

Om het brandstofverbruik in de toekomst echter serieus te verminderen, moet er veel meer gebeuren. De Air Force Research Laboratory's"(AFRL) heeft een "Revolutionary Configurations for Energy Efficiency" programma waarin verschillende nieuwe concepten voor transport en tankervliegtuigen worden onderzocht. De oplossingen worden gezocht in een combinatie van toepassing van een "blended wing body" (vleugel en romp vloeien in elkaar over) ontwerp om de weerstand te verminderen, toepassing van lichtere materialen voor de bouw van de "fuselage" en de ontwikkeling van motoren met een veel lager brandstofverbruik.

Minister van Defensie Chuck Hagel kondigde onlangs aan dat het DOD een miljard dollar uittrekt voor de verdere ontwikkeling van motoren voor jachtvliegtuigen. Nieuwe technologie die de brandstofkosten drukken en minder onderhoud noodzakelijk maken. Volgens de "Chief Scientist" van de Amerikaanse Luchtmacht zal het geld worden gebruikt voor het "Adaptive Engine Technology Development" programma. Technologie die de luchtstromen door de turbine aanpast aan het gevraagde vermogen en daarmee de energie-efficiency verbetert.

Luchtsystemen

Het produceren van alternatieve brandstoffen en het ontwikkelen van nieuwe technologie is kostbaar en de resultaten zijn onzeker. Bij onvoldoende perspectief zullen andere wapensystemen die inherent minder brandstof gebruiken, de bestaande wapensystemen verdringen. Onbemande vliegende systemen zijn per definitie energie-efficiënter dan bemande systemen. Dat geldt met name bij jacht- en verkenningsvliegtuigen. Niet alleen het gewicht van de piloot maar ook het gewicht van zijn schietstoel, uitrusting, man-machine interfaces, beschermings- en reddingsmiddelen maken een aanzienlijk deel uit van het totale gewicht van het toestel. Onbemande verkenningsvliegtuigen zijn ook niet afhankelijk van de fysieke beperkingen van piloten en kunnen daardoor veel langer aan een stuk in de lucht blijven dan bemande vliegtuigen (missies langer dan 24 uur zijn mogelijk). De energie-efficiency van de missie neemt daardoor enorm toe.

Naarmate de technologie voortschrijdt, zullen onbemande systemen steeds meer terrein winnen ten opzichte van bemande systemen. De inzet van bewapende systemen zoals de Predator is nu al bijzonder effectief bij het uitschakelen van doelen op de grond. Diverse landen en industrieën werken inmiddels aan UCAVs (Unmanned Combat Air Vehicles) die in de toekomst voor een groot deel de rol van bemande jachtvliegtuigen kunnen overnemen.

Het Ministerie van Defensie beschikt momenteel over twee typen UAV's namelijk de Raven (een lichtgewicht mini-UAV voor de ondersteuning van infanterie en Special forces) en de Scan Eagle (een vanaf een opstelling te lanceren UAV voor het uitvoeren van verkenningsvluchten). De Scan Eagle is in 2012 voor het eerst vanaf Zr.Ms.Rotterdam ingezet voor de kust van Somalië bij de anti-piraterijmissie. In het investeringsplan van Defensie is ook in de verwerving voorzien van een MALE UAV (Medium Altitude Long Endurance Unmanned Aerial Vehicle) capaciteit in de periode 2012 -2019.

Biobrandstoffen bij expeditionaire inzet

Sat, 01 Mar 2014 14:39:12 GMT

In Hengelo wordt een innovative biomass-to-liquid fabriek gebouwd.

Op 8 februari 2014 is in Hengelo de bouw van de eerste Nederlandse fabriek voor de productie van pyrolyse olie begonnen. Bij dit biomass-to-liquid proces wordt de biomassa in zeer korte tijd en zonder toevoeging van lucht verhit. De damp die daarbij vrijkomt, wordt vervolgens gecondenseerd waarna een vloeibare koolwaterstof, pyrolyse olie genaamd, ontstaat. De pyrolyse olie is geschikt voor gebruik in verwarmingsketels, OPRA gasturbines en waarschijnlijk binnen niet al te lange tijd ook in dieselmotoren .

De nieuwe fabriek EMPYRO - de naam staat voor Energy & Materials from Pyrolysis - werkt op basis van een technologie die is ontwikkeld door de Technische Universiteit Twente. De projectontwikkeling is in handen van het in Enschede gevestigde bedrijf BTG-BTL (www.btg-btl.com). De EMPYRO gaat met de biomassa elektriciteit produceren en stoom/warm water leveren aan omliggende bedrijven en aan een warmtenet. Met Friesland Campina is een 12-jarig contract afgesloten voor de levering van pyrolyse olie. Wanneer in vol bedrijf, gaat de EMPYRO 5 ton/per uur aan biomassa verwerken. Daarmee wordt jaarlijks tot 20.000 ton CO2 bespaard. Kan Defensie iets met deze nieuwe en innovatieve productie van biobrandstoffen?

Biobrandstoffen zijn bij expeditionaire inzet geen echt alternatief voor fossiele brandstoffen.

Biobrandstoffen kunnen voor een deel de afnemende beschikbaarheid van fossiele brandstoffen compenseren. In verschillende landen zijn "biobrandstoffen", in bijna alle gevallen op basis van methanol of FAME biodiesel, al aan de pomp te krijgen. Ook Defensie kan biobrandstoffen gebruiken als vervanging van diesel. Maar als biobrandstoffen net zoals de gewone diesel over grote afstanden en door gevaarlijk gebied moeten worden vervoerd, is het geen echt alternatief. Het transport is niet alleen erg duur maar zelfs met Force Protection, kwetsbaar en riskant. Op den duur ondermijnt een gebrek aan energiezekerheid de expeditionaire inzet van de troepen.

Tenzij ze lokaal worden geproduceerd!

Biobrandstoffen zijn bij expeditionaire inzet wel een alternatief als ze ter plaatse worden geproduceerd. Energie voor Inzet heeft BTG-BTL gevraagd wat de mogelijkheden zijn om met een kleine pyrolyse-installatie op of nabij een compound pyrolyse olie te produceren. Voor het antwoord is BTG-BTL uitgegaan van een aanvoer van 0.5 ton (droge)biomassa per uur; eentiende van de EMPYRO. Die hoeveelheid wordt haalbaar geacht wanneer de biomassa in een rurale omgeving met beperkte middelen moet worden aangevoerd. Het antwoord was:

Er zijn technisch noch logistiek grote hindernissen om een fabriek met een biomassa aanvoer van 5 ton/uur te downscalen naar een semi-permanente installatie met een aanvoer van 0,5 ton/uur.
een installatie met een aanvoer van 0.5 ton/uur kan waarschijnlijk in 35% tot 55% van de totale energiebehoefte van een compound met 500 militairen voorzien. Dat is het equivalent van dagelijks 17 cum diesel.
Als de installatie uit 10-15 containers kan worden opgebouwd en langere tijd kan draaien, zijn de besparingen enorm (tot 120.000 € per dag) en zijn de investeringen binnen een half jaar terugverdiend.

Het zelf op locatie pyrolyse olie produceren kan natuurlijk alleen wanneer er in de directe omgeving van de compound enige mate van landbouw mogelijk is. Bovendien moet het voor de boeren veilig genoeg zijn om hun snoei- en landbouwafval naar de installatie te brengen. Als die voorwaarden aanwezig zijn, verbetert de energiezekerheid aanzienlijk en wordt enorm op de kosten bespaard. Omdat de boeren voor de aanvoer van hun afval worden betaald, wordt geld dat anders aan de logistieke keten opgaat, in de lokale economie gestoken. Over het algemeen het beste vrede- en veiligheid bevorderende instrument waarover Defensie beschikt.

Minder operationele energie nodig door slimme voeding

Sat, 15 Feb 2014 14:43:44 GMT

Veel energie nodig voor de opslag en bereiding van voeding

Hoewel het leger minder operationele energie gebruikt dan de marine en de luchtmacht, is de afhankelijkheid en de kwetsbaarheid groter. In de gebieden waar landstrijdkrachten worden ingezet, ontbreekt meestal een effectieve en betrouwbare energie-infrastructuur. Er moet daarom op de compound, een tijdelijke legerbases, zelf met dieselgeneratoren veel elektrische energie worden opgewekt om alle militairen te huisvesten, te voeden, te laten werken en te beveiligen. Daarvoor is zelfs meer brandstof nodig dan de "peut" die nodig is voor de gepantserde voertuigen die vanaf zo 'n compound worden ingezet.

Door het Engelse Ministery of Defence is in 2011 een uitgebreide proefneming gedaan op een compound op Cyprus. Het energiegebruik op de basis is nauwkeurig geanalyseerd. Daarna is met diverse energiebesparende maatregelen en nieuwe technieken het energiegebruik substantieel verminderd. Op een begeleidend filmpje meldt de "chief cook" tevreden dat zijn op duurzame energie gebraden worstjes net zo lekker zijn als altijd. De analyse toont aan dat maar liefst 25% van de op het kamp opgewekte elektrische energie wordt gebruikt voor de opslag en de bereiding van voedsel. Daarbij is nog niet eens meegerekend de energie die nodig is om de voeding ter plaatse te krijgen. Daar winst te halen, scheelt een slok op een borrel.

Gepreserveerde voeding als alternatief voor ingevroren producten.

De firma Foodcase heeft in samenwerking met de Universiteit van Wageningen methodes ontwikkeld om voeding zonder in te vriezen langdurig houdbaar te maken met behoud van smaak en voedingswaarde. Dat is mogelijk door een gedifferentieerde toepassing van het onder druk brengen, verwarmen en afkoelen van de voeding. De zo gepreserveerde voeding wordt verpakt in een stevig bakje en met een aansluitende folie hermetisch afgesloten. Die folie kan na opwarming voor gebruik, weer gemakkelijk worden verwijderd. De productontwikkeling richt zich in eerste instantie op de catering van vliegtuigen maar is ook uitermate geschikt voor de bevoorrading van militairen.

Door de voeding niet langer in opslag en bij transport ingevroren te houden, wordt veel energie bespaard en wordt verlies van voorraad door defecte vriesinstallaties voorkomen. Ook op de compound kan de voeding langdurig buiten de koel- en vriescellen worden bewaard. Vervolgens is er bij het klaarmaken van het eten minder energie nodig omdat de bereiding begint bij kamertemperatuur in plaats van bij de ingevroren toestand. Daarbij komt dat niet gebruikte maaltijden eenvoudig weer in de voorraad kunnen worden opgenomen in plaats van weg te gooien.

Omdat voor het klaarmaken van de gepreserveerde maaltijden veel minder energie nodig is dan bij de traditionele maaltijden, zal de elektrische piekbelasting op de drukste momenten van de dag lager zijn. Dat op zich komt de energie-efficiency van het lokale micro-grid ten goede. Omdat voor het opwarmen veel minder energie nodig is, kan ook gebruik worden gemaakt van laagwaardige energie zoals warm warmte. Met zonneboilers en goed geïsoleerde opslagvaten kan dat noodzakelijke warme water ter plekke duurzaam en energie-efficiënt worden geproduceerd en worden opgeslagen.

De geconverseerde voeding zoals Foodcase die aanbiedt, is veilig, smaakvol en heeft een hoge voedingswaarde. Door deze voeding te gebruiken bij expeditionaire inzet, kan Defensie aanzienlijk besparen op de operationele energie en haar afhankelijkheid van fossiele brandstoffen verminderen. Foodcase is inmiddels met het Ministerie van Defensie in gesprek om de mogelijkheden nader te onderzoeken.

Defensie verwerft nieuwe hybride sleepboten

Wed, 15 Jan 2014 14:50:01 GMT

Nieuwe sleepboten voor de Nederlandse en Zweedse marine

Defensie heeft met Damen Shipyards een contract getekend voor de levering van 5 sleepboten: 3 voor de Nederlandse marine (type ASD 2810 hybrid) met een hybride voortstuwing en 2 voor de Zweedse marine (type ASD 3010 ICE) die ook bij zware ijsgang kunnen varen. Voor de fijnproevers: "ASD" staat voor Azimuth Stern Drive; schroeven die 360 graden kunnen draaien en daarmee voor extra manoeuvreerbaarheid zorgen.

De technische kant

De Nederlandse hybride voortstuwing bestaat uit een combinatie van dieseldirecte en een dieselelektrische aandrijving. Dankzij een aanzienlijk batterijpakket kan de sleepboot zelfs enige tijd 7 knopen varen zonder draaiende dieselmotor. Hybride oplossingen zijn erg geschikt voor sleepboten omdat alleen in de relatief korte tijd dat de sleepboot daadwerkelijk sleept of maximale snelheid vaart, het volle vermogen met dieseldirecte aandrijving nodig is.

Sleepboten met een hybride voortstuwing zijn circa 10% duurder dan conventionele sleepboten maar er wordt 10% tot 30% bespaard op de brandstofkosten. Ook de emissie van de uitlaatgassen (SOx, COx, roetdeeltjes) wordt aanmerkelijk terug gedrongen. De nieuwe sleepboten worden in 2015 en 2016 geleverd en vervangen de sleepboten van de Lingeklasse. Vervanging is mede noodzakelijk omdat door de introductie van steeds grotere schepen zoals Zr.Ms. Karel Doorman, er sleepboten nodig zijn met meer trekkracht dan de huidige.

De keuze voor hybride in een bredere context

Dat Defensie bewust kiest voor een extra investering in een hybride voortstuwing om op de brandstofkosten te besparen, past in het "In het belang van Nederland" aangekondigde beleid om in de verwervingsfase al tot een betere afstemming te komen tussen investering en exploitatie. Dat de nieuwe sleepboten "schoner" zijn dan de oudere sleepboten is een mooie "bijvangst" voor het aan Den Helder grenzende Waddengebied.

Met een bewuste keuze voor energiebesparende oplossingen, speelt Defensie ook in op de binnenkort te verschijnen Operationele Energie Strategie. Een strategie die er op gericht zal zijn om Defensie minder afhankelijk te maken van vloeibare fossiele brandstoffen. Defensie is bovendien een van de eerste "reders" die hybride sleepboten in de vaart gaat nemen. Daarmee geeft Defensie aan te willen bijdragen aan een schoner milieu en invulling te willen geven aan het Nationaal Energie Akkoord. Bovendien wordt geanticipeerd op de steeds strengere eisen die havenautoriteiten stellen aan de kwaliteit van de uitlaatgassen.

De onderzeeboot: een energie-efficiënt raspaardje

Wed, 01 Jan 2014 14:55:42 GMT

Onderzeeboten ook in de toekomst van belang

In de Defensie nota "In het belang van Nederland" onderstreept de Minister van Defensie het belang van onderzeeboten als relevante nichecapaciteit voor de NAVO en de EU. De vervanging van de huidige onderzeeboten van de Walrus-klasse, voorzien voor het midden van de jaren twintig, moet volgens de Minister mogelijk worden door met een of meer partnerlanden de ontwikkeling, bouw en exploitatie ter hand te nemen. Met deze vaststelling ontstaat na jaren van onzekerheid nieuw perspectief voor het wapensysteem dat in 2006 haar honderdste verjaardag vierde.

Een energie-efficiënt platform

Naast de aanzienlijke "warfighting capabilities" van het onderzeebootwapen, onderscheidt de onderzeeboot zich van andere wapensystemen door de bijzondere energie-efficiëncy van het platform. Een onderscheid dat in de toekomst aan belang zal winnen nu Defensie binnenkort een Operationele Energie Strategie zal vaststellen. Een strategie die er voor moet zorgen dat de Krijgsmacht de komende decennia minder afhankelijk wordt van vloeibare fossiele brandstoffen.

Nieuwe technieken

Toekomstige diesel-elektrische onderzeeboten kunnen ook optimaal profiteren van de snelle ontwikkelingen op het gebied van elektrificatie en elektrisch rijden. Nieuwe distributiesystemen, vermogenselektronica, elektromotoren en energie-opslagsystemen maken een stormachtige groei door.

Nederland kan met haar onderzeeboten voorzien in een belangrijke nichecapaciteit. Daarnaast zal het voordeel dat met relatief weinig brandstof veel dreiging en slagkracht beschikbaar is, steeds belangrijker worden. Defensie, kennisinstituten en bedrijven zijn in een prima positie om samen met partners in andere landen dat voordeel in een nieuwe generatie onderzeeboten verder te optimaliseren.

Energiegebruik in de West een derde minder

Sun, 15 Dec 2013 09:59:17 GMT

Laaghangend fruit

Wie energie wil besparen en snel resultaten wil boeken, moet beginnen met het laaghangend fruit. Dat is een open deur maar je moet wel weten waar het hangt en de moeite nemen om het te plukken. In het Caraïbisch deel van het Koninkrijk schijnt de zon volop en waait het bijna altijd. De gebouwen en de infrastructuur op de Marinebasis Parera en de marinierskazernes Savaneta en Suffisant zijn echter relatief oud en slecht geïsoleerd (niet om de warmte vast te houden maar om de warmte buiten te houden). Eerdere pogingen om deze defensielocaties energie-efficiënter te maken zijn om diverse redenen geen succes geworden.

Initiatieven en resultaten

Drie jaar geleden is de Marine op Curaçao en op Aruba begonnen met een nieuw en intensief energiebesparingsprogramma. Het water en energiegebruik is per gebouw geïnventariseerd, er zijn energiedoelstellingen opgesteld en op de kazernes zijn energieaudits uitgevoerd. Het personeel is bewuster gemaakt en gevraagd besparingsvoorstellen in te dienen. Vervolgens is de financiële opbrengst geïnvesteerd in nieuwe maatregelen.

Er is inmiddels 1 megawatt aan zonnepanelen geplaatst en met een eigen installatie wordt van zoutwater zoetwater gemaakt voor het beregenen van de groenvoorzieningen. Er is energie bespaard door het toepassen van plafondisolatie, het toepassen van dubbel glas, het monteren van LED-verlichting, het vervangen van oude airco's, het wit schilderen van zware daken, het aanpassen van de hoogspanningstrafo's, het plaatsen van schakelklokken en zonneschermen. Kranen werden voorzien van perlators waardoor het gebruik van water afnam. Een snel terugverdiende investering omdat de kosten van drinkwater in de West een veelvoud zijn van die in Nederland.

Ook in het operationele domein zijn besparingen gerealiseerd door kritisch te kijken naar de vaarsnelheden van de eenheden en de C3I-systemen niet onnodig stand-by te laten staan.

Door deze initiatieven is het gebruik van elektrische energie in 3 jaar tijd met ruim een derde afgenomen en wordt jaarlijks 1,3 mln. euro op de energierekening bespaard.

Het succes smaakt naar meer en nieuwe plannen zijn in de maak. Er is inmiddels een concessie aangevraagd voor de bouw van een windmolen en voor de gebouwen met een groot (gekoeld) oppervlak worden energieprestatieadviezen (EPA) aangevraagd. Er zal worden geïnvesteerd in nieuwe airco's, zonneboilers en een verdere uitbreiding van de zonnepanelen.

Samenwerking essentiee l

Dat er in een relatief korte tijd zo'n energiebesparing mogelijk was, lag voor een deel aan de achterstand die was ontstaan. Belangrijker waren echter het enthousiasme en de inzet van een aantal technische en financiële medewerkers, de ondersteuning die ze voor hun plannen van de leiding kregen en de korte communicatielijnen in dit relatief kleine organisatiedeel.

DOD verplicht alternatieve technieken voor lichte non-tactical voertuigen

Fri, 15 Nov 2013 10:07:15 GMT

Nieuwe DOD regelgeving voor verwerving voertuigen

Het Amerikaanse Department of Defense (DOD) verwerft al enige jaren uitsluitend dienstauto's met alternatieve technieken en alternatieve brandstoffen (ADV). Vanaf 2016 zal dat ook gaan gelden voor alle light duty (LD) non-tactical voertuigen. De uitgaven voor ADV non-tactical voertuigen zullen daarmee volgens deskundigen verdubbelen van $ 346 mln in 2013 tot meer dan $ 900 mln in 2020. Het gaat daarbij in die periode om de verwerving van tienduizenden nieuwe voertuigen. Het leeuwendeel van de huidige ADVs maakt nu nog gebruik van biobrandstoffen en motoren die geschikt zijn voor E 85 (benzinemotoren) en B 20 (dieselmotoren).

Nieuwe technieken

Voor non-tactical voertuigen die ook bij expeditionaire optreden moeten kunnen worden ingezet, hebben andere oplossingen de voorkeur. Biobrandstoffen moeten immers, wanneer niet lokaal geproduceerd, net zoals diesel over grote afstanden en langs gevaarlijke routes worden aangevoerd. De investeringen in ADVs zullen zich daarom steeds meer richten op de introductie van Hybrid Electrical Vehicles (HEVs) en Plug-in Electrical Vehicles (PEVs).

De aandacht zal daarbij met name gaan naar het gebruik van vehicle-to-grid technologie (V2G) zodat optimaal gebruik kan worden gemaakt van het micro-grid zoals dat op compounds aanwezig is. Elektrisch aangedreven voertuigen zijn niet alleen energie-efficiënter maar kunnen wanneer aangesloten op het micro-grid in periodes van relatieve overcapaciteit (wanneer veel zon- en windenergie beschikbaar is) hun batterijen opladen en bij een tekort aan energie vanuit die batterijen voor noodenergie zorgen.

Voertuigen en gevechtswagens

Bij het gebruik van LD non-tactical voertuigen op een compound moet worden gedacht aan personen- en (klein)groepsvervoer, onderhouds- en servicewagens, lokaal transport en distributie, fork-lifts etc. Voertuigen die op de basis zelf worden ingezet of op korte veilige trajecten zoals bijvoorbeeld tussen de compound en een vliegveld. Ook op de nog door Nederland te bouwen basis in Mali zullen enkele tientallen van deze voertuigen gaan worden gebruikt. Op wellicht een enkele elektrisch voertuig na zullen dit ook allemaal nog traditionele dieselmotoren zijn.

Met de verplichting dat vanaf 2016 ook alle (LD) non-tactical voertuigen gebruik moeten maken van alternatieve brandstoffen en technieken, bevestigt het DOD het voornemen om in de toekomst minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen. Bij het voortschrijden van de techniek en het beschikbaar komen van nieuwe energie-infrastructuren zal die lijn in de toekomst ongetwijfeld worden doorgetrokken naar zwaardere non-tactical voertuigen en lichtere gevechtswagens.

In het belang van Nederland: Zr. Ms. Helios

Tue, 15 Oct 2013 09:13:39 GMT

Een nieuwe bevoorrader ?

Op Prinsjesdag is de Defensienota "In het belang van Nederland" verschenen. De Minister heeft er begrijpelijkerwijs niet de handen voor op elkaar gekregen. Defensie gaat de volgende ronde van bezuinigen en afslanken in. De Minister pleit weliswaar voor een financieel en operationeel "duurzame" krijgsmacht maar geeft daar weinig handen en voeten aan. In ieder geval niet in de zin dat Defensie zich voorbereidt op een toekomst waar vloeibare fossiele brandstoffen schaars en duur worden.

Het niet in de vaart brengen van het Joint Support Ship Karel Doorman wordt verzacht door de aankondiging dat Defensie een eenvoudiger en goedkoper bevoorradingsschip zal verwerven. Daarmee kan Defensie invulling blijven geven aan bevoorrading op zee; een onlosmakelijk onderdeel van de maritieme basiscapaciteiten. Met het ontwerpen en bouwen van een nieuwe tanker kan Defensie ook inspelen op de aangekondigde Operationele Energie Strategie (OES).

Een energie-efficiënt platform

Door internationale en regionale regelgeving wordt de schadelijke uitstoot door scheepsmotoren (NOx, SOx en roetdeeltjes) steeds verder aan banden gelegd. De International Maritime Organisation (IMO) werkt ook aan richtlijnen om schepen energie-efficiënter te maken en daarmee de CO2 uitstoot te verminderen. Dat laatste is juridische en organisatorisch een lastig en moeizaam proces. Technisch gezien zijn er echter tal van mogelijkheden om toekomstige schepen minder brandstof te laten gebruiken.

Dat geldt ook voor marineschepen. In 2009 is door de European Defence Agency (EDA) een studie gepubliceerd naar de "overall platform energy efficiency" van marineschepen waaronder tankers. Met een juiste combinatie van technische disciplines (hull efficiency, hydrodynamic design, prime movers, electrical transmission, waste-heat recovery) zijn aanzienlijke verbeteringen mogelijk. De Minister wil Defensie financieel en operationeel duurzaam maken. Als in de behoeftestelling voor de nieuwe bevoorrader wordt bepaald dat het nieuwe schip bijvoorbeeld 15% energie-efficiënter moet zijn dan haar directe voorganger (Zr.Ms. Amsterdam) dan wordt een belangrijke stap vooruit gezet.

Energievoorziening bij rampen

Door klimaatverandering zal de wereld vaker met natuurrampen te maken krijgen. Zelfs in landen met een moderne infrastructuur duurt het vaak weken voordat de energievoorziening weer op orde is. In landen die daarover niet beschikken is het langdurig ontbreken van licht en kracht een beperkende factor bij noodhulp en wederopbouw. Een toekomstige bevoorrader kan niet alleen hulpgoederen leveren maar ook voorzien in een snel beschikbare middelgrote energiecentrale wanneer het schip beschikt over een dieselelektrisch voortstuwing en een walaansluiting waarmee het hele vermogen kan worden afgegeven. Met het koelwater van al die dieselmotoren kan relatief goedkoop grote hoeveelheden drinkwater worden gemaakt. Daarmee kan in een andere essentiële, en bij rampen vaak ontbrekende, levensbehoefte worden voorzien.

Toepassen duurzame energie

Varen op duurzame energie is met de huidige stand van de techniek niet voor de nieuwe tanker weggelegd. Op zee en binnenliggend kan een nieuwe tanker met duurzame energie wel voor een deel in de "hotelservices" voorzien. Het is een groot platform met veel oppervlak om maximaal wind en zon te "oogsten" met verticale windturbines, zonneboilers, zonnecellen en zonnelichtkokers. Het schip vaart in gebieden of bezoekt havens waar veel zonne-energie beschikbaar is en/of waar het hard en veel waait. Een schip heeft van nature de technische infrastructuur (leidingsystemen, netwerken, omvormers, batterijen etc.) om die duurzame energie optimaal te benutten. Dat levert energie op die waarschijnlijk veel goedkoper is dan de zelf met generatoren opgewekte of via de walaansluiting verkregen kilowatts; zeker wanneer je rekent met de "Fully Burdened Costs of Energy (FBCE). Als deze technieken worden gerealiseerd, wordt de "duurzame" krijgsmacht waar de Minister naar toe wil ook nog een beetje groen.

De nieuwe bevoorrader gaat voorzien in een essentiële maritieme behoefte. Ontwerp en bouw bieden ook de mogelijkheden een schip aan de vloot toe te voegen dat inspeelt op de onvermijdelijke veranderingen op de energiemarkt. Een schip waar de Nederlandse kennisinstituten en industrie hun aanzienlijke kennis en kunde op het gebied van nieuwe en duurzame technieken in kunnen verwerken. Om die ambitie te prikkelen zou het schip na haar (naar nachtelijke hemellichamen genoemde) voorgangers Poolster en Zuiderkruis, naar de zon moeten worden genoemd: Zr. Ms. Helios.

PS Inmiddels heeft de Minister van Defensie onder druk van de Tweede Kamer besloten dat de Karel Doorman toch in de vaart wordt genomen. Dat is goed nieuws voor Defensie. De in het artikel voorgestelde innovaties zijn er niet minder relevant door. Toepassing kan ook op andere nieuwe marineschepen plaatsvinden.

Discussiemiddag "Defensie en de afnemende energiezekerheid

Sun, 15 Sep 2013 09:18:09 GMT

Defensie investeert in wapensystemen die wel 40 jaar meegaan. In die periode zal de transitie van vloeibare fossiele brandstoffen naar alternatieven de energiemarkt fundamenteel veranderen. Hoe moet Defensie op die ontwikkelingen inspelen? Nu al is de aanvoer van voldoende diesel naar de inzetgebieden kwetsbaar en erg kostbaar. In bijzondere omstandigheden kunnen de kosten oplopen tot wel €100 per liter.

De afhankelijkheid van de ononderbroken aanvoer van brandstof wordt een steeds groter veiligheidsrisico. Op welke manier kan Defensie door energiebesparing, andere brandstoffen/technieken en de ontwikkeling van energie-efficiënte wapensystemen haar energiezekerheid verbeteren?

Op 11 september 2013 organiseerden de ingenieursvereniging KIVI NIRIA, de Koninklijke Vereniging ter Beoefening van de Krijgswetenschappen (KVBK) en Energie voor Inzet in het statige pand van KIVI NIRIA in Den Haag een discussiemiddag over de noodzaak om de energievoorziening van defensiesystemen anders aan te pakken.

Als eerste spreker schetste KTZT bd Marcel Hendriks Vettehen (Energie voor Inzet) de uitdagingen waarvoor Defensie komt te staan nu de kosten voor energie blijven toenemen en de beschikbaarheid van benzine en kerosine, voor Defensie de belangrijkste brandstoffen, afneemt. Hij gaf aan langs welke lijnen Defensie moet proberen in te spelen op de veranderende energiemarkt.

Daar waar bij Defensie de zorgen zich richten op de kosten, de risico's en de energiezekerheid van de bevoorrading van de eenheden die expeditionair worden ingezet, verbreedde Prof. Coby van der Linde (CIEP) energiezekerheid in zowel ruimte als in tijd. Welke nieuwe energiebronnen zijn waar en wanneer beschikbaar en hoe zullen markten en geopolitieke overwegingen de mondiale en regionale "security of supply" gaan bepalen.

Prof. Gert Jan Kramer (Shell) schetste de scenario's die Shell gebruikt om de toekomstige energiebehoefte in te schatten en wat op lange termijn nodig is om een te snelle klimaatverandering tegen te gaan. Verwachte en gewenste trends vertonen vooralsnog een grote discrepantie.

Drs. Pim Leltz (Defensie/DMO) gaf als laatste spreker aan waar Defensie nu staat. Het hernieuwde besef dat voldoende energie een operationele noodzaak is, heeft Defensie aangezet om te werken aan nieuw beleid en strategieën om hierop te anticiperen. Hij riep toehoorders op om goede ideeën bij Defensie te melden.

Na de inleidingen werd er door de toehoorders en panelleden gediscussieerd over de wijze waarop de industrie Defensie kan ondersteunen. Ook de mate waarin Defensie zich door klimaatoverwegingen moet laten leiden in haar beleid en bij het doen van investeringen, werd besproken.

De middag werd bezocht door circa 60 leden en relaties van KIVI NIRIA DV en de KVBK. De presentaties zijn voor leden en relaties van KIVI NIRIA te vinden op de website van KIVI NIRIA.

Defensie en het Nationaal Energie Akkoord

Thu, 15 Aug 2013 09:23:30 GMT

Defensie is grootste gebruiker van energie bij overheid

Defensie gebruikt circa 10.000 TJ (tera joule) energie per jaar. Dat is bijna 0,5% van het totale energiegebruik in Nederland. De krijgsmacht is daarmee bij de rijksoverheid veruit de grootste gebruiker. Dat is ook nog het geval als je de brandstof voor de schepen, de vliegtuigen en de operationele voertuigen niet meerekent. Dat schept natuurlijk verplichtingen met het oog op het Nationaal Energie Akkoord. Immers als de overheid dat zwaar bevochten akkoord serieus wil nemen dan zal het toch zelf het goede voorbeeld moeten geven. Te beginnen met de grootste gebruiker: Defensie.

Defensie werkt aan nieuwe energie- en milieunota

Het Ministerie van Defensie werkt momenteel aan de Defensie Energie en Milieu nota 2013 (DEM 2013) die op korte termijn de Defensie Duurzaamheidsnota 2009-2012 gaat vervangen. Een uitgelezen kans om het defensiebeleid in lijn te brengen met dat Nationaal Energie Akkoord. Defensie heeft de afgelopen jaar nog maar op bescheiden schaal duurzame energie opgewekt. Zo heeft Defensie in Coevorden een drietal windmolens met een maximaal vermogen van 3 MW. In Afghanistan zijn 480 vierkante meter zonnepanelen geplaats. Bij elkaar opgeteld niet meer dan een paar procent van het eigen elektriciteitsverbruik.

Defensie moet zich in de DEM 2013 tot doel stellen veel meer eigen duurzame energie op te wekken dan nu het geval is (het Nationaal Energie Akkoord gaat uit van 16% in 2023). Niet alleen om aan de nationale verplichting te voldoen maar met name als mogelijkheid om ervaring op te doen met allerlei nieuwe technieken en logistieke ketens. Een proeftuin die noodzakelijk is omdat in de toekomst compounds steeds meer gebruik moeten maken van duurzame energie.

Defensie kan veel meer eigen energie opwekken

Defensie is overigens prima gepositioneerd om die uitdaging aan te gaan. Defensie heeft immers tienduizenden hectaren tot zijn beschikking: oefenterreinen, kazernecomplexen, havens, vliegvelden etc. Het beschikt over eigen technisch personeel en goede contacten met de industrie en de kennisinstituten. Bovendien kan het in alternatieven investeren in de wetenschap dat duurzame energie die bij expeditionaire inzet wordt opgewekt, slechts een fractie kost van de fossiele brandstof die over grote afstanden moet worden aangevoerd en beveiligd.

Het in Nederland op defensielokaties opwekken van duurzame energie kan overigens voor een groot deel aan partikuliere bedrijven worden overgelaten. In het buitenland zijn er al verschillende privaat-publieke samenwerkingsverbanden waarbij private partijen grote solarfarms en windturbines bouwen op defensieterreinen of de beschikbare biomassa verwerken. De kosten voor het gebruik van de terreinen worden verrekend met het leveren van duurzame energie. Daarenboven moet Defensie ook eigen installaties/faciliteiten hebben die duurzame energie produceren maar wanneer noodzakelijk, kunnen worden verplaatst naar inzetgebieden.

Kortom het Nationaal Energie Akkoord is een prima springplank voor Defensie om in Nederland zowel bij te dragen aan de nationale milieudoelstellingen als om de energiezekerheid bij expeditionair optreden te versterken.

Defensie wordt duurzaam. Maar ook "groen"?

Sat, 15 Jun 2013 09:52:28 GMT

Brief aan de Tweede Kamer

Minister Hennis heeft onlangs de Tweede Kamer per brief geïnformeerd over de voortgang van de nota over de toekomst van krijgsmacht. Die nota zal in ieder geval voor de behandeling van de defensiebegroting 2014 aan de Tweede Kamer worden aangeboden. In de brief licht de Minister echter al een tipje van de sluier. De Minister constateert dat de wereld in beweging is door verschuivende geopolitieke en economische machtsverhoudingen. Daarbij staan door de economische en financiële tegenwind de cohesie van de internationale veiligheidsinstanties onder druk.

Strategische Analyse leidt tot twee uitgangspunten

Op basis van die strategische analyse komt de minister tot twee uitgangspunten voor haar nota. Ten eerste: de Nederlandse krijgsmacht moet ook in de toekomst kunnen beschikken over een combinatie van basis en niche capaciteiten. Ten tweede: de Nederlandse krijgsmacht moet betaalbaar zijn, nu en in de toekomst. Beide uitgangspunten zijn volgens de Minister te verenigen door zowel operationeel als financieel te streven naar duurzaamheid. Tot zover de brief van de Minister

Duurzaamheid moet in dit perspectief niet een-op-een worden geassocieerd met bio-brandstoffen, zonnecellen, windmolens en op tijd het licht uitdoen, maar staat er ook niet helemaal los van. Het grootste deel van de materiële exploitatiekosten zijn immers energie/brandstofkosten. Als het energiegebruik van wapensystemen wordt teruggedrongen, verbeter je niet alleen het het voortzettingsvermogen maar bespaar je ook op de exploitatiekosten: een tweesnijdend zwaard.

Duurzaamheid door betere afstemming investerings- en exploitatiekosten.

Mevrouw Hennis is niet de eerste minister die de exploitatiekosten wil terugdringen. Dat gaat ook niet gemakkelijk. In de praktijk zijn investeringskosten moeilijk te beheersen en zijn exploitatiekosten dan al snel zorgen voor morgen. Wat helpt is dat de Minister in de brief aankondigt dat van alle wapensystemen sjablonen worden opgesteld waarin zowel de investerings- als exploitatiekosten worden beschreven. Die sjablonen moeten op den duur een steeds nauwkeuriger inzicht geven in de totale uitgaven per wapensysteem. Ook de aangekondigde Operationele Energie Strategie zal bijdragen aan een beter beheersing van de uitgaven.

Alle inspanningen om tot een duurzame Krijgsmacht te komen, zullen daarbij leiden tot een zelfde conclusie: Defensie heeft nieuwe wapensystemen nodig die aanmerkelijk minder brandstof gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen.

Link naar de brief "Hoofdlijnen"

Het einde van zware wapens?

Fri, 15 Mar 2013 11:00:50 GMT

Afnemende energiezekerheid gaat een gamechanger worden

n de Militaire Spectator nr 2 2013 is het artikel "Het einde van zware wapens?" opgenomen. In het artikel van Marcel Hendriks Vettehen (Energie voor Inzet) wordt onderzocht op welke wijze de energiezekerheid bij expeditionair landoptreden kan verbeteren. Hieronder volgt een korte samenvatting.

De reserves conventionele olie nemen af en alternatieven zijn niet zomaar voorhanden. Door de toenemende schaarste zal energie steeds duurder worden en op den duur een veiligheidsrisico worden. Het vinden van oplossingen wordt extra bemoeilijkt door de noodzaak de komende eeuw de gemiddelde temperatuur met niet meer dan 2 graden te laten stijgen. Deskundigen voorzien dat de afnemende energiezekerheid voor Defensie een game changer gaat worden. In het artikel "Het einde van zware wapens?" onderzoekt de auteur langs de lijn Energie-Techniek-Wapensystemen op welke wijze de energiezekerheid bij expeditionair landoptreden het beste kan verbeteren.

Energie

Voor expeditionair landoptreden wordt bijna uitsluitend diesel als brandstof gebruikt. Met de over grote afstanden aangevoerde brandstof wordt met dieselgeneratoren op de compound elektrische energie opgewekt en worden de brandstoftanks van de voertuigen gevuld. Welke alternatieve brandstoffen/energie zijn het meest geschikt om diesel te vervangen? In aanmerking komen de ter plekke opgewekte duurzame energie, biobrandstoffen, vloeibaar aardgas, waterstof en synthetische brandstoffen. De alternatieven worden getoetst aan de criteria beschikbaarheid, transportrisico, kosten en de gevolgen voor het klimaat. De auteur komt tot de conclusie dat biobrandstoffen, hoewel beperkt beschikbaar, het beste alternatief zijn.

Techniek

Bijna alle wiel- en rupsvoertuigen worden aangedreven door een verbrandingsmotor. Ook in de industrie en bij nutsvoorzieningen leveren dieselmotoren meestal de grote mechanische vermogens. De mogelijkheden om verbrandingsmotoren nog energie-efficiënter te maken, lijken echter beperkt. Bij de opwekking, distributie en toepassing van elektriciteit zijn echter grote stappen vooruit gezet. Nu al is de kwh-prijs van elektrische energie lager dan hetzelfde vermogen dat door een verbrandingsmotor wordt geleverd. De trend van verbrandingsmotor naar elektromotor wordt "elektrificering" genoemd. Een ontwikkeling die bij de Krijgsmacht nog moet beginnen.

Wapensystemen

Elektrificering maakt het mogelijk efficiënter met de beschikbare brandstof om te gaan. De voertuigen die vanaf de compound opereren kunnen echter niet elektrisch rijden tenzij ze heel veel lichter worden. Dat is met de bestaande wapensystemen niet mogelijk omdat ze voor hun inzet te afhankelijk zijn van zware bepantsering. De trend naar steeds zwaardere landsystemen moet naar mening van de auteur worden doorbroken door andere wijzen van inzet te ontwikkelen. Lichte elektrische transportmiddelen bieden welliswaar minder bescherming maar zijn flexibeler, wendbaarder en minder gemakkelijk te detecteren. Voor een deel kunnen ze zelfs in hun eigen energie voorzien. De persoonlijke uitrusting zoals nu wordt ontwikkeld in het kader van het project Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem (VOSS) moet wellicht worden aangevuld met een eigen persoonlijk vervoermiddel: een e-motorbike.

Klik op deze link voor het artikel "Het einde van zware wapens?"

Schalie-olie en de Operationele Energiestrategie

Fri, 15 Feb 2013 11:04:37 GMT

Opkomst van schalie-olie

De publikatie van de World Energy Outlook 2012 afgelopen november baarde veel opzien. Het Internationale Energie Agentschap (IEA) voorspelde een snelle opmars van onconventionele gas en olie. In Amerika heeft de overvloed aan schaliegas al tot een aanzienlijke daling van de prijs van gas geleid (de gasmarkt is in tegenstelling tot de oliemarkt een regionale markt). Waar Amerika zich jarenlang instelde op de grootschalige import van LNG, zal het in de toekomst exporteur van gas worden. De techniek van "fracken" waarbij met hoge druk water en chemicaliën in horizontale boorgaten wordt geperst om de schalielagen open te krijgen, werkt ook prima om schalie-olie te winnen. Dat de Verenigde Staten in 2012 hun eigen produktie van ruwe olie met 760.000 barrels per dag hebben kunnen verhogen, is grotendeels te danken aan de explosieve groei van schalie-olie uit Noord Dakota. Het IEA voorspelt dat de Verenigde Staten rond 2020 wel eens (tijdelijk) de grootste olieproducent ter wereld zou kunnen zijn. Maar zelfs als grootste producent van olie blijven de Verenigde Staten volgens het IEA afhankelijk van import. Echt kleiner wordt die afhankelijkheid alleen wanneer er door energiebesparing minder olie nodig is (nu dagelijke 17,5 mln. barrels).

Ook in grote delen van het dichtbevolkte Europa liggen schalielagen. De winning van schalie-olie en gas is er echter problematisch gelet op de grote gevolgen voor het milieu, het landschap en bevolking. Er zijn veel boorputten nodig en die zijn na enkele maanden al over hun produktiepiek heen. Na enkele jaren moet een lokatie weer worden ontmanteld en met de bijhorende infrastructuur worden verplaatst. Overheden zullen zich dan ook zeer terughoudend opstellen bij het verlenen van vergunningen voor de winning.

Gevolgen voor de markt

Dat schaliegas en schalie-olie op grote schaal gewonnen kunnen worden, is goed nieuws voor de mondiale energiezekerheid. Extra olie en gas is immers hard nodig om aan de stijgende vraag naar energie te kunnen voldoen. Het IEA verwacht immers dat in het meest gunstige geval (new policies scenario) de vraag naar energie tot 2035 nog steeds met meer dan eenderde gaat toenemen. Het geeft de wereldgemeenschap meer tijd om de overgang van fossiele brandstofen naar alternatieven te organiseren. Critici waarschuwen echter voor te veel euforie want de winning van schaliegas en schalie-olie is erg duur. Voor de winning is ook veel energie nodig waardoor de Energy Returned on Energy Invested (EROEI) veel lager is dan die van conventionele olie. Daarom zal de prijs van een barrel ruwe olie, ondanks de grote reserves schalie-olie, gestaag blijven stijgen. Optimisten en sceptici zijn het over een ding eens: de tijd van goedkope olie is definitief voorbij.

Veiligheidssituatie in het Midden Oosten

Dat de Verenigde Staten minder afhankelijk worden van buitenlandse olie en gas, gaat onvermijdelijk gevolgen hebben voor de veiligheidssituatie. Decennia lang gold de Carter doctrine waarbij een blokkade van de Perzische Golf zonodig met militair ingrijpen zou worden tenietgedaan. De aanwezigheid van grote martieme verbanden in de Indische Oceaan om dat af te dwingen, wordt nu al ter discussie gesteld. De door Amerika geïmporteerde olie komt immers nog maar voor klein deel door de Straat van Hormoez. Waarom zouden Amerikaanse vliegdekschepen de ongehinderde aanvoer van olie naar Europa of China nog moeten afdwingen? Hebben die al niet te lang als "free rider" geprofiteerd van de Amerikaanse aanwezigheid? Wanneer de Verenigde Staten minder interesse krijgen voor het Midden Oosten heeft dat gevolgen voor het machtsevenwicht in de regio en de positie van Israel als ongemakkelijke bondgenoot. Degenen die pleiten voor een verminderde Amerikaanse bemoeienis met het Midden Oosten doen dat ook in de wetenschap dat het defensiebudget steeds kleiner wordt.

De operationele energiestrategie

De opkomst van schalie-olie is voor het Amerikaanse Ministerie van Defensie geen reden om de inspanningen om minder diesel en kerosine te gebruiken, te temporiseren. Amerika is immers geen energie-eiland en het kan zich niet onttrekken aan de veranderingen en de schommelingen op de energiemarkt. De prijs van olie zal blijven stijgen en daardoor een steeds groter beslag leggen op het toch al onder druk staande defensiebudget. Wat voor de Verenigde Staten als geheel geldt, telt ook voor Defensie: het helpt dat er extra olie op de markt komt maar alleen minder energie gebruiken, zet echt zoden aan de dijk. Nog belangrijker is natuurlijk dat de aanvoer van voldoende brandstof, zelf wanneer die beschikbaar en betaalbaar is, moderne energieverslindende krijgsmachten kwetsbaar maakt. Dat hebben de recente ervaringen in Irak en Afghanistan wel duidelijk gemaakt. Zoals een Amerikaanse militair het uitdrukte "zelfs als de diesel gratis zou zijn, moeten we energiebesparende systemen introduceren om in de toekomst te kunnen winnen".

Als dat al in de Verenigde Staten geldt dan is dat zeker voor de Europese krijgsmachten het geval.

Minder energie nodig door efficiëntere koeling en betere isolatie

Fri, 01 Feb 2013 11:08:54 GMT

Veel elektrische energie nodig voor koeling

Bij expeditionaire inzet is de aanvoer van voldoende brandstof essentieel voor het voortzettingsvermogen. Die aanvoer gaat meestal per truck over grote afstanden, over slechte wegen in een vijandelijke omgeving. Bij die brandstoftransporten zijn de afgelopen jaren in Irak en Afghanistan duizenden doden en gewonden gevallen. Het is daarom van groot belang het energiegebruik te verminderen.

Analyses van het energiegebruik hebben aangetoond dat een groot deel van die aangevoerde brandstof nu nodig is om op de compounds de woon-, werk- en leefruimten te koelen. Volgens Brits onderzoek wordt 47% van de op een compound opgewekte elektrische energie gebruikt voor koeling. Amerikaanse gegevens spreken van 25% van de totale energiebehoefte (inclusief de transportbrandstof) die opgaat aan koeling en verwarming.

Hoe kan de behoefte aan energie voor HVAC (de engelstalige afkorting voor Heating, Ventilation, Air Conditioning) verminderen? Dat moet in drie stappen gebeuren.

Het verminderen van de hoeveelheid brandstof die nodig is om "koude" te produceren;

De productie van koude efficiënter te maken.

Door betere isolatie verlies van koude te voorkomen.

Alternatieve energie toepassen

Normaal wordt de met een dieselmotor opgewekte elektrische energie gebruikt om met een compressiekoelsysteem koud water te produceren. Met dat koude water wordt de ventilatielucht gekoeld. Wanneer restwarmte (bijvoorbeeld afvoergassen van de dieselmotor) beschikbaar is, kan die energie worden gebruikt om met een absorptiekoeler koude te produceren. Ook de zon kan worden gebruikt om met een absorptiekoeler koude te produceren. In 2010 won het bedrijf "Green Energy Technology" de Defensie Innovatie Competitie 2010 met een voorstel om een absorptiekoelsysteem verwarmd door zonne-energie voor militaire toepassingen te ontwikkelen. Zodra het ontwerp gereed is, zal Defensie met proefnemingen beginnen.

Efficiëntere productie van koude.

HVAC-systemen zijn "big business" en hebben de afgelopen jaren in de bebouwde omgeving een spectaculaire ontwikkeling doorgemaakt. Door nieuwe koeltechnieken, het gebruik van warmtepompen en energiebesparende architectuur zijn moderne gebouwen bijna energieneutraal; in de winter verwarmen ze zichzelf en in de zomer is voldoende koeling beschikbaar. Omdat de consumentenmarkt daar onvoldoende bij aansluit, zijn die ontwikkelingen maar ten dele ten goede gekomen aan de kleinere verplaatsbare "stand-alone" systemen. In het Operational Energy Capabilities Fund heeft het Amerikaanse Ministerie van Defensie geld uitgetrokken om op compounds de energie voor koeling en verwarming aanzienlijk te verminderen. Het onderzoek richt zich onder andere op het verbeteren van thermodynamische processen, betere digitale controlesystemen, het gebruik van restwarmte en ontvochtiging op basis van membraamtechnologie.

Betere isolatie om verlies aan warmte of koude te voorkomen.

Bij de bouw van een compound worden lichte materialen gebruikt. Die kunnen gemakkelijk worden aangevoerd en lenen zich voor een snelle op- en afbouw. Nadeel is dat die lichte materialen meestal weinig bescherming bieden tegen vijandelijk vuur en slecht isoleren. Door die slechte isolatie gaat veel energie in de vorm van warmte of koude verloren. Het afdekken van tenten met schuim of het aanbrengen van isolerende "binnententen" geeft wel enige verbetering maar het blijft behelpen. In hetzelfde Operational Energy Capabilities Fund is geld uitgetrokken om nieuwe veilige en energie-efficiënte shelters te ontwikkelen. Doelstelling is de energie voor koeling en verwarming met 50% te verminderen en tegelijkertijd het leefcomfort verbeteren. Ook in Europa en Nederland zijn diverse bedrijven bezig om nieuwe accommodaties te ontwikkelen die bij expeditionaire inzet meer bescherming mogelijk maken, minder energie gebruiken en een beter leefcomfort bieden.

Amerikaanse schepen krijgen een hybride voortstuwing

Tue, 15 Jan 2013 11:17:46 GMT

Schepen van de Amerikaanse Marine krijgen een hybride elektrische aandrijving

De schepen van de Arleigh Burke klasse vormen de ruggegraat van de Amerikaanse Marine. Sinds 1991 zijn er zo'n 60 van deze DDG's gebouwd en het Pentagon overweegt de bouw van een derde serie.

De schepen met een waterverplaasting van 8300 ton hebben voor de voortstuwing vier LM2500 gasturbines met een total vermogen van bijna 75.000 kW. Per twee gasturbines zijn ze via een tandwielkast met een van beide schroefassen verbonden. Met alle vier gasturbines bij kan het schip gedurende een beperkte tijd 30 knopen varen. Het boordnet wordt gevoed door drie Allisson gasturbines met een totaal elektrisch vermogen van 7.5 MW. Bij snelheden lager dan 15 knopen varen de schepen op 1 voortstuwingsgasturbine waarbij de energie-efficiëny sterk afneemt naarmate de vaarsnelheid nog lager wordt.

Om de levensduur van de Arleigh Burke klasse te verlengen is een modernisering voorzien van de platform- en wapensystemen. Het Pentagon heeft in de planperiode FY2013-FY2017 een bedrag van $235,2 mln uitgetrokken om de dan te moderniseren schepen te voorzien van een Hybrid Electric Drive (HED). Aan elke tandwielkast wordt een elektromotor gekoppeld waarmee de as kan worden aangedreven zonder gebruik te maken van de voortstuwingsgasturbines. Het Pentagon verwacht met de HED het brandstofverbruik met 10% te kunnen verminderen.

De schepen van de derde serie zullen al vanaf de bouw worden uitgerust met een HED. Het geïnstalleerde elektrische vermogen zal ook groter zijn dan bij de eerste series om aan de gestegen vraag naar elektrische energie voor de wapen- en commandosystemen te voldoen.

De US Navy gaat het energiegebruik verminderen.

De introductie van de HED is een van de maatregelen van de Amerikaanse Marine om haar doelstellingen om minder energie te gebruiken, te realiseren. Deze zijn:

Het hanteren van life-cycle energiekosten als een van de beslisfactoren bij de ontwikkeling van wapensystemen of het toekennen van contracten.
De realisatie in 2012 van een "Green Strike Group" waarvan de schepen en vliegtuigen biobrandstoffen gebruiken en de inzet daarvan vanaf 2016.
Zeker stellen dat in 2020 tenminste 50% van het totale energiegebruik van de US Navy afkomstig is van alternatieve bronnen.
Het verbeteren van de energie-efficiëncy en/of het verminderen van het totale brandstofverbruik met 15% in 2020.

Ook de patrouilleschepen van de nieuwe Hollandklasse van de Koninklijke Marine hebben voor lage vaart een zogenaamde power-take-in elektromotor op de tandwielkasten. Tot een snelheid van circa 10 knopen wordt op de 2x 400 kW elektromotoren gevaren zonder gebruik te maken van de voortstuwingsdiesels

"Energie"en de nieuwe visie van Rutte II op Defensie

Sat, 15 Dec 2012 12:07:00 GMT

Amerika minder afhankelijk van buitenlandse olie

Op 6 november noemde President Obama in zijn overwinningsspeech "Freeing ourselves from foreign oil" als een van zijn ambities voor een betere toekomst. Een hartekreet ingegeven door de zorg dat de Amerikaanse veiligheid in het geding is door een te grote afhankelijkheid van buitenlandse olie. Die zorgen zijn niet nieuw en de Amerikanen zijn er de afgelopen jaren al in geslaagd om hun olie-import uit de Perzische Golf aanmerkelijk terug te dringen. Een steeds groter deel van hun buitenlandse olie komt nu uit Brazilië, Canada en Mexico. Ook de eigen olieproductie neemt na jarenlange afkalving weer toe. Het Internationale Energie Agentschap (IEA) voorspelde in de onlangs verschenen World Energy Outlook 2012 zelfs dat de Verenigde Staten dankzij schalie-olie en een lager verbruik weer zelfvoorzienend kunnen worden. Criticaster vinden dat het IEA de mogelijkheden van schalie-olie te rooskleurig voorstellen en wijzen op de beperkingen van grootschalige winning.

Noodzaak om minder energie te gebruiken blijft.

Dat de Verenigde Staten er met hun energiezekerheid beter voor staan dan Europa en het Verre Oosten wil niet zeggen dat de Amerikaanse Strijdkrachten de noodzaak minder energie te gebruiken minder serieus nemen. Amerika is immers geen energie-eiland. De kosten van verwerving, transport en distributie blijven hoog en de risico's bij onderbreking van de aanvoer bij expeditionaire inzet zijn groot. In de Quadrennial Defence Review Report 2010 is een nieuw strategisch concept aangekondigd om de belangrijkste zeevaartroutes, essentieel voor de aanvoer van energie, beter te beschermen tegen de anti-access strategie van vijandelijke staten. Het Department of Defense heeft sinds 2011 een Operational Energy Strategy met verregaande plannen en doelstellingen om het gebruik door Defensie van fossiele brandstoffen te verminderen.

Grondstoffenschaarste is een veiligheidsrisico

Door de groei van de wereldbevolking en de toename van de welvaart is de afnemende beschikbaarheid van olie een grote zorg. Dat geldt ook voor voedsel, water, zeldzame metalen, fosfaten en andere grondstoffen. Het is de vraag hoe de toenemende schaarste wordt verdeeld. Door verstandig overleg of door het recht van de sterkste of de brutaalste. Het vinden van oplossingen wordt ook bemoeilijkt door de noodzaak klimaatverandering tegen te gaan. De Iraanse dreiging de Perzische Golf af te sluiten, de Russische claims op de Noordpool, de Chinees-Japanse controverse over de Zuid-Chineese zee en de Chineese politiek van landgrabbing in Afrika zijn omineuze voortekenen.

Europa heeft in vergelijking met de Verenigde Staten beperktere mogelijkheden om de afhankelijkheid van buitenlandse olie te verminderen. Des te belangrijker is het om een op zijn taken berekende krijgsmacht te hebben. Niet om de broodnodige energie en grondstoffen met geweld te halen maar om er voor te zorgen dat anderen dat niet doen of Europa de toegang tot die grondstoffen ontzeggen.

Grondstoffenschaarste en de visie van Rutte II op Defensie

Het kabinet Rutte II heeft een nieuwe visie op Defensie aangekondigd. Een mooie maar moeilijke opgave. De nieuwe Minister van Defensie moet doen waar haar voorgangers niet aan toegekomen zijn. Het leggen van een fundament voor een krijgsmacht die betaalbaar is, die voor Nederland als handelsnatie van belang is en waar de Nederlandse bevolking voor wil betalen. Om dat te bereiken moet Defensie zich voorbereiden op een transitie van fossiele brandstoffen naar alternatieven en zich met de bondgenoten gereed maken voor de scramble for resources.

Commandant der Strijdkrachten vraagt industrie energiezuinige systemen

Thu, 15 Nov 2012 12:17:12 GMT

Commandant der Strijdkrachten onderstreept belang van energiezekerheid.

Op 15 november 2012 vond in Rotterdam in Ahoy het jaarlijkse symposium en tentoonstelling plaats van de Stichting Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid (NIDV). Het thema van het 24ste NIDV-symposium was "Veiligheid komt niet vanzelf". Een van de sprekers was Generaal Tom Middendorp, de Commandant der Strijdkrachten. Hij riep de Industrie op samen met Defensie te werken aan oplossingen die Defensie in staat stellen effectiever te opereren.

Een van de onderwerpen die met name zijn aandacht heeft, is "energie". Wanneer de aanvoer van brandstof stokt, houden immers alle operaties op. Hij riep de Nederlandse industrie op haar innovatieve vermogen in te zetten om Defensie te helpen energie te besparen, alternatieve energie-opwekking mogelijk te maken en waar mogelijk nieuwe technieken zoals brandstofcellen toe te passen.

Initiatieven vanuit het bedrijfsleven

Twee nieuwkomers op de NIDV tentoonstelling spelen daar al op in. Het bedrijf HyRef ontwikkelt brandstofcellen voor zowel stationaire als mobiele toepassingen. Het bedrijf Visser-ebike concepts ontwikkelt elektrische tweewielers voor de professionele markt

Ook het NIDV magazine 02-2012, dat vlak voor het symposium verscheen, bestede in een bijdrage van "Energie voor Inzet" aandacht aan de noodzaak om door energiebesparing de operationele inzet te vergroten en het voortzettingsvermogen te verbeteren. In het artikel worden met name de kansen voor de industrie om op deze ontwikkelingen in te spelen, benadrukt.

Energiezuinige Hr.Ms. Holland "schip van het jaar

Thu, 15 Nov 2012 12:12:44 GMT

Hr.Ms.Holland schip van het jaa r

Hr. Ms. Holland, het eerste schip van een serie van vier nieuwe schepen voor de Koninklijke Marine, heeft op 8 november op het jaarlijkse Maritime Awards Gala in Rotterdam van de Koninklijke Nederlandse Vereniging van Technici op Scheepvaartgebied de "Schip van het jaar" prijs gekregen. De prijs is toegekend met name vanwege het baanbreken concept dat de Holland-klasse onderscheidt van voorgaande series marineschepen.

De schepen van de Hollandklasse zijn bedoeld voor wereldwijde patrouille-opdrachten zoals de Koninklijke Marine nu uitvoert in het Caraïbische gebied en voor de Somalische kust. Het schip heeft een relatief kleine bemanning van 50 marinemensen. Dat is mogelijk door de zeer innovatieve geïntegreerde mast met daarin sensor, communicatie-, en radarsystemen, het eenmansbrugconcept, de commandocentrale die direct achter de navigatiebrug ligt en de onbemande technische centrale.

Bouwen voor de toekomst met een energie-efficiënt ontwerp

De Holland-klasse is volgens de jury ook erg energie-efficient. In tegenstelling tot andere marineschepen heeft de Holland een relatief bescheiden maximum snelheid van de 20 knopen. Het mogelijk gemis aan topsnelheid wordt gecompenseerd door de geavanceerde sensoren waarmee in een vroegtijdig stadium kan worden gereageerd. Wanneer pure snelheid nodig is om bijvoorbeeld drugsbootjes of piraten te stoppen, kan de helikopter worden ingezet of kunnen vanaf de achtersteven eigen snelle boten worden gelanceerd.

Ook de configuratie van de voortstuwings- en energieopwekkingsinstallaties is ingericht op een zo laag mogelijk energiegebruik. Tot een snelheid van circa 10 knopen vaart de Holland op elektromotoren die direct met de tandwielkasten verbonden zijn. De elektrische energie wordt geleverd door 3 dieselgeneratoren die ook het scheepsnet voeden. Bij snelheden boven de 10 knopen drijven de twee MAN 5400 kW dieselmotoren direct de schroefassen aan. Door de combinatie van een beperkte maximale snelheid en een hybride voortstuwingsinstallatie is het schip erg energie-efficient. De Holland kan daardoor lang op zee blijven zonder een haven aan te doen of te laden uit een tanker.

Het ontwerp van de Holland-klasse is tot stand gekomen door de unieke samenwerking tussen Defensie, kennisinstituten en de industrie.

Link naar het artikel "The new Dutch Patrol Ship" zoals is gepresenteerd door KTZT Hendriks Vettehen en KLTZ Knipping op de International Naval Engineers Conference (INEC) in 2008.

US Marine Corps wil lichter en efficiënter worden

Mon, 15 Oct 2012 11:21:56 GMT

Amerikaanse mariniers terug naar hun maritieme oorsprong.

Op het "Naval Energy Forum" dat 17 oktober 2012 in Washington DC werd gehouden heeft het US Marine Corps - in Amerika een zelfstandig krijgsmachtdeel - een koerswijziging aangekondigd. Volgens LGEN Richard Mills, plaatsvervangend hoofd van "Combat Development and Integration" moet het US Marine Corps terug naar z'n maritieme oorsprong en weer een middelzware expeditionaire krijgsmacht worden. De afgelopen 10 jaar heeft het US Marine Corps voornamelijk aan landoorlogen deelgenomen en is daardoor zwaarder geworden. Door steeds zwaarder te worden, is de inzet afhankelijker geworden van het transport, de opslag en de distributie van brandstof. Dat kost niet alleen levens van militairen die belast zijn van de aanvoer, distributie en de bewaking van de brandstof maar beperkt ook de slagvaardigheid van het US Marine Corps.

In de toekomst zullen, volgens Mills, troepen vaker worden ingezet in gebieden zonder betrouwbare energie-infrastructuur en aan het einde van een "sea-based" aanvoerlijn. Die realiteit dwingt het US Marine Corps zich aan te passen aan inzet in gebieden waar energie niet onbeperkt beschikbaar is.

Lichter materieel nodig om slagvaardig te blijven.

Om het US Marine Corps daar op voor te bereiden moet energie-efficiëncy een rol spelen in elke stap in het verwervingsproces van nieuw materieel. Grootte, gewicht, logistiek voetafdruk, energiegebruik en wijze van inzet moeten worden bekeken om er voor te zorgen dat het US Marine Corps lichter wordt, in kleinere verbanden kan opereren ten einde een snellere, effectievere middelzware krijgsmacht te worden.

Inmiddels is het US Marine Corps al begonnen met de de introductie van kleinere systemen om het energiegebruik bij inzet in Afghanistan te verminderen waaronder thinfilm zonnecellen en LED-verlichting. Volgens Mills, toenertijd commandant van de eenheid waar de systemen werden geintroduceerd, was hij aanvankelijk sceptisch om in Afghanistan zijn mariniers met deze nieuwe technologie op te zadelen. Volgens Mills was het echter geen enkele probleem omdat ze er bovenop sprongen. Als geen ander begrepen de mariniers de noodzaak en de voordelen van de nieuwe technologie.

Defensie neemt duurzame initiatieven

Mon, 01 Oct 2012 11:30:21 GMT

Onderzoek naar duurzame energie op de Nieuwe Haven

Het advies- en ingenieursbedrijf Arcadis gaat samen met E-kwadraat en Liandon kijken naar de verduurzaming van de energievoorziening van alle defensieobjecten in Den Helder. Het onderzoek onderzoekt de energie-efficiency van gebouwen, de manier waarop het personeel zich verplaatst en de mogelijkheden voor eigen duurzame energieproductie. Dat Defensie dat onderzoek juist in Den Helder laat doen, verbaast niet. Met het Krachtwarmte station en een eigen energie- en warmtenetwerk heeft de Nieuwe Haven een infrastructuur die kansen biedt voor duurzame initiatieven. Daarenboven beschikt Den Helder bovengemiddeld over zon, wind en getijde-energie.

Zonnepanelen in Afghanistan

Defensie heeft op de dag van de duurzaamheid (10 oktober) initiatieven aangekondigd om in de Afghanistan duurzame energie op te wekken. Onder leiding van het 101 Geniebataljon en de het bureau Intensivering Civiel-Militaire Samenwerking (ICMS) worden op de Nederlandse compound op Mazar-e-Sharif 480 vierkante meter zonnepanelen gemonteerd. Die leveren 28.560 kilowattuur per jaar. In Nederland is de terugverdientijd nog aanzienlijk maar afgezet tegen de hoge kosten van de brandstof in Afghanistan is de terugverdientijd volgens kapitein Jansen van ICMS maar twee jaar. Ook op Malta worden op de contain ers die in gebruik zijn van de "Vessel Protection Detachments" zonnepanelen aangebracht.

Defensie kondigt een Operationele Energiestrategie aan

Sat, 15 Sep 2012 11:34:37 GMT

Defensie kondigt nieuwe Energie- en milieunota aan

Op 5 september 2012 organiseerden Defensie en de branchorganisatie "Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid" (NIDV) in Venlo het seminar "Operationele Energie". Defensie onderkent dat de afnemende beschikbaarheid van fossiele brandstoffen ingrijpende gevolgen heeft voor de Krijgsmacht en dat Defensie zich daar op moet voorbereiden. Keynote speaker was Schout-bij-Nacht Rob Bauer Directeur Plannen van de Commandant der Strijdkrachten. Hij kondigde aan dat Defensie werkt aan een nieuwe Defensie Energie en Milieu nota 2013 (DEM 2013) die de huidige Defensie Duurzaamheidsnota 2009-2012 (DDN 2009) gaat vervangen. In de nieuwe DEM 2013 zal Defensie niet langer gebruik maken van de uitzonderingspositie dat wapensystemen niet hoeven te voldoen aan de Nationale Energiedoelstellingen.

Defensie werkt ook aan een Operationele energiestrategie

Dat betekent dat "onder de streep" nieuwe wapensystemen minder energie moeten gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen. Hij kondigde ook aan dat er analoog aan de Verenigde Staten een "Operationele Energie Strategie" komt. Met de Operationele Energie Strategie moet Defensie haar energiezekerheid versterken. Dat verbetert het voortzettingsvermogen, spaart mensenlevens en bespaart heel veel geld.

SBN Bauer riep de "gouden driehoek", Defensie, bedrijfsleven en kennisinstituten op met oplossingen te komen die de krijgsmacht helpen om invulling te geven aan die nieuwe Operationele Energie Strategie.

Totale energiekosten onderdeel van het verwervingsproces

Sun, 15 Jul 2012 11:38:45 GMT

Verwervingsproces sleutel tot minder energiegebruik

Moderne wapensystemen gebruiken veel energie. Trendmatige loopt het gebruik ook nog steeds op. Dat kost niet alleen heel veel geld maar ook mensenlevens. Bovendien wordt het voortzettingsvermogen ondermijnd. Om die trend te doorbreken en er voor te zorgen dat in de toekomst nieuwe wapensystemen minder energie gebruiken dan de wapensystemen die ze vervangen, moet het energieverbruik als onderdeel van het verwervingsproces nadrukkelijk worden meegewogen.

Defence Acquisation Handbook geeft bindende richtlijnen

In het Amerikaanse "Defence Acquisation Handbook" is daarvoor nu een bindende richtlijn (3.1.6. Fully Burdened Cost of Delivered Energy) gegeven. In het verwervingsproces wordt voor het vaststellen van de Fully Burdened Cost of Delivered Energy (FBCE) een computerprogramma gebruikt. Het programma berekent de kosten van energie langs de hele keten van aankoop, opslag en transport, distributie in het oorlogsgebied en het daadwerkelijke gebruik door platform of wapensysteem. Voor het goed kunnen vaststellen van FBCE en het gewicht dat daar in het besluitvorming aan moet worden toegekend, is het volgende van belang.

De inputdata moet zijn gebaseerd op dezelfde scenario's die voor het vaststellen van de operationele eisen zijn gebruikt.

Aan het te verwerven wapensysteem moet een percentage van het totale energieverbruik per scenario worden toegekend.

Britten onderzoeken mogelijkheden om energie op compounds te verminderen

Fri, 15 Jun 2012 11:44:00 GMT

Veldonderzoek naar energiegebruik op militaire bases

In juli 2011 hebben UK MOD en het CA MOD op een tijdelijke basis op Cyprus het project "Power Forward Operating Base Concept Demonstrator" gedaan. Op basis van eerder in Afghanistan verzamelde gegevens over het energiegebruik op een compound, is onderzocht op welke manier het brandstofverbruik kon worden verminderd. Het projectteam had drie doelstellingen namelijk:

het beter gebruik maken van bestaande systemen;
het verbeteren of modificeren van bestaande systemen;
het introduceren van nieuwe energie-efficiënte technieken.

Om die doelstellingen te realiseren heeft het projectteam naar drie aspecten gekeken namelijk naar het managen van energievraag en aanbod, het isoleren van bestaande accommodatie en het gebruik van duurzame energie om kleine elektrische gebruikers van energie te voorzien.

Aanzienlijke besparingen mogelijk op energiegebruik

Bij het managen van de energie is gekeken naar de opwekking van de energie, het gebruik van energie, de mogelijkheden om energie op te slaan en hoe ter plekke opgewekte energie het beste kan worden benut. Bij optimalisering van de energiehuishouding was een besparing van 45% mogelijk op de brandstof voor de generatoren. s'Nachts kon de basis gedurende 6 uur zonder dieselgenerator door gebruik te maken van batterijen.

Door tenten van binnen te bekleden met isolerende en reflecterende zeilen kan de temperatuur binnen aanmerkelijk verminderen. Dat is van groot belang omdat van de totaal opgewekte energie 45% wordt gebruikt voor airconditioning.

Zonne-energie is in inzetgebieden meestal volop aanwezig. Het onderzoek op Power FOB richtte zich met name op de mogelijkheden om die energie direct te gebruiken voor de energievoorziening van kleine gebruikers. Zo werd uitgebreid onderzocht hoe met zonnecellen energie kan worden opgewekt om communicatie-apparatuur in voertuigen van energie te voorzien zonder de motor te laten lopen. Voor het koken en schoonmaken is veel warm water nodig. Zonnepanelen en geisoleerde opslagvaten werden gebruikt om dat warme water te maken en het op te slaan.

De Power FOB concept demonstrator heeft veel kennis opgeleverd. Die kennis moet worden omgezet in concrete systemen die dan bij werkelijke inzet in Afghanistan of elders zich moet bewijzen.

bron: UK MOD

Nieuwe zuiniger motoren voor de JSF?

Tue, 15 May 2012 11:49:29 GMT

Foto ministerie van Defensie

In Amerika is het debat over de motor voor de Joint Strike Fighter opnieuw opgelaaid. Nadat het Congress in december 2011 definitief koos voor de F 135 van Pratt & Whitney ten koste van de F 136 motor van General Electric & Rolls- Royce, wordt gevreesd dat het Pentagon via de achterdeur een nieuwe motor naar voren schuift.

Die angst wordt gevoed door de opdracht van Deputy Defense Secretary Ashton Carter aan het Air Force Research Laboratory (AFRL) om een voorlopig tijdschema te maken voor het in 2020 productierijp hebben van een motor op basis van Adaptive Engine Technology Development (AETD). Voorstanders van de F 135 motor vrezen dat wanneer de AETD-motor dan beschikbaar is, deze alsnog in de produktie van de JSF kan worden meegenomen.

Het Pentagon heeft voor het FY 2013 een bedrag van 214 mln $ gevraagd voor het AETD Program dat het ontwikkelen van zo'n motor mogelijk zou moeten maken. Met deze technologie wordt met een extra luchtstroom door de turbine het optimale werkpunt van de turbine variabel. Daarmee zou de motor 25% minder brandstof gebruiken dan de huidige generatie motoren. Voor het Pentagon is dat van groot belang omdat daarmee een stap kan worden gezet naar de doelstelling om in 2020 de efficiëncy van vliegtuigbrandstoffen met 10 % te verbeteren.

Senator Lieberman, de invloedrijke voorzitter van het subcommittee "tactical aircraft" is niet tegen het AETD program maar is mordicus tegen de ontwikkeling van mogelijk weer een alternatief voor de F135 motor. Het Pentagon ontkent dat het gaat om een doelbewuste poging om eenmaal genomen beslissing terug te draaien. Er wordt op gewezen dat AETD-technologie voor tal van vliegttypes geschikt is en dat wanneer de AETD produktierijp is, aanmerkelijk op de exploitatiekosten kan worden bezuinigd.

bron: aviationweek.

Deense Defensie heeft een Climate and Energy Strategy

Tue, 01 May 2012 11:58:37 GMT

Denemarken wil onafhankelijk worden van fossiele brandstoffen

Denemarken heeft als lange termijn ambitie om in 2050 onafhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen. In lijn daarmee heeft het Deens Ministerie van Defensie op 27 april 2012 een nieuwe "Klimaat en Energie Strategie" vastgesteld. Dat is nodig om het klimaat en het milieu te beschermen maar ook om kosten te besparen en de operationele inzet te verbeteren.

De ambities zijn om in 2020:

het energieverbruik met tenminste 20% te verminderen ten opzichte van 2006. Voor het einde van 2015 moet al 15% zijn bespaard.

het aandeel duurzame energie te laten groeien tot tenminste 60%. Voor het einde van 2015 moet dat aandeel tenminste 25% zijn.

de CO2-uitstoot van niet-operationele activiteiten moet 40% lager zijn ten opzichte van 1990. Voor het einde van 2015 moet de uitstoot met tenminste 30% zijn verminderd.

Op twee kampementen gaat men dit jaar beginnen met de invoering van ISO 50001( energy managment) en ISO 14001:2004 (milieu management). In 5 jaar tijd moet de energie voor verwarming met 50% verminderen. Het verbruik van electriciteit en water moet 30% verminderen. Het aandeel duurzame energie moet 60% zijn.

Het Deens Ministerie van Defensie neemt met de firma's Falck-Schmidt and General Dynamics UK als partners, deel aan een project om brandstofcellen te ontwikkelen en te integreren in gepantserde voertuigen. Met deze "silent watch" energievoorziening kunnen de communicatie- en sensorsystemen zonder het gebruik van de hoofdmotor langere tijd operationeel blijven.

Biobrandstoffen bij Amerikaanse Defensie onder druk

Tue, 01 May 2012 11:53:58 GMT

Op zoek naar alternatieven voor fossiele brandstoffen zetten luchtvaartmaatschappijen en de krijgsmacht in op het gebruik van biobrandstoffen. De Amerikaanse Marine gaat binnenkort een proefneming doen met een hele carriergroup die gebruik maakt van biobrandstoffen. Dat vliegtuigen, schepen en helikopters biobrandstoffen kunnen gebruiken, staat inmiddels niet meer ter discussie. De vraag is echter waar die biobrandstoffen vandaan moeten komen en welke prijs aanvaardbaar is. De prijzen zijn in de afgelopen jaren aanmerkelijk gezakt - in 2012 betaalt het DOD 26 $ per gallon terwijl de marktprijs voor normale brandstof rond de 2,5 $ per gallon ligt - maar de prijs kan alleen verder zakken als de markt zich beter ontwikkelt.

De (Amerikaanse) Ministeries van Landbouw, Energie en Defensie hebben zich voorgenomen in drie jaar tijd 510 mln $ te investeren om de markt voor biobrandstoffen verder op weg te helpen.

In het Huis van Afgevaardigen is echter verzet gerezen tegen een te grote bemoeienis van Defensie met het ontwikkelen van de markt voor biobrandstoffen. Men is bang dat teveel budget wegsijpelt en vreest dat een gezonde ontwikkeling van de markt wordt verstoord. De Defensiecommissie wil daarom dat Defensie voor alternatieve brandstoffen niet meer betaald dan voor de commerciele brandstoffen. Bovendien wil men dat Defensie wordt uitgezonderd van de verplichting dat alternatieve brandstoffen niet meer CO2 mogen uitstoten dan de gebruikelijke fossiele brandstoffen.

Als deze voorstellen wet worden dan is dat een tegenvaller voor het ontwikkelen van de markt voor biobrandstoffen. De toch al financieel onder druk staande luchtvaartmaatschappijen worden dan gedwongen nog meer het voortouw te nemen.

Energiegebruik gepantserde voertuigen blijft toenemen

Sun, 15 Apr 2012 12:03:22 GMT

Mobiele systemen hebben in het algemeen een voorsprong op hun tegenstanders wanneer ze sneller zijn, een grotere actieradius hebben en beter zijn beschermd. Daarvoor is energie nodig. Bijna alle nieuwe wapensystemen gebruiken daarom meer energie dan de wapensystemen die ze vervangen. Die energie komt van vloeibare fossiele brandstoffen die steeds duurder en schaarser worden. De ontwikkelingen op de energiemarkt treffen daarbij Defensie harder dan andere sectoren omdat de werkelijke energiekosten voor Defensie vaak een veelvoud zijn van de marktprijs. Defensie moet die trend om steeds meer energie te gebruiken doorbreken zonder aan gevechtskracht in te boeten.

In de studie "Energy Innovation of the Department of Defense" wordt met name gewezen op de ontwikkelingen bij de gepantserde voertuigen. De dreiging van Improvised Explosive Devices (IEDs) is dermate groot dat Amerikaanse deskundigen verwachten dat een toekomstig "troop carrier" door extra bepantsering twee keer zwaarder wordt dan de "Bradley" die het zou moeten vervangen; bijna het gewicht van een Abrams tank (70 ton). Als vuistregel hanteert het rapport dat bij een toename van het gewicht met 10% het brandstofverbruik met 7% toeneemt. Bij een verdubbeling van het gewicht neemt het brandstofverbruik dan toe met 70%. Volgens het rapport kan door gebruik van kunststofmaterialen en energie-efficiëntere aandrijflijnen de toename van het energieverbruik wel iets verminderen maar de trend niet keren.

Moderne wapensystemen worden steeds vaker ingezet tegen tegenstanders die slechts een fractie van de energie nodig hebben om zich te verplaatsen en om hun wapens in te zetten. In een wereld waar energie steeds schaarser en duurder wordt, hebben ze nu onvermijdelijk de tijd aan hun kant. Als Defensie en de defensie-industrie de trend niet kunnen keren, zal de strijder op een muilezel met een kalashnikov aan het langste eind kunnen trekken.

Het rapport onderzoekt hoe het Amerikaanse Ministerie van Defensie in het verleden heeft bijgedragen aan innovatie en hoe civiele en militaire onderzoeksinstellingen gezamenlijk kunnen bijdragen aan energie-efficiente oplossingen.

bron: "Energy Innovation of the Department of Defense" gepubliceerd door Consortium for Science, policy and outcomes at Arizona State University

Amerikaanse minister ondertekent implementatieplan

Thu, 15 Mar 2012 13:11:34 GMT

Nadat in 2011 het Amerikaanse Ministerie van Defensie de "Operational Energy Strategy" vaststelde, heeft minister Leon PANETTA nu een "Operational Energy Strategy Implementation Plan" ondertekend. Met dit plan bevestigt hij de noodzaak om het energiegebruik te verminderen. Dat is nodig om geld te besparen, minder afhankelijk te zijn van buitenlandse import en de energiezekerheid te verbeteren. Op basis van de drie in de "Operational Energy Strategy" vastgestelde uitgangspunten is een "roadmap" opgesteld met 8 doelen. De nieuw opgerichte "Defense Operational Energy Board" moet toezien dat Defensie voldoende voortgang boekt bij het realiseren van de doelstellingen.

Het plan voorziet onder andere in de volgende energiebesparingen.

The US Army moet in 2020 20 bases hebben die voor het gebruik van energie en water zelfvoorzienend zijn en al hun afval recyclen. In 2030 moeten dat er 25 zijn.

The US Navy moet het verbruik van scheepsbrandstof in 2020 met 15% hebben verminderd.

The US Airforce moet in 2020 10% efficienter omgaan met vliegtuigbrandstof.

Het Marine Corps moet in 2025 50% minder operationele brandstof gebruiken.

Daarnaast voorziet het plan in:

een defensiebreed plan om eenduidig het energieverbruik te meten en de besparingen inzichtelijk te maken;

het promoten van de ontwikkeling van alternatieve brandstoffen;

het energieverbruik bij verwerving nadrukkelijk in het besluitvormingsproces betrekken;

het ontwikkelen van beleid, doctrines, opleidingen en aanwijzingen voor de commandanten om het gebruik van energie te verminderen.

Amerikaanse Operational Energy Strategy

Wed, 15 Feb 2012 13:17:14 GMT

Het Amerikaanse Ministerie van Defensie (DOD) heeft in 2011 een strategie gepubliceerd hoe de Amerikaanse strijdkrachten moeten inspelen op de steeds duurder en schaarser wordende olie : "DOD's Operational Energy Stategy". De strategie bestaat uit drie onderdelen namelijk:

More fight, less fuel: reduce the demand for energy in military operations. Commandanten moeten bij het plannen, voorbereiden en uitvoeren van hun operaties streven naar energie-efficiency om risico's en kosten zo klein mogelijk te houden.

More options, less risk: Expand and secure the supply of energy to military operations. De krijgsmacht is nu te veel afhankelijk van olie en onzekere (elektrische) infrastructuren. Defensie moet de energiemix verbreden en de toegang tot die energie goed beveiligen.

More capability, less costs: Build energy security into future forces. Nu al staan operaties onder druk door de kosten en risico's die aan het gebruik van energie verbonden zijn. Bij de ontwikkelingen van nieuwe wapensystemen en concepten worden die risico's en kosten echter nog onvoldoende meegenomen. Het operationele energiegebruik moet in de toekomst geintegreerd worden in de ontwikkeling en planning van de toekomstige krijgsmacht.

Link naar DODs Operational Energy Strategy

Defensie heeft eigen windturbines

Thu, 15 Dec 2011 13:30:46 GMT

Minister van Defensie Hans Hillen heeft op 21 november op het magazijnencomplex Coevorden drie windturbines in gebruik genomen. De turbines met elk een vermogen van 3 megawatt kunnen in 5 procent van het elektriciteitsverbruik van Defensie voorzien. De windturbines leveren een jaarlijkse besparing op van 600.000 euro en zijn in 9 jaar terugverdiend. Minister Hillen wees op de toenemende schaarste aan energie en de noodzaak om naar onafhankelijkheid te streven.

Bron en foto: Ministerie van Defensie

Symposium "De duurzame en energiebewuste krijgsmacht"

Thu, 01 Dec 2011 13:26:48 GMT

Op 30 november 2011 vond bij TNO Rijswijk het symposium "De duurzame en energiebewuste Krijgsmacht" plaats. Bij het door "TNO Defensie en Veiligheid" en "Energie voor Inzet" georganiseerde symposium luisterden 65 gasten naar presentaties van de Defensie Materieel Organisatie, Shell, SkyNRG, het Defensie Kennisnetwerk Energie, IMTECH, KEMA en TNO. Schout-bij-Nacht Klaas Visser, Directeur Wapensystemen, wees in zijn key-note speech op de noodzaak om Defensie voor te bereiden op de afnemende beschikbaarheid van vloeibare fossiele brandstoffen. Dat is nodig om de snel stijgende kosten van energie te beheersen en in de toekomst wereldwijd inzetbaar te blijven. Hij riep de aanwezige defensiemedewerkers en vertegenwoordigers van de industrie en de kennisinstituten op om samen te werken en met innovatieve energie-efficiente oplossingen te komen.

"Een energiebewuste krijgsmacht wordt innovatiedoel.

Wed, 15 Jun 2011 12:44:07 GMT

Verminderen energiegebruik wordt innovatiedoel

Op 19 mei 2011 heeft de Minister van Defensie de nieuwe Strategie-, kennis en innovatieagenda 2011-2015 (SKIA) aan de Tweede Kamer aangeboden. Als nieuw innovatiedoel is in de SKIA opgenomen "Een energiebewuste krijgsmacht". Defensie streeft daarbij naar een aanzienlijke verkleining van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen door het verbruik daarvan te verminderen en alternatieve energiebronnen te benutten. Dat geldt zowel voor wapensystemen als voor de infrastructuur in Nederland en in missiegebieden. Energiereducerende maatregelen zijn om operationele redenen wenselijk en dragen voorts bij aan de vermindering van de kosten.

Bron: Ministerie van Defensie

Bundeswehr publiceert studie "Peak Oil"

Wed, 15 Jun 2011 12:35:17 GMT

Door de Bundeswehr worden een aantal studies gedaan naar vrede en veiligheid in de 21ste eeuw. De titel van het eerste studie die in november 2010 is gepubliceerd, is "PEAK OIL; Sicherheitspolitische Implikation knapper Ressourcen". Het rapport onderzoekt het belang van aardolie, de resterende reserves en de gevolgen voor vrede en veiligheid bij de afnemende beschikbaarheid. In het rapport wordt ook ingegaan op de gevolgen daarvan voor de Bundeswehr zelf. Die gevolgen zijn er voor de opleidingen, de logistiek, het tranport, de wapensystemen en het inrichten van semi-permanente bases in de inzetgebieden.

Link naar "Peak Oil; Sicherheitspolitische Implikationen knapper Ressourcen"

GET wint met energiezuinige aircosystemen de Defensie innovatiecompetitie 2010

Wed, 01 Jun 2011 12:47:40 GMT

De Innovatieve Airconditioner van Green Energy Technologies (GET) heeft de Defensie Innovatie Competitie 2010, met als thema Energie en Duurzaamheid, gewonnen. Met het aircosysteem dat op basis van absorptiekoeling werkt, kan met behulp van zonnewarmte koude worden geproduceerd om woon- en werkverblijven te koelen. Als bijprodukt van de absoptiekoeling wordt ook water geproduceerd. Tijdens de afsluitende bijeenkomst op 15 oktober 2010 koos de jury deze inzending uit de genomineerde voorstellen omdat het voor Defensie de meest relevante toepassing is. Met name bij inzet waar Defensie zelf de eigen energie moet opwekken (zoals in Afghanistan) een ideale oplossing. Met absorptiekoeling kan Defensie de duurzame energie die het meest aanwezig is (zonlicht) direct opzetten in een energievorm waar geweldig veel behoefte aan is (koude). Met het door Defensie beschikbaar gestelde projectbudget van € 200.000 gaat GET voorjaar 2011 een prototype bouwen

De Defensie innovatie Competitie is met name bedoeld om het midden- en kleinbedrijf te stimuleren om hun kennis te gebruiken voor Defensie.

Bron: Ministerie van Defensie

Apache helicopter vliegt op biobrandstoffen

Tue, 31 May 2011 12:53:46 GMT

Voor het eerst in de geschiedenis heeft een helikopter op biobrandstof gevlogen. Op 16 juni 2010 werd in aanwezigheid van de Minister van Defensie en de Commandant der Luchtstrijdkrachten op de vliegbasis Gilze-Rijen een demonstratievlucht gehouden. Een van de 2 motoren van de Apache AH-64D bevatte tijdens de vlucht een mengsel van fossiele en biologische kerosine. De biologische kerosine bestaat voor 90% uit afgewerkte frituurolie en 10% uit algenolie. De vlucht kwam tot stand na maandenlange voorbereiding waar bedrijven als Boeing, Honywell UOP, SkyNRG, NLR Ingrepo KLM en General Electric aan deelnamen. Defensie volgt de ontwikkelingen met betrekking tot alternatieve brandstoffen en duurzaame energie op de voet.

bron: Ministerie van Defensie

Defensie Duurzaamheids Nota 2009

Sun, 15 May 2011 12:59:52 GMT

I n de Defensie Duurzaamheidsnota 2009 heeft het Ministerie van Defensie haar beleid met betrekking tot energie en milieu vastgelegd. Met betrekking tot "Energie" zijn de doelstellingen:

Defensie realiseert bij de combinatie van vastgoed en voertuigen een energiebesparing van 2% per jaar.

Defensie zal in 2012 wat betreft het gebruik van electriciteit, aardgas en huisbrandolie voor verwarming van gebouwen 100% duurzaam zijn.

Defensie streeft binnen de kaders van de operationele geschiktheid en bescherming van het personeel naar toepassing van milieu- en sociale criteria bij de keus van militair materieel. Alle overige inkopen en investeringen voldoen vanaf 2010 aan de beschikbare criteria van duurzaam inkopen.

Defensie verplicht zich bij aanschaf van operationeel materieel het energiecriterium te zullen laten meewegen waarbij in eerst instantie aan de operationele eisen moet worden voldaan.